Η αυτοκρατορία των μέσων ενημέρωσης που δημιούργησε η κυβέρνηση του πρώην πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν, βασικός πυλώνας της 16ετούς διακυβέρνησης του εθνικιστή ηγέτη, καταρρέει ραγδαία μετά τις εκλογές του περασμένου μήνα, οι οποίες έθεσαν απότομα τέλος στην εξουσία του.
Μέσα σε λίγες εβδομάδες από την ψηφοφορία, την οποία κέρδισε με συντριπτική πλειοψηφία η κεντροδεξιά αντιπολίτευση υπό την ηγεσία του Πέτερ Μαγιάρ, υψηλόβαθμα στελέχη σε μερικά από τα πιο γνωστά προσκείμενα στον Όρμπαν μέσα ενημέρωσης έχουν απομακρυνθεί και ένα εμβληματικό ενημερωτικό πρόγραμμα καταργήθηκε.
Ο τόνος των δημόσιων μέσων ενημέρωσης άλλαξε εν μία νυκτί, με περισσότερες φωνές της αντιπολίτευσης να εμφανίζονται ακόμη και πριν ο Μαγιάρ αναλάβει επίσημα την εξουσία, ενώ οι φιλικές προς τον Όρμπαν επιρροές έχουν πρακτικά εξαφανιστεί από τα κοινωνικά μέσα.
Αυτές είναι οι πρώτες ρωγμές στο αυστηρά ελεγχόμενο σύστημα μέσων ενημέρωσης του Όρμπαν, το οποίο αναμένεται να υποστεί αναδιάρθρωση υπό τη νέα κυβέρνηση, η οποία ορκίστηκε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.
Ο Μαγιάρ, ο οποίος χαρακτήρισε τα δημόσια μέσα ενημέρωσης «εργοστάσιο ψεμάτων», έχει δεσμευτεί να αποκαταστήσει την ελευθερία του Τύπου, να θεσπίσει νέο νόμο για τα μέσα ενημέρωσης και να δημιουργήσει νέα αρχή για τα μέσα ενημέρωσης.
Η ΕΕ παρακολουθεί τις αλλαγές στην Ουγγαρία μετά την ήττα Όρμπαν
Ο Όρμπαν γιορτάστηκε από τους συντηρητικούς στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ ως ο εγκέφαλος μιας «μη φιλελεύθερης δημοκρατίας», αλλά οι ψηφοφόροι κουράστηκαν από τις κατηγορίες για διαφθορά και οικονομική στασιμότητα.
Στις εκλογές της 12ης Απριλίου, το κεντροδεξιό κόμμα «Tisza» του Μαγιάρ έθεσε τέλος στη 16ετή διακυβέρνηση του Όρμπαν και εξασφάλισε την πλειοψηφία των δύο τρίτων στο κοινοβούλιο, η οποία απαιτείται για την αναίρεση της συνταγματικής αναμόρφωσης του Όρμπαν.
Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρακολουθούν στενά την Ουγγαρία ως δοκιμαστικό πεδίο για την αποκατάσταση των δημοκρατικών ελέγχων και ισορροπιών – η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης ήταν ένα από τα βασικά ζητήματα του κράτους δικαίου για τα οποία η κυβέρνηση του Όρμπαν συγκρουόταν συχνά με τις Βρυξέλλες.
Υπό την ηγεσία του Όρμπαν, τα κρατικά μέσα ενημέρωσης τέθηκαν υπό αυξανόμενο κυβερνητικό έλεγχο καθώς θεσπίστηκαν νέοι νόμοι για τα ΜΜΕ, και πολλά ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης είτε έκλεισαν είτε εξαγοράστηκαν από φιλοκυβερνητικούς επιχειρηματίες.
Η Ουγγαρία έπεσε στην 74η θέση το 2026 από την 23η το 2010 στον δείκτη ελευθερίας του Τύπου της οργάνωσης «Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα». Η κυβέρνηση Όρμπαν αρνήθηκε ότι ασκούσε πίεση στα μέσα ενημέρωσης και δήλωσε ότι πληρούσε τα πρότυπα της ΕΕ σχετικά με την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης.
Αναταραχή στα φιλικά προς τον Όρμπαν ΜΜΕ
Το πιο δημοφιλές τηλεοπτικό κανάλι της Ουγγαρίας, το TV2, απέλυσε τον διευθυντή ειδήσεων του μετά τις εκλογές και διέκοψε τη μετάδοση της εμβληματικής του εκπομπής ειδήσεων. Ο ιδιοκτήτης του, φιλικά προσκείμενος προς τον Όρμπαν, επιχειρηματίας Μίκλος Βασίλι, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στον ιστότοπο ειδήσεων 444.hu ότι η εκπομπή ειδήσεων καταργήθηκε λόγω της «διάβρωσης της εικόνας της».
Οι παρουσιαστές ειδήσεων του TV2 είχαν υποστηρίξει τον Όρμπαν πριν από τις εκλογές.
Την περασμένη εβδομάδα, ο αρχισυντάκτης της ιστοσελίδας ειδήσεων Index απομακρύνθηκε, αφού η ιστοσελίδα παραδέχτηκε ότι ένα έγγραφο που δημοσίευσε και υποτίθεται ότι αποκάλυπτε το μυστικό πρόγραμμα του Μαγιάρ για αυξήσεις φόρων «δεν ήταν το οικονομικό σχέδιο του κόμματος Tisza».
Το πλαστό έγγραφο αποτέλεσε βασικό στοιχείο της εκστρατείας του Όρμπαν κατά του Μαγιάρ. Το Index δεν σχολίασε ποιος το δημιούργησε.
Εν τω μεταξύ, στο διαδίκτυο, μια ομάδα νεαρών influencers, υποστηρικτών του Όρμπαν, με την ονομασία Megafon έχει μειώσει δραστικά τον αριθμό των σύντομων βίντεο που δημοσιεύει στο Facebook, σύμφωνα με καταμέτρηση της ιστοσελίδας επαλήθευσης γεγονότων Lakmusz.hu.
Σε ένα podcast που παρουσίασε ο δεξιός ράπερ Dopeman, ο Όρμπαν αποστασιοποιήθηκε από τα «κεντροδεξιά μέσα ενημέρωσης που μας υποστήριζαν στο παρελθόν», όπως το TV2 και το Index.
Προς αναδιαμόρφωση τα μέσα ενημέρωσης;
Μετά τις εκλογές, το βραδινό δελτίο ειδήσεων του κρατικού τηλεοπτικού σταθμού M1 έδειξε γρήγορα σημάδια αλλαγής. Μια μελέτη του think-tank Republikon διαπίστωσε ότι η κάλυψή του ευνοούσε κατά συντριπτική πλειοψηφία τον Όρμπαν, ενώ οι προσωπικότητες της αντιπολίτευσης παρουσιάζονταν αρνητικά, αλλά την εβδομάδα μετά τις εκλογές εμφανίστηκαν πιο ποικίλες φωνές και η ενημέρωση έγινε πιο ισορροπημένη.
Η αλλαγή ήταν πιο ορατή όταν ο Μαγιάρ προσκλήθηκε στο κρατικό ραδιόφωνο και την τηλεόραση και ήρθε σε σύγκρουση με τους δημοσιογράφους καθώς τους ρώτησε γιατί δεν τον είχαν προσκαλέσει νωρίτερα.
«Θα θέλαμε μια πραγματικά ισορροπημένη, αντικειμενική υπηρεσία ειδήσεων… θα θέλαμε οι ηγέτες της να επιλέγονται με βάση την ισότητα και μετά από διαπραγματεύσεις», δήλωσε ο Μαγιάρ μετά την εναρκτήρια συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου του την Τετάρτη.
Σε ένα από τα πρώτα διατάγματα του ως πρωθυπουργού, ο Μαγιάρ διέταξε την Πέμπτη μια «ολοκληρωμένη και άμεση» αναθεώρηση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης και της χρηματοδότησής τους.
Ωστόσο, η δημιουργία πραγματικά ισορροπημένων δημόσιων μέσων ενημέρωσης θα αποτελέσει μεγάλη πρόκληση, σύμφωνα με αναλυτές.
Η Κριστίνα Μπάλογκ, δημοσιογράφος στην κρατική τηλεόραση μεταξύ 2016 και 2018, περιέγραψε λεπτομερώς σε μια ανάρτηση στο Facebook πώς, όπως είπε, οι συντάκτες απαιτούσαν οι ειδήσεις να ταιριάζουν με την αφήγηση της κυβέρνησης.
«Μια φορά μου ζητήθηκε να βρω έναν γιατρό που θα έλεγε μπροστά στην κάμερα ότι οι μετανάστες είναι επικίνδυνοι επειδή μεταδίδουν ασθένειες», έγραψε.
Μια εκστρατεία κατά των μεταναστών είχε ενισχύσει τη δημοτικότητα του Όρμπαν, γεγονός που τον βοήθησε να κερδίσει τρεις εκλογές στη σειρά μετά το 2010.
Ο Γκάμπορ Πολιάκ, επικεφαλής του τμήματος μέσων ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Λόραντ Έτβες, προειδοποίησε ότι η επιτυχία στην αναδιάρθρωση των μέσων ενημέρωσης θα εξαρτηθεί εξίσου από την πολιτική βούληση όσο και από τις νομικές μεταρρυθμίσεις.
«Αν η πολιτική ελίτ αποδεχτεί ότι ο ρόλος της δημοσιογραφίας είναι να ασκεί κριτική και να διατηρεί απόσταση από την πολιτική, τότε σχεδόν κάθε δημόσιο μέσο ενημέρωσης μπορεί να λειτουργήσει καλά», δήλωσε ο Πολιάκ.
Περιορισμός στις κρατικές διαφημίσεις
Ένας άλλος πυλώνας του συστήματος μέσων ενημέρωσης του Όρμπαν ήταν η KESMA, ένας όμιλος που αριθμούσε σχεδόν 500 μέσα ενημέρωσης, συμπεριλαμβανομένων όλων των περιφερειακών εφημερίδων, ο οποίος ιδρύθηκε από συμμάχους του το 2018.
Ο Μαγιάρ δήλωσε ότι θα σταματήσει τη μεγάλη ροή κρατικής διαφήμισης προς τον όμιλο και θα επανεξετάσει τη δημιουργία του, η οποία εξαιρέθηκε από τον έλεγχο του ανταγωνισμού.
Μια τέτοια κίνηση θα έπληττε σκληρά την KESMA, καθώς μεγάλα μέσα όπως το TV2 και το Index θα μπορούσαν να επιβιώσουν χάρη στο μεγάλο κοινό τους, αλλά οι περιφερειακές εφημερίδες, για παράδειγμα, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν κλείσιμο, δήλωσε ο εμπειρογνώμονας των μέσων ενημέρωσης Πολιάκ. Η αλλαγή θα μπορούσε επίσης να αποκαταστήσει τον ανταγωνισμό στην αγορά και να ενισχύσει τα έσοδα των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης.
Με πληροφορίες από Reuters
