ΟΣΟΙ ΚΑΙ ΟΣΕΣ μεγαλώσαμε στις παλαιότερες δεκαετίες και ασχοληθήκαμε, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τα «ξένα τραγούδια» γνωρίζουμε οπωσδήποτε το όνομα του Λευτέρη Κογκαλίδη – αυτού του αφοσιωμένου ανθρώπου της μουσικής, που θα έφευγε από τη ζωή την 1η Ιουνίου 2026 στα 83 χρόνια του.
Ο Κογκαλίδης, μαζί με τον Νίκο Μαστοράκη και τον Γιάννη Πετρίδη, από τη δεκαετία του ’60 ήδη, θα έβαζαν ως στόχο τους τη διάδοση της αγγλόφωνης (και γαλλόφωνης και ιταλόφωνης) ποπ στη χώρα μας, δημιουργώντας μέσα από τις ραδιοφωνικές εκπομπές και τα κείμενά τους, στα περιοδικά και τις εφημερίδες, τις πρώτες ομάδες των fans (βασικά της «χρυσής νεολαίας») των μεγάλων ερμηνευτών-ερμηνευτριών και των συγκροτημάτων της αλλοδαπής. Είναι σαφές, θέλω να πω, πως η διάδοση της ποπ και του ροκ, στα σίξτις και τα σέβεντις αρχικά (ας μείνουμε σ’ αυτές τις δύο δεκαετίες), τους οφείλει πολλά. Ο Κογκαλίδης, εν αντιθέσει με τους άλλους δύο, που ήταν Αθηναίοι, είχε ως βάση του τη Θεσσαλονίκη, και το γεγονός πως συνδέθηκε όσο κανένας άλλος με τη μουσική ιστορία της πόλης είναι κάτι που, ασφαλώς, τον ξεχωρίζει.
Ο Κογκαλίδης διάβαζε ξένο Τύπο από τη δεκαετία του ’60 κι ήταν ενημερωμένος για διάφορα θέματα, μεταφέροντας στα κείμενά του πληροφορίες που δεν ήταν εύκολο να τις συλλέξει και να τις αξιολογήσει ο οποιοσδήποτε.
Έτσι, μπορεί να ξεκινά το 1962 από τις εφημερίδες της Μακεδονίας, όπως τον «Ελληνικό Βορρά», με το λεγόμενο «καλλιτεχνικό ρεπορτάζ», αλλά γρήγορα ο Κογκαλίδης ξανοίγεται και στα ποπ έντυπα των Αθηνών, την εφημερίδα «Δισκοθήκη» του Νίκου Μαστοράκη αρχικά και το περιοδικό «Μοντέρνοι Ρυθμοί» του Θανάση Τσόγκα στη συνέχεια, γράφοντας ανταποκρίσεις από τη Θεσσαλονίκη, και παρουσιάζοντας όλη τη μοντέρνα καλλιτεχνική κίνηση της συμπρωτεύουσας (τα κλαμπ, τα σχήματα, τους έλληνες και ξένους τραγουδιστές που εμφανίζονταν εκεί κ.λπ.).
Ο Κογκαλίδης διάβαζε ξένο Τύπο από τότε κι ήταν ενημερωμένος για διάφορα θέματα, μεταφέροντας στα κείμενά του πληροφορίες που δεν ήταν εύκολο να τις συλλέξει και να τις αξιολογήσει ο οποιοσδήποτε. Αναφερόμαστε στο μέσο της δεκαετίας του ’60, μια πολύ πρώιμη εποχή για την ποπ στην Ελλάδα, όταν όλα κινούνταν «στο περίπου» και ήταν, σίγουρα, αδιαμόρφωτα.
Για παράδειγμα, ο Κογκαλίδης ήταν ο πρώτος που είχε γράψει στην Ελλάδα, τον Αύγουστο του ’65, στους «Μοντέρνους Ρυθμούς», πως η γιάνκα, όπως την λέγαμε εδώ, ήταν φιλανδική και αυτό, προσωπικά, του το έχω πιστώσει, αναφέροντάς το και στο βιβλίο μου «Ροκ, Ελληνικό Ροκ, Κοινωνία & Πολιτική στη Μακρά Δεκαετία του ’60» [Όγδοο, 2025] στο σχετικό κεφάλαιο. Επίσης έδινε διάφορες πληροφορίες του τύπου «το νέο κασσέ των Μπητλς είναι 1.500.000 δρχ. για κάθε εμφάνισι», «για μια εμφάνισι στην Σάντα Μόνικα ο Μπομπ Ντύλαν έλαβε 300.000 δρχ.», «ο Λούι Άρμστρονγκ και η ορχήστρα του παίρνουν 120.000 δρχ.» (λιγότερα απ’ όλους ο «πρεσβευτής» της τζαζ), που συνδέονταν (οι πληροφορίες) με την υλικότητα των μουσικών δρωμένων το καλοκαίρι του ’65 και την οικονομική αποτύπωση των «αστέρων» στη μπίζνα της εποχής.
Τον Λευτέρη Κογκαλίδη μπορεί να μην τον γνώριζα από κοντά, όμως άφηνε σχόλια από παλιά στο blog μου «δισκορυχείον» (κάτι που θα με εξέπληττε θετικά σε σχέση με την άνεσή του να σχολιάζει σ’ ένα ταπεινό ιστολόγιο), ενώ σχολίαζε και στις αναρτήσεις μου στο fb, καθώς εκεί ήμασταν φίλοι. Τον εκτιμούσα (σίγουρα) και με εκτιμούσε (έτσι νομίζω) – παρότι μια-δυο φορές είχαμε διαφωνήσει και για μουσικά ζητήματα, μα και για πολιτικά, που πάντα παρεισφρέουν στις κουβέντες, καθώς ο Κογκαλίδης, όπως και οι περισσότεροι συνομήλικοί του, που ασχολούνταν με την ποπ στα σίξτις, ήταν συντηρητικός.
Σε σχέση με τα μουσικά, ας πούμε, είχε την εμμονή να μην αποκαλεί με τη λέξη μπάντα τα ροκ συγκροτήματα, επειδή η μπάντα (όπως έλεγε) είχε να κάνει με τις παρελάσεις κτλ. Θυμάμαι πως του έγραφα… και τότε πώς δικαιολογείται τόσα ξένα σχήματα να έχουν τη λέξη band στους τίτλους τους, όπως οι Band, οι Butterfield Blues Band, οι Allman Brothers Band, οι Band of Gypsys κι ένα σωρό κι ακόμη;
Πάντως στα σχόλιά του, σε ποστ ή αναρτήσεις μου, ήταν γενικά ουσιαστικός. Έτσι, όταν θα έγραφα κάποια στιγμή για τον φοβερό soulman Rocky Roberts, o Κογκαλίδης θα σχολίαζε: «τον παρουσίασα στο Πάλαι Ντε Σπορ όπου το κοινό τον αποθέωσε» (όντως!). Όταν θα έκανα λόγο για τον παλιό δημοσιογράφο Τάσο Ψαλτάκη, σε σχέση με κάτι ενδιαφέρον που είχε γράψει (ο Ψαλτάκης) στα 80s στη «Μουσική» και πάλι ο Κογκαλίδης θα έγραφε: «οι εκτός Θεσσαλονίκης λένε ότι να ’ναι, αλλά και οι Θεσσαλονικείς ξεχνούν τον σημαντικό ρόλο του Τάσου Ψαλτάκη στα εφηβικά συγκροτήματα της εποχής». Όταν είχα σημειώσει στο fb… «Έρχεται ο άλλος και μου λέει… καλά εσύ ρε Φώντα, σοβαρός άνθρωπος, κάθεσαι και ασχολείσαι με τη Eurovision;» ο Κογκαλίδης θα εύρισκε και πάλι την ευκαιρία να σχολιάσει κάτω από το ποστ μου πως η Eurovision έγινε… «φεστιβάλ νέων ταλέντων, χωρίς να το καταλάβουμε». Κι είχε απόλυτο δίκιο.
Κάποτε, όταν είχα αναδημοσιεύσει μια σπάνια φωτογραφία του Διονύση Σαββόπουλου με τον Jean-Paul Belmondo και τους υπόλοιπους πρωταγωνιστές της ταινίας “Le Casse” του Henri Verneuil από το 1971, που γυριζόταν τότε στην Ελλάδα, ο Κογκαλίδης θα σχολίαζε από κάτω… «Φώντα εξαιρετική φωτογραφία από το παρελθόν», δείχνοντας έτσι τη σημασία που προσέδιδε στα ντοκουμέντα. Εξάλλου και ο ίδιος δημοσίευε συχνότατα, στο fb, καταπληκτικές δικές του φωτογραφίες από το πλούσιο αρχείο του, από την πορεία του στα καλλιτεχνικά πράγματα, στις οποίες εικονίζονταν σημαντικά πρόσωπα (της μουσικής, του κινηματογράφου κ.λπ.).
Θυμάμαι επίσης πως όταν είχα γράψει στο «δισκορυχείον» για το παλιό αμερικάνικο τραγούδι “How dry I am”, που σχετιζόταν με τον «Μπουφετζή» του Γιώργου Μπάτη, ο Κογκαλίδης θα ήταν και πάλι εκεί για να μας διαφωτίσει: «Φώντα, θα ήθελα να προσθέσω ότι η σύνθεση είναι του Edward F. Rimbault σε στίχους Phillip Dodridge από το 1921. Βασίζεται στον παραδοσιακό ύμνο Oh Happy Day του 1885. Διασκευασμένο ξαναγύρισε στην επικαιρότητα το 1953 και το 1969. Δεν έγινε επιτυχία ούτε στο Billboard ούτε στο Cashbox».
Πολλά τα ενδιαφέροντα εδώ. Κατ’ αρχάς να σημειωθεί πως ο Κογκαλίδης ήταν ανταποκριτής του αμερικάνικου περιοδικού “Billboard” στη Ελλάδα των σέβεντις (υπέγραφε ως Lefty Kongalides), μα και άλλων περιοδικών-εφημερίδων στην πορεία, όπως των βρετανικών “Music Week”, “Record Mirror” και “Music & Media”. Επίσης ήταν λάτρης της παλαιάς ποπ (πριν από τους Beatles και το rock ’n’ roll), την οποία ερευνούσε εις βάθος. Και κάπως έτσι θα προέκυπτε το 2003 το ενδιαφέρον βιβλίο του «Χρυσή Δισκοθήκη / Από το 1940 έως το 1954 τα 203 Νο 1 τραγούδια στις ΗΠΑ» [Σύγχρονοι Ορίζοντες]. Όπως διαβάζουμε στο back cover:
«Όταν το περιοδικό Billboard άρχισε να δημοσιεύει το 1940 τον εβδομαδιαίο κατάλογο των πιο εμπορικών τραγουδιών του επταήμερου στις ΗΠΑ και καθιέρωσε το εβδομαδιαίο hit parade, ήταν η εποχή των μεγάλων ορχηστρών, όπου οι τραγουδιστές και οι τραγουδίστριες έπαιζαν δευτερεύοντα ρόλο. Μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου, γύρω στο 1947, η εικόνα αλλάζει. Οι τραγουδιστές και οι τραγουδίστριες περνάνε μπροστά από τις ορχήστρες και η μουσική αλλάζει ριζικά ως το 1954, όταν ξεσπά η επανάσταση του rock ’n’ roll, που ανατρέπει τα πάντα στο πεντάγραμμο. Στα τέλη του 1994 αρχίζει η έρευνα για τη συγγραφή αυτού του τόμου. Παράλληλα με την έναρξη της ραδιοφωνικής εκπομπής “Αθήνα-Θεσσαλονίκη”, που παρουσίαζαν κάθε Κυριακή ο Γιάννης Πετρίδης από την Αθήνα (ΕΡΑ) και ο Λευτέρης Κογκαλίδης από τη Θεσσαλονίκη (ΕΡΤ 3). Ο πρώτος στόχος ήταν να βρεθούν και τα 203 τραγούδια που σκαρφάλωσαν στο Νο 1 των ΗΠΑ από το 1940 έως το 1954. Φαινόταν εύκολο, αλλά δεν ήταν…».
Ο Γιάννης Πετρίδης θα σημείωνε πως η προσπάθεια ήταν «εξαιρετικά τολμηρή, με απίθανες πληροφορίες» και πως θα μπορούσε το βιβλίο «άνετα να κυκλοφορήσει στις ΗΠΑ, αφού δεν κυκλοφορεί (εκεί) κάτι αντίστοιχο», ενώ πολύ καλά λόγια θα έγραφαν επίσης για τη «Χρυσή Δισκοθήκη», οι Γιώργος Παπαστεφάνου και Αλέξης Κωστάλας. Οι τέσσερις θα συνδέονταν, εξάλλου, και μέσω της τετράωρης ραδιοφωνικής ζώνης «Ράδιο Νοσταλγία» (ιδέα του Κογκαλίδη), που μεταδιδόταν από το Δεύτερο Πρόγραμμα και από τη συχνότητα του 9.58 FM της Θεσσαλονίκης, από το 2000 έως και το 2013 (τότε που θα έπεφτε το «μαύρο» στην ΕΡΤ), τις Κυριακές, από τις 18:00 έως τις 22:00.
Η σχέση του Λευτέρη Κογκαλίδη με το ραδιόφωνο υπήρξε μακρόχρονη φυσικά (ο άνθρωπος που τον έβγαλε στα ραδιοφωνικά κύματα ήταν ο Άλκης Στέας νωρίς στα σίξτις), καθώς θα εργαζόταν, για πολλά χρόνια, όχι μόνο στην ΕΡΤ 3, ως αρχισυντάκτης ειδήσεων, διευθυντής τηλεόρασης, διευθυντής δημοσίων και διεθνών σχέσεων, αλλά και σε διάφορους ιδιωτικούς σταθμούς. Ήταν επίσης πρόεδρος της Cooperative Internationale de Recherche et d’Action en matière de Communication (CIRCOM), ενώ για καμιά 20αριά χρόνια παρακολουθούσε το μουσικό φεστιβάλ Marché International du Disque et de l’Édition Musicale, το γνωστό σε όλους-ες MIDEM των Καννών, εκεί όπου θα του δινόταν η ευκαιρία να συναναστραφεί με δεκάδες διασημότητες της μουσικής, κάνοντας συνεντεύξεις και προβάλλοντάς τες από τα ελληνικά μίντια. Η φωτογραφία του με το στρατιωτικό κράνος, με τον Eric Burdon –την εποχή τού άλμπουμ τού μεγάλου άγγλου τραγουδιστή του ροκ με τους War “The Black-Man’s Burdon” [MGM, 1970]– είναι σπάνια, προέρχεται από το MIDEM, τον Γενάρη του ’71, και την έχω σκανάρει από παλιό περιοδικό.
Μία άλλη δραστηριότητα του Κογκαλίδη ήταν εκείνη που σχετιζόταν με το Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού της Θεσσαλονίκης (έτσι ξεκίνησε το 1962) ή Φεστιβάλ Ελληνικού Τραγουδιού (όπως θα γινόταν πιο γνωστό από το 1972 και μετά). Ο Κογκαλίδης δεν ήταν μόνο μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής και της Επιτροπής Πρόκρισης του Φεστιβάλ Τραγουδιού, για χρόνια, αλλά και ο άνθρωπος με ένα πολύ αξιόλογο αρχείο σε σχέση με τη διοργάνωση – και εδώ δεν χρειάζεται να πω πως θα ήταν ευχής έργον, αν είχε μπορέσει να συγκεντρώσει όλο αυτό το υλικό (έντυπο, φωτογραφικό, πληροφοριακό, με κρίσεις κ.λπ.) σε μία δική του έκδοση. Ακόμη, ήταν μέλος της ειδικής επιτροπής επιλογής του δημοφιλέστερου τραγουδιστού στην 6η Ολυμπιάδα Τραγουδιού, τον Ιούλιο του ’73.
Περαιτέρω, η επαφή του με το Φεστιβάλ Ελαφρού Τραγουδιού θα τον έφερνε στο Αλεξάνδρειο Μέλαθρο και ως διαγωνιζόμενο, κάποια στιγμή, καθότι ως στιχουργός είχε γράψει λόγια στο τραγούδι του Άλκη Κακαλιάγκου (πιανίστας-οργανίστας των Olympians) «Για ποιαν αιτία», που θα απέδιδαν οι Αλέκα Κανελλίδου και Ζωή Κουρούκλη στη διοργάνωση του Σεπτεμβρίου 1968. Λίγο πιο μετά, τον Νοέμβριο, το τραγούδι θα περνούσε και στη δισκογραφία, τόσο με τους Πασχάλη-Olympians, όσο και με την Κουρούκλη.
Υπήρχαν κι άλλα τραγούδια, στα οποία είχε γράψει στίχους, τότε, ο Κογκαλίδης κι είχαν γίνει μικρές ή μεγαλύτερες επιτυχίες. Ανάμεσά τους και τα «Ποιος ξέρει» και “Summer is coming” (1965) με τους Monks, οι γκαραζιές “One more time ”, “Go man go” (1966), όπως και το «Σε σκέπτομαι» (1967) με τους Olympians, το «Να σε δω ξανά (Τhe days go by)» (1968) με τους Idols, το «Μικρή Ντιλάιλα (Delilah)» (1968) με τους Τέρη Χρυσό και Δάκη, το «Με ξέχασες (Applausi)» (1969) με τους Up-Tight κ.λπ.
Olympians – «Go man go»
Ακόμη ο Λευτέρης Κογκαλίδης ήταν μπροστά, ως παρουσιαστής-κονφερασιέ, σχεδόν σε όλες τις συναυλίες ξένων ονομάτων, που οργανώνονταν τότε (τέλος ’60-αρχή ’70) στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο της ΔΕΘ, παρουσιάζοντας στο κοινό του Αλεξάνδρειου τους Johnny Hallyday-Sylvie Vartan (7 και 8 Σεπτ. 1968), τις Βίκυ και Dalida (13 και 14 Σεπτ. 1969), τον Rocky Roberts (23 Σεπτ. 1969), την Marie Laforêt (13-15 Σεπτ. 1970), τους Marmalade (11 και 12 Σεπτ. 1971) κ.ά.
Rest in peace, Lefty Kongalides…
The Marmalade – «Mess around»
