Μίλησαν μέσα στο σκοτάδι, με κρυμμένα πρόσωπα και αλλοιωμένες φωνές, περιγράφοντας όσα γνώριζαν για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Τώρα ο Μπενιαμίν Νετανιάχου ζητά να αποκαλυφθούν οι ταυτότητές τους. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός απαίτησε την Κυριακή 11 Οκτωβρίου να διεξαχθεί ποινική έρευνα για τους στρατιωτικούς που εμφανίζονται ανώνυμα στο «NAZA», το ντοκιμαντέρ των Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Ζορ που βραβεύτηκε τον Σεπτέμβριο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας.
Με επιστολή του προς τον αρχηγό του ισραηλινού στρατού, τον επικεφαλής της υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας Shin Bet και τη γενική εισαγγελέα του Ισραήλ, ο Νετανιάχου ζήτησε να εντοπιστούν όσοι συμμετείχαν στην ταινία και να διερευνηθεί αν έχουν διαπράξει ποινικά αδικήματα. Ανάμεσα στις πιθανές παραβάσεις που επικαλείται είναι η αποκάλυψη απόρρητων πληροφοριών, η ποινική δυσφήμιση και η πρόκληση βλάβης στα διπλωματικά και στρατιωτικά συμφέροντα της χώρας. Χαρακτήρισε το ντοκιμαντέρ ψευδές, παραπλανητικό και μεροληπτικό, υποστηρίζοντας ότι δυσφημεί διεθνώς το Ισραήλ και τις ένοπλες δυνάμεις του. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ότι ασκήθηκαν νέες διώξεις σε συνέχεια της παρέμβασής του.
Το «NAZA», παραγωγής του Guardian, στηρίζεται στις μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών. Οι συνεντεύξεις γυρίστηκαν κρυφά, κυρίως τη νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ. Οι άνθρωποι που μιλούν περιγράφουν τους μηχανισμούς επιτήρησης, συλλογής πληροφοριών και επιλογής στόχων στη Γάζα, καθώς και τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες που παρουσιάζονται στην ταινία, οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών χρησιμοποιούσαν τεχνολογικά συστήματα για τον εντοπισμό στόχων, υπολογίζοντας παράλληλα πόσοι άμαχοι ήταν πιθανό να σκοτωθούν από κάθε βομβαρδισμό. Από αυτήν ακριβώς την πρακτική προέρχεται και ο τίτλος «NAZA», ένα στρατιωτικό ακρωνύμιο που παραπέμπει στις λεγόμενες «παράπλευρες απώλειες». Οι μαρτυρίες περιλαμβάνουν σοβαρές καταγγελίες για τις διαδικασίες έγκρισης πληγμάτων ακόμη και όταν υπήρχε πρόβλεψη για μεγάλο αριθμό νεκρών αμάχων.
Ο ισραηλινός στρατός έχει απορρίψει τις βασικές καταγγελίες, υποστηρίζοντας ότι το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει διαστρεβλωμένη εικόνα των διαδικασιών του και βασίζεται σε ανώνυμες μαρτυρίες των οποίων η αξιοπιστία δεν μπορεί, κατά τον ίδιο, να επαληθευτεί. Σε αναλυτική απάντησή του, υποστηρίζει ότι οι αποφάσεις για την επιλογή και την έγκριση στρατιωτικών στόχων λαμβάνονται από ανθρώπους και ότι δεν ισχύουν οι ισχυρισμοί της ταινίας για προκαθορισμένα όρια αποδεκτών απωλειών αμάχων.
Οι δημιουργοί του «NAZA» είναι δύο από τους τέσσερις σκηνοθέτες του «No Other Land» («Καμία άλλη γη»), που κέρδισε το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ το 2025. Η νέα τους ταινία, με εκτελεστικό παραγωγό τον Τζόναθαν Γκλέιζερ, σκηνοθέτη του «The Zone of Interest», απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής στο 83ο Φεστιβάλ Βενετίας, έπειτα από μια προβολή που ολοκληρώθηκε με χειροκρότημα διάρκειας περίπου 25 λεπτών.
Η διεθνής αναγνώριση συνοδεύτηκε από έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ. Κυβερνητικά στελέχη κατηγόρησαν τους δημιουργούς για προδοσία, ενώ ο Νετανιάχου ανακοίνωσε την πρόθεσή του να προωθήσει νομοθεσία που θα επιτρέπει την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητας από πρόσωπα τα οποία, σύμφωνα με τη διατύπωσή του, δυσφημούν Ισραηλινούς στρατιώτες στο εξωτερικό. Οι δύο σκηνοθέτες δέχθηκαν απειλές, ενώ διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το σπίτι των γονιών της Ζορ. Η Επιτροπή για την Προστασία των Δημοσιογράφων και άλλες διεθνείς οργανώσεις καταδίκασαν τις πιέσεις, εκφράζοντας ανησυχία για την ασφάλεια των κινηματογραφιστών και την ελευθερία της δημοσιογραφικής έρευνας.
Στο μεταξύ, ισραηλινές πρεσβείες προώθησαν μια διαφορετική διαδικτυακή ταινία, με τίτλο «NAZA: The Real Story», η οποία επιχειρεί να αντικρούσει τις καταγγελίες του ντοκιμαντέρ. Η παραγωγή της δεν έγινε, σύμφωνα με την ισραηλινή κυβέρνηση, από το υπουργείο Εξωτερικών, ωστόσο η ταινία προβλήθηκε από επίσημους ισραηλινούς λογαριασμούς. Αρχικά, μάλιστα, η ιστοσελίδα που τη φιλοξενούσε παρουσιαζόταν παραπλανητικά ως σελίδα του αυθεντικού «NAZA».
Το ντοκιμαντέρ έχει εξασφαλίσει διανομή σε περισσότερες από 50 χώρες και προγραμματίζεται να διατεθεί δωρεάν μέσω της ιστοσελίδας του Guardian τον Νοέμβριο. Η νέα παρέμβαση του Νετανιάχου, ωστόσο, στρέφει την προσοχή από τους δημιουργούς στους ανθρώπους που δέχθηκαν να καταθέσουν όσα γνώριζαν. Μια ταινία που στηρίχθηκε στην προστασία της ανωνυμίας των πηγών της βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας ποινικής αντιπαράθεσης, με τις ταυτότητες των μαρτύρων να αποτελούν το επόμενο ζητούμενο των ισραηλινών αρχών.
Με στοιχεία από ABC News, The Times of Israel
