Πέδρο Σάντσεθ,
κόκκινος παρά τη θέλησή του
Loïc Le Clerc
Regards – 27 Ιουλίου 2026
Εδώ και οκτώ χρόνια, ο Πέδρο Σάντσεθ, ο σοσιαλιστής ηγέτης, κυβερνά την Ισπανία μέσω ενός “αναγκαστικού” συνασπισμού με τη ριζοσπαστική αριστερά. Παρά την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία των τριών εδρών, καταφέρνει να επιβάλλεται στη χώρα του και να ξεχωρίζει μεταξύ των αντιπάλων του τραμπισμού. Αναδρομή στη χαοτική πορεία ενός σοσιαλφιλελεύθερου που έγινε παγκόσμιος ηγέτης της αριστεράς.
Το να πει κανείς ότι ο Πέδρο Σάντσεθ είναι σαν τον Φρανσουά Ολάντ ίσως ακούγεται αλλόκοτο. Κι όμως… Και οι δύο είναι σοσιαλιστές, διαμορφωμένοι από την μάλλον φιλελεύθερη τάση του κόμματός τους. Επιθυμούν μια κοινωνία που να προσαρμόζεται στην αγορά. Στα χαρτιά, η εκλογή τόσο του ενός όσο και του άλλου θα έπρεπε να είχε οδηγήσει στην ίδια πολιτική. Όμως οι συνθήκες της εκλογής τους διαφέρουν, όπως και η πρακτική τους στην άσκηση της εξουσίας. Όσον αφορά τον Πέδρο Σάντσεθ, η κατάκτηση της εξουσίας υπήρξε ένας αληθινός δρόμος του μαρτυρίου, όπου τέθηκε το ζήτημα της επιλογής μεταξύ αριστεράς και δεξιάς, των συγκυριακών συμμαχιών και των συσχετισμών δυνάμεων. Μια και μόνο σκέψη περικλείει την πολιτική του διαδρομή: μόνος του δεν μπορεί να κάνει τίποτα· με τη δεξιά δεν μπορεί να κάνει τίποτα· μένει η αριστερά…
Ο Πέδρο Σάντσεθ, γνωστός και ως “Pedro el Guapo” (“ο όμορφος Πέδρο”), μετράει ήδη πέντε γενικές εκλογές στο ενεργητικό του. Έχασε τις δύο πρώτες, το 2015 και το 2016, από τον αρχηγό του Λαϊκού Κόμματος (PP), Μαριάνο Ραχόι. Οι Σοσιαλιστές (PSOE) ένιωθαν τότε την καυτή ανάσα των Podemos, του υπεραριστερού κόμματος που ξεπήδησε από το κίνημα των αγανακτισμένων και αναστάτωσε το πολιτικό σκηνικό. Τότε ήταν που όλοι μιλούσαν για “το τέλος του δικομματισμού”. Την άνοιξη του 2018, την ώρα που η κυβέρνηση βυθιζόταν στην κρίση της Καταλονίας και στα σκάνδαλα, μια πρόταση μομφής έριξε τον Μαριάνο Ραχόι. Ο Πέδρο Σάντσεθ άδραξε την ευκαιρία, εκμεταλλεύτηκε το κενό και, με 180 ψήφους έναντι 169, πήρε το χρίσμα του πρωθυπουργού. Μια κυβέρνηση σοσιαλιστική και… ανίσχυρη.Ο Πέδρο Σάντσεθ στερήθηκε την παραδοσιακή περίοδο χάριτος των νέων ηγετών. Αντί γι’ αυτό, κληρονόμησε έναν απερίγραπτο βάλτο.
Δύο γεγονότα θα επηρεάσουν καθοριστικά τον Πέδρο Σάντσεθ εκείνη την περίοδο. Οι εκλογές του κοινοβουλίου της Ανδαλουσίας τον Δεκέμβριο του 2018: η αριστερά χάνει αυτή την αυτόνομη περιφέρεια προς όφελος μιας δεξιάς που υποστηρίζεται από το Vox, το ολοκαίνουργιο κόμμα της ακροδεξιάς. Στη συνέχεια, τον Φεβρουάριο του 2019, σύσσωμη η δεξιά και η ακροδεξιά διοργανώνουν μια μεγάλη διαδήλωση στη Μαδρίτη για την “ενότητα της Ισπανίας”. Εκείνη την εποχή, ο Πέδρο Σάντσεθ καταλαβαίνει δύο πράγματα: η αποκατάσταση μιας ομαλής σχέσης μεταξύ Μαδρίτης και Βαρκελώνης θα είναι κεντρικής σημασίας, επειδή, διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να δει τους νοσταλγούς του Φράνκο να ανακτούν την εξουσία.
‘Ενας υποψήφιος που κλίνει προς το κέντρο
Ο Πέδρο Σάντσεθ διαισθάνεται τα πράγματα και του αρέσουν τα στοιχήματα. Ο πρώτος του προϋπολογισμός μόλις απορρίφθηκε από τους βουλευτές, επομένως προκηρύσσει πρόωρες εκλογές, τον Απρίλιο του 2019, με την ελπίδα να δει να διαμορφώνεται μια πλειοψηφία. Συμμετοχή 75%: το διακύβευμα έγινε κατανοητό. Το PP αποκτά έναν νεαρό υποψήφιο, τον Πάμπλο Κασάδο, για να προσπαθήσει να ανακάμψει, αλλά το εκλογικό του σώμα διασκορπίζεται ανάμεσα στον κεντρώο σύμμαχό του (Ciudadanos) και το Vox. Το PP χάνει εκεί τους μισούς βουλευτές του. Ο δρόμος φαίνεται ελεύθερος για τον Πέδρο Σάντσεθ, από τη στιγμή ιδίως που το Podemos σπαράσσεται από εσωτερικές διαμάχες. Παρόλα αυτά, το PSOE δεν τα καταφέρνει. Έρχεται πρώτο, αλλά διστάζει. Δεν ξέρει προς ποια πλευρά της πολιτικής σκακιέρας να στραφεί για να βρει συμμάχους. Ανίκανος να χτίσει τον παραμικρό συμβιβασμό και άρα χωρίς πλειοψηφία… αποτυγχάνει.
Η χώρα βρίσκεται σε αναβρασμό. Η ακροδεξιά (αλλά και ένα αρκετά μεγάλο μέρος της δεξιάς) ξεσηκώνεται ενάντια στην εκταφή των λειψάνων του δικτάτορα Φράνκο από το μαυσωλείο του. Οι Καταλανοί ηγέτες, που εμπλέκονταν στο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλονίας το 2017, καταδικάζονται και φυλακίζονται στη Μαδρίτη, πυροδοτώντας την οργή των διαδηλωτών.
Η κατάσταση είναι κρίσημη. Ο Πέδρο Σάντσεθ προκηρύσσει τότε νέες εκλογές, τον Νοέμβριο του 2019. Η αριστερά χάνει λίγο έδαφος –ιδιαίτερα οι Podemos, που μόλις υπέστησαν ακόμη μία διάσπαση–, η δεξιά ανακάμπτει ελαφρά, ενώ η ακροδεξιά διπλασιάζει τις έδρες της και φτάνει τους 52 βουλευτές. Η Ισπανία αφήνει πίσω της την περίοδο των διαμαρτυριών και των καταλήψεων των πλατειών για να μετατραπεί σε ένα κράτος χωρισμένο στα τρία: αριστερά/δεξιά/ακροδεξιά. Ο Πέδρο Σάντσεθ επιχειρεί για τελευταία φορά να σχηματίσει μια αποκλειστικά σοσιαλιστική κυβέρνηση… Νέα αποτυχία. Του λείπουν 52 ψήφοι για να λάβει ψήφο εμπιστοσύνης – σε μια βουλή που αριθμεί 350 έδρες. Δεν έχει πλέον άλλη επιλογή από το να μπει στο παιχνίδι των συμμαχιών. Και, στην Ισπανία, αυτό σημαίνει ατέλειωτες άγρυπνες νύχτες διατρέχοντας τη χώρα και, κυρίως, την Καταλονία.
Μετά από δύο μήνες διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση Σάντσεθ ΙΙ είναι έτοιμη. Ένα πρωτοφανές εκτελεστικό σώμα αποτελούμενο από σοσιαλιστές, κομμουνιστές και μέλη των Podemos. Η συμφωνία επικυρώνεται με 92% από τα μέλη του PSOE. Το PP καταγγέλλει έναν συνασπισμό “κομμουνιστών και αυτονομιστών”. Σχεδόν δύο χρόνια μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, ο Πέδρο Σάντσεθ μπορεί να αρχίσει να κυβερνά. Μια επίπονη διαδικασία… αλλά η συνέχεια δεν θα είναι καθόλου ανέφελη.
Οι πλανήτες ευθυγραμμίζονται
Ο Πέδρο Σάντσεθ και ο Πάμπλο Ιγκλέσιας, ο ηγέτης των Podemos και πλέον αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, δεν ήταν φτιαγμένοι για να τα βρουν μεταξύ τους. Από τη μία πλευρά, ένας άνθρωπος του κομματικού μηχανισμού με πτυχίο στις οικονομικές επιστήμες, ο οποίος αναλαμβάνει “προς γενική έκπληξη” τα ηνία του PSOE το 2014, ακολουθώντας μια άκρως κεντρώα γραμμή. Από την άλλη, ένας νεαρός πανεπιστημιακός, που αναδείχθηκε μέσα από τις τηλεοπτικές του εμφανίσεις και στηρίχθηκε από το κίνημα των Αγανακτισμένων του 2011, ο οποίος ονειρεύεται να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη.
Το 2016, ο Πάμπλο Ιγκλέσιας θα μπορούσε να είχε πετύχει το “sorpasso” και να αναδείξει τους Podemos σε πρώτη δύναμη της αριστεράς. Ο Πέδρο Σάντσεθ, από την πλευρά του, θα μπορούσε κάλλιστα να είχε ανέλθει στην εξουσία μέσω μιας συμμαχίας με τους κεντρώους. Όλα ήταν έτοιμα για να γεννηθεί ένας νέος σοσιαλ-φιλελευθερισμός. Ο Πέδρο Σάντσεθ είχε υποσχεθεί τότε να αυξήσει τον κατώτατο μισθό κατά 1%. Πρότεινε τότε μέτρα “έντιμα και οικονομικά βιώσιμα”, τα οποία η αριστερά επέκρινε με τα πιο σκληρά λόγια.
Όμως οι κάλπες μίλησαν, οι σοσιαλιστές καταγράφουν το χειρότερο ποσοστό της ιστορίας τους, η ριζοσπαστική αριστερά χάνει για πολύ λίγο το στοίχημά της (21% έναντι 22% για το PSOE) και η δεξιά είναι αυτή που κερδίζει τον γύρο. Η συμμαχία με το κέντρο δεν οδηγεί μαθηματικά πουθενά. Ο Πέδρο Σάντσεθ προσπαθεί παρόλα αυτά να μπλοκάρει την παραμονή του PP στην εξουσία, αλλά, όντας μειοψηφία μέσα στο ίδιο του το κόμμα, παραιτείται από την ηγεσία του PSOE – θα κάνει έναν εντυπωσιακό come-back την άνοιξη του 2017 με την υπόσχεση μιας πρότασης μομφής κατά του προέδρου Ραχόι.
Το 2019, διεξάγει μια άκρως επιθετική εκστρατεία ενάντια στην αριστερά της αριστεράς, ενάντια στους Καταλανούς αυτονομιστές… Όμως την επομένη των εκλογών, ο συμβιβασμός είναι η μόνη διέξοδος. Πρόκειται για στροφή 180 μοιρών. Έκτοτε, ο Πέδρο Σάντσεθ ως πρόεδρος δεν θα έχει πλέον καμία σχέση με τον Πέδρο Σάντσεθ ως υποψήφιο. Ο ισπανικός κατώτατος μισθός αυξάνεται κατά 66%, σημειώνοντας άνοδο από τα 736 στα 1.221 ευρώ. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια αύξηση 40% στην αγοραστική δύναμη των 2,4 εκατομμυρίων εργαζομένων που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό. Το ποσοστό της ανεργίας βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2008. Δεν χρειάζεται να ειπωθεί τίποτα περισσότερο.
Νικητής μέσα από μια συγκυρία γεγονότων
Το 2023, ο Πέδρο Σάντσεθ βάζει ένα νέο στοίχημα. Η αριστερά δέχεται μια τεράστια πανωλεθρία στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές: υπήρξε μια καθολική στροφή προς τη δεξιά και την ακροδεξιά. Όμως ο πρόεδρος της κυβέρνησης πιστεύει ότι μπορεί να ανακόψει την κατηφορική πορεία. Ήδη από την επόμενη μέρα, ανακοινώνει τη διάλυση του Κοινοβουλίου και τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Όλοι προβλέπουν τη δυναμική επιστροφή της δεξιάς, πιθανότατα με την υποστήριξη της ακροδεξιάς. Ο Σάντσεθ κερδίζει το στοίχημα. Δεν έρχεται πρώτος, αλλά διασώζει τα ποσοστά του PSOE· η αριστερά στην οποία συμμετέχουν οι κομμουνιστές, το Sumar [Ισπανική πολιτική συμμαχία και εκλογικός συνασπισμός της αριστεράς, ο οποίος συγκροτήθηκε το 2022 με πρωτοβουλία της Γιολάντα Ντίαθ -σ.σ.], χάνει περίπου δέκα βουλευτές· η δεξιά σε πολύ καλή φόρμα, αλλά, ακόμη και με τη στήριξη της ακροδεξιάς, δεν εξασφαλίζει την πλειοψηφία. Ο ευρύς συνασπισμός της αριστεράς και των αυτονομιστών συγκεντρώνει 179 βουλευτές. Η πλειοψηφία βρίσκεται στις 176 έδρες. Ο Πέδρο Σάντσεθ δεν είναι ισορροπιστής, αλλά μάγος. Και ξαφνικά, όλα ανατρέπονται: οι Podemos εγκαταλείπουν το σκάφος της κυβέρνησης Σάντσεθ ΙΙΙ. Όμως ο σχηματισμός του Πάμπλο Ιγκλέσιας είναι πλέον η σκιά του εαυτού του. Η ριζοσπαστική αριστερά ενσαρκώνεται πλέον από την υπουργό Εργασίας, Γιολάντα Ντίαθ. Ο Πέδρο Σάντσεθ καυχιέται ότι έχει “την πιο προοδευτική κυβέρνηση της ιστορίας”. Ισχύει.
Ο Πέδρο Σάντσεθ είναι ο άνθρωπος που είπε όχι στον Ντόναλντ Τραμπ και αρνήθηκε να αυξήσει τις στρατιωτικές του δαπάνες: “Έχω να χτίσω σχολεία και νοσοκομεία“, δηλώνει κατηγορηματικά. Είναι επίσης εκείνος που νομιμοποίησε 500.000 παράτυπους μετανάστες. Η παγκόσμια δεξιά τον μισεί επειδή καταδικάζει την ισραηλινή γενοκτονία στη Γάζα και κρατά ψηλά τη σημαία του διεθνούς δικαίου. Αντιτίθεται στους αμερικανικούς πολέμους, πάντα στο όνομα του διεθνούς δικαίου. Αναλαμβάνει τα ηνία της παγκόσμιας αριστεράς, συσπειρώνοντας όλους τους προοδευτικούς ηγέτες για ποικίλους και πολλαπλούς σκοπούς: να βοηθήσουν την Κούβα απέναντι στις οικονομικές κυρώσεις των ΗΠΑ· να αναγνωρίσουν το παλαιστινιακό κράτος· να αρνηθούν τις αυξήσεις των στρατιωτικών δαπανών που απαιτεί ο Λευκός Οίκος. Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει το κεφάλι του, την ώρα που όλος ο κόσμος αρχίζει να τον λατρεύει.
Για τους Ισπανούς, η δράση του Πέδρο Σάντσεθ δεν περιορίζεται στη διεθνή πολιτική. Όσον αφορά την Καταλονία, οι εντάσεις έχουν εκτονωθεί. Ο Πέδρο Σάντσεθ χορήγησε ιδίως αμνηστία στους πολιτικούς κρατούμενους του δημοψηφίσματος. Τα δικαιώματα των εργαζομένων; Ενισχύθηκαν. Οι φορολογικές ανισότητες; Μειώθηκαν. Η ευθανασία; Νομιμοποιήθηκε. Η γονική άδεια; Επιμηκύνθηκε και έγινε πιο ισότιμη μεταξύ γυναικών και ανδρών. Τα ενοίκια, οι λογαριασμοί γκαζιού και ηλεκτρικού ρεύματος; Μπήκε πλαφόν. Τα φρανκικά σύμβολα στον δημόσιο χώρο; Απαγορεύτηκαν. Η καταπολέμηση της σεξουαλικής βίας; Η Ισπανία έγινε η αιχμή του δόρατος σε αυτόν τον τομέα. Και σε θέματα οικολογίας, το ιβηρικό βασίλειο είναι μια χώρα όπου η ενέργεια προέρχεται κυρίως από ανανεώσιμες πηγές. Και όλα αυτά, με μία από τις πιο δυναμικές οικονομίες στην Ευρώπη. Τόσα πολλά μέτρα που βγάζουν εκτός εαυτού την ισπανική δεξιά.
Σάντσεθ, συνέχεια και τέλος;
Όλα όσα έκανε ο Πέδρο Σάντσεθ είναι συνδεδεμένα με τις περιστάσεις. Δεν είχε άλλη επιλογή από το να κυβερνήσει με τη ριζοσπαστική αριστερά. Ο μετριοπαθής σοσιαλισμός του ριζοσπαστικοποιήθηκε ερχόμενος αντιμέτωπος με την πραγματικότητα. Ενδυόμενος το προφίλ του προοδευτικού ηγέτη –κάτι που αρχικά φάνταζε απίθανο–, ο Πέδρο Σάντσεθ αφυπνίστηκε πολιτικά. Η αύρα του ακτινοβόλησε πολύ πέρα από τα σύνορα της Ισπανίας και της Ευρώπης. Όμως τίποτα δεν θα ήταν εφικτό χωρίς την αυξανόμενη απειλή να δει την ακροδεξιά να οδηγείται στην εξουσία από τη δεξιά. Η απάντηση της κυβέρνησής του: όχι συνθηκολόγηση, αλλά αντίσταση στην πράξη. Ο Πέδρο Σάντσεθ μοιάζει ο μόνος ικανός να ενσαρκώσει ένα ανάχωμα απέναντι στον νεοφρανκισμό. Παρά τη θέλησή του. Η ιστορία είναι ειρωνική.
Ωστόσο, από το 2024, ο πύργος από τραπουλόχαρτα κλονίζεται επικίνδυνα. Τα σκάνδαλα διαφθοράς κηλιδώνουν το περιβάλλον του, τους πολύ κοντινούς του ανθρώπους μέσα στο PSOE, από τον αδελφό του Νταβίντ Σάντσεθ μέχρι και τη σύζυγό του, Μπεγκόνια Γκόμεθ. Έχει επίσης χάσει τη στήριξη των δεξιών Καταλανών αυτονομιστών (7 βουλευτές). Η κυβέρνησή του είναι πλέον μειοψηφική. Ήδη, η υπόλοιπη αριστερά αναζητά μια διέξοδο: πώς να προχωρήσει χωρίς τον Πέδρο Σάντσεθ, χωρίς όμως να αφήσει την ακροδεξιά να κερδίσει; Αλλά ο άτιμος δεν έχει πει ακόμα την τελευταία του λέξη: βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο των δημοσκοπήσεων!
Το 2019, ο Πέδρο Σάντσεθ είχε δημοσιεύσει μια βιογραφία με τίτλο Εγχειρίδιο αντοχής. Όσον αφορά την πολιτική του ιδεολογική συγκρότηση, ας το αφήσουμε καλύτερα. Κανείς δεν γνωρίζει ποιες είναι οι βαθιές πεποιθήσεις του Πέδρο Σάντσεθ, αλλά πρέπει να του αναγνωριστεί η έφεσή του για την ανάληψη ρίσκων, τις απροσδόκητες διαφοροποιήσεις και το ταλέντο του ως σχοινοβάτη. Σχετικά με την πολιτική του δράση, αυτή τοποθετείται πλέον στην πρώτη γραμμή των παραδειγμάτων για τις ευρωπαϊκές αριστερές – ακόμα και ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν μιλάει με καλά λόγια για αυτόν! Κατά την τελετή της ορκωμοσίας του, ο Πέδρο Σάντσεθ είχε ορκιστεί μόνο στο Σύνταγμα, όχι στη Βίβλο και χωρίς κανένα καθολικό τελετουργικό στοιχείο, όπως είθισται. Πέδρο Σάντσεθ, κόκκινος παρά τη θέλησή του.
Δείτε ακόμα στο Αλμανάκ:
“Πώς μπορούμε να ευχαριστήσουμε την Ισπανία;”
