Με καλεσμένους πρωτοπόρους και επιδραστικούς σε παγκόσμιο επίπεδο εισηγητές, που γέμισαν ασφυκτικά την αίθουσα «Φρύνιχος» στο Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών (Ε.Π.Κε.Δ.), πραγματοποιήθηκαν οι Τέταρτοι Δελφικοί Διάλογοι, με θέμα «Το μέλλον της ανθρωπότητας», στις 3 και 4 Ιουλίου 2026.
Σε ποιον πρέπει να ανήκει το Διάστημα; Ποιο το πρότυπο δημοκρατικής διακυβέρνησης την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Μπορεί να γίνει πιο συμπονετική η τεχνολογία; Ποια τα νευροδικαιώματα του ανθρώπου; Μπορεί να αναζητηθεί εξωγήινη νοημοσύνη; Η ασώματη εξωγήινη γνώση θα μπορούσε να αποτελέσει μια –παράδοξη– οδό προς τη γενική τεχνητή νοημοσύνη; Πώς θα αποτρέψουμε την αντιμετώπιση της ΤΝ ως αλάνθαστης ψηφιακής μαντείας; Και, αλήθεια, βρισκόμαστε κοντά στο τέλος τής –κατά τη δαρβινική θεωρία– εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής;
Αυτά είναι μερικά από τα σύνθετα ερωτήματα στα οποία κλήθηκαν να απαντήσουν οι οκτώ εισηγητές αλλά και όσοι πήραν μέρος στη στρογγυλή τράπεζα με την οποία έκλεισε το ιδιαίτερα επιτυχημένο διήμερο.
Ο πρόεδρος του Ε.Π.Κε.Δ., ιδρυτής και επιστημονικός επιμελητής των Δελφικών Διαλόγων, Παναγιώτης Ροϊλός, στην ομιλία του με θέμα «Η πολιτική του Διαστήματος και το μέλλον της ανθρωπότητας» τόνισε ότι «η εξερεύνηση του Διαστήματος δεν θα πρέπει να υπονομεύει την προστασία της Γης, ούτε να αναπαράγει τις συγκρούσεις του πλανήτη, αλλά να υπηρετεί την ανθρωπότητα».
«Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αλάνθαστη “ψηφιακή μαντεία”, αλλά ως ισχυρή τεχνολογία που οφείλει να λειτουργεί υπό δημοκρατικό έλεγχο και δεσμευτικούς νομικούς κανόνες».
Η Helen Margetts, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, στην εισήγησή της με θέμα «Διακυβέρνηση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και του ψηφιακού μετασχηματισμού», ανέφερε ότι οι δημοκρατικές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς προκλήσεις λόγω της ψηφιακής επανάστασης και, κυρίως, της TN. Ως απάντηση προτείνεται το μοντέλο της Digital Era Governance (DEG), το οποίο αναπτύχθηκε από τον Patrick Dunleavy και την ίδια, και στόχος του είναι να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της ΤΝ για αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση, βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών, προστασία του πληροφοριακού περιβάλλοντος και ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας.
Ο Lenart Škof, καθηγητής στο Κέντρο Επιστημών και Έρευνας Koper (Σλοβενία), στην ομιλία του με θέμα «Το μέλλον της ψυχής της ανθρωπότητας», εστίασε στο «απόθεμα αναπνοής», στον εσωτερικό χώρο αυτονομίας που προστατεύει τον άνθρωπο από την εμβύθιση και την αποίκηση της ψυχής από την ψηφιακή πραγματικότητα. Εξέτασε κυρίως τη σχέση ανθρώπινης ψυχής και τεχνητής νοημοσύνης, θέτοντας εξαρχής το ερώτημα αν η χρήση της ΤΝ στη συγγραφή αποτελεί απλώς ένα ακόμη τεχνολογικό εργαλείο ή αν μεταβάλλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και δημιουργούμε.
Στην εισήγησή του με θέμα «Η ανθρωπότητα σε σταυροδρόμι: Η γνωσιακή τεχνολογία και το μέλλον της ελευθερίας και της αυτονομίας», ο Marcello Ienca (Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Μονάχου) παρουσίασε καταρχάς την εξέλιξη της ΤΝ και στη συνέχεια μίλησε για τη γνωστική ελευθερία, την ψυχική ιδιωτικότητα, την ψυχική ακεραιότητα και την ψυχολογική συνέχεια, στοιχεία που αποτελούν τη βάση για την προστασία του ατόμου στην εποχή της νευροτεχνολογίας.
Μιλώντας για τα πλεονεκτήματα της εξωγήινης νοημοσύνης έναντι της ΤΝ, ο εξαιρετικά επιδραστικός αστροφυσικός και διαστημικός επιστήμονας Abraham (Avi) Loeb, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ο οποίος πρόσφατα ανέλαβε τη θέση του προέδρου του Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου για τα Ανεξήγητα Φαινόμενα (UAP) της κυβέρνησης των ΗΠΑ, υποστήριξε την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης παράλληλα ή πέρα από την πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης. Η προοπτική της συνάντησης τόσο με την τεχνητή νοημοσύνη όσο και με την εξωγήινη νοημοσύνη κατά την επόμενη δεκαετία, κατά τον Loeb, περιθωριοποιεί την κεντρική θέση των ανθρώπων στην κοσμική σκηνή. Το σωστό όραμα, κατά τον Loeb, δεν πρέπει να αφορά την επίσκεψη σε κοντινούς «βράχους» όπως η Σελήνη ή ο Άρης, αλλά το να γίνουμε ένα διαστρικό είδος. Σημείωσε, τέλος, ότι πρέπει να ενεργούμε με αίσθημα κοσμικής ταπεινότητας.
Στην ομιλία του με θέμα «Η ανθρώπινη υπόσταση στην εποχή της ΤΝ – Τι μας αποκαλύπτει για τον εαυτό μας ο μαγικός καθρέφτης της ΤΝ», ο Markus Gabriel, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, προειδοποίησε ότι η αντίληψή μας για την πραγματικότητα είναι περιορισμένη και ότι οι «ανωμαλίες» θα μπορούσαν να αποφέρουν νέα γνώση που θα αναδιαμορφώσει την επιστήμη, με συναντήσεις που ενδεχομένως θα επεκτείνουν την ανθρώπινη γνώση πέρα από τα δεδομένα εκπαίδευσης της Γης. Ο ίδιος αναρωτήθηκε αν η ασώματη εξωγήινη γνώση μπορεί να αποτελέσει μια παράδοξη οδό προς τη γενική τεχνητή νοημοσύνη (AGI), η οποία, όπως κατέληξε, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια παντογνώστρια ή αλάνθαστη οντότητα. Αντίθετα, αποτελεί μια αντανάκλαση της ανθρωπότητας: των επιτυχιών, των λαθών, των προκαταλήψεων και των αντιφάσεών της. Γι’ αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ ισχυρό εργαλείο γνώσης, χωρίς όμως να είναι αλάνθαστη ή να αντικαθιστά την ανθρώπινη κρίση.
Η Ofrit Liviatan, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, εξέτασε την αναγκαιότητα της ρύθμισης της ΤΝ, υποστηρίζοντας ότι η ταχεία διάδοσή της δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Γιατί είναι αισιόδοξη όμως; Διότι η αυξανόμενη επιστημονική τεκμηρίωση των βλαβών και η ενίσχυση της κοινωνικής ευαισθητοποίησης δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ουσιαστική ρύθμιση. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αλάνθαστη «ψηφιακή μαντεία», αλλά ως ισχυρή τεχνολογία που οφείλει να λειτουργεί υπό δημοκρατικό έλεγχο και δεσμευτικούς νομικούς κανόνες.
Τέλος, ο αναγνωρισμένος ως ένας από τους πιο ρηξικέλευθους αστροφυσικούς παγκοσμίως, Martin Rees, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, υποστήριξε ότι ο 21ος αιώνας είναι μοναδικός, καθώς για πρώτη φορά στην ιστορία ένα είδος, ο άνθρωπος, κατέχει τη δυνατότητα να καθορίσει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη και ενδεχομένως πέρα από αυτόν. Ωστόσο, εξήγησε πως «είναι επικίνδυνη αυταπάτη να πιστεύει κανείς ότι το διάστημα προσφέρει μια διέξοδο από τα προβλήματα της Γης». Έχοντας ως θέμα του «Το μέλλον μας στο Διάστημα», μας προέτρεψε «να σκεφτόμαστε οικουμενικά, να σκεφτόμαστε ορθολογικά, να σκεφτόμαστε μακροπρόθεσμα, να γίνουμε “καλοί πρόγονοι”, ενισχυμένοι από την τεχνολογία του 21ου αιώνα, αλλά καθοδηγούμενοι από αξίες που η επιστήμη από μόνη της δεν μπορεί να προσφέρει».
Στη στρογγυλή τράπεζα με την οποία ολοκληρώθηκαν οι Δελφικοί Διάλογοι συμμετείχαν, εκτός των ομιλητών, και εκπρόσωποι επιπλέον ερευνητικών χώρων: ο πανεπιστημιακός-διαστημικός επιστήμονας, Σταμάτιος Κριμιζής, ο σύμβουλος του προέδρου του ΔΣ του Ε.Π.Κε.Δ. για θέματα διεθνών σχέσεων, Αναστάσιος Κριεκούκης, ο καθηγητής Φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ, Χρυσόστομος Μαντζαβίνος, ο ομότιμος καθηγητής Ψυχιατρικής στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Λάμπης Παπαγεωργίου, και ο Ανδρέας Γκόφας, διευθυντής του Ε.Π.Κε.Δ.
Ο κ. Γκόφας, αναφερόμενος στον στόχο των Δελφικών Διαλόγων, δήλωσε: «Η αξία μιας συζήτησης δεν μετριέται από την ικανότητά της να παράγει συμπεράσματα, αλλά από την ικανότητά της να καθιστά τα σωστά ερωτήματα αναπόφευκτα. Αυτό ήταν το Μαντείο. Όχι ένας θεσμός απαντήσεων. Ένας θεσμός που σου επέστρεφε το ερώτημα σε πιο απαιτητική μορφή από αυτήν στην οποία το έφερνες».
