Η τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπεται σταδιακά στον αόρατο τρίτο πόλο αμέτρητων σχέσεων.
Έρευνα του οργανισμού Mental Health UK αποκαλύπτει ότι πάνω από ένας στους τρεις χρησιμοποιεί τα chatbot ως αυτοσχέδιους ψυχοθεραπευτές. Παράλληλα, πρόσφατη μελέτη ερευνητών από το Ινστιτούτο της Οξφόρδης έδειξε ότι το 38% των τακτικών χρηστών εμπιστεύεται εργαλεία όπως το ChatGPT, το Claude και το Gemini για συμβουλές στις προσωπικές του σχέσεις.
Η τάση αυτή γέννησε τον όρο «dry chatting»: τη συνήθεια να χρησιμοποιεί κανείς ένα chatbot για μια «προσομοίωση» ή «δοκιμαστική συζήτηση» πριν ανοίξει μια ευαίσθητη ή διαφωνούσα κουβέντα με τον σύντροφό του στην πραγματική ζωή.
Οι άνθρωποι καταφεύγουν περισσότερο στην τεχνητή νοημοσύνη για τη διαχείριση των διαπροσωπικών τους θεμάτων, επιβεβαιώνει η Έλινορ Χάρβεϊ , ψυχοθεραπεύτρια και κλινική διευθύντρια στο Relationship Therapy Practice. «Ειδικά το τελευταίο εξάμηνο βλέπω μια κατακόρυφη αύξηση. Σχεδόν όλοι οι θεραπευόμενοί μου αναφέρονται σε αυτή κάποια στιγμή», σημειώνει. «Άλλοτε με θετικό τρόπο και άλλοτε με λιγότερο… υγιή».
Πώς από μια απλή βοήθεια η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει πρόβλημα σε μια σχέση
Εκ πρώτης όψεως, η χρήση ενός εξωτερικού εργαλείου για μια «αντικειμενική» ματιά στα προβλήματα της σχέσης φαίνεται λογική. Μπορεί να λειτουργήσει καθησυχαστικά, ειδικά όταν κάποιος ψάχνει επιβεβαίωση μετά από έναν τσακωμό.
Υπάρχουν πράγματι «υγιείς» τρόποι χρήσης, εξηγεί η Χάρβεϊ. Για παράδειγμα, ένας γονέας που θέλει να βεβαιωθεί ότι το ύφος του μηνύματός του για τη φροντίδα των παιδιών δεν είναι επιθετικό. Ή κάποιος που έχει αϋπνίες στις δύο το πρωί λόγω ενός διαζυγίου και χρειάζεται απλώς έναν χώρο να εκτονωθεί ή να βρει ασκήσεις ηρεμίας.
Ωστόσο, παρότι η AI δεν είναι εξ ολοκλήρου βλαβερή, «μπορεί να γίνει προβληματική». Το γεγονός ότι το chatbot δεν είναι άνθρωπος του δίνει μια επίφαση παντογνωσίας και ουδετερότητας, ενώ η πραγματικότητα απέχει πολύ.
Στην πραγματικότητα, η υποκατάσταση του θεραπευτή ή του φίλου από την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βλάψει τη σχέση αντί να τη βοηθήσει.
«Μια απάντηση από τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ακουστεί αδικαιολόγητα αυθεντική και τεκμηριωμένη», προειδοποιεί ο Στίβεν Μπούχβαλντ, διευθυντής του Manhattan Mental Health Counseling. «Το ChatGPT μπορεί να συντάξει μια καλοδουλεμένη, πειστική απάντηση σε δευτερόλεπτα, δίνοντας την εντύπωση της λογικής. Όμως δεν γνωρίζει το ιστορικό της σχέσης, το παρελθόν των συντρόφων, ούτε τη θέαση και των δύο πλευρών. Στην ουσία απαντά σε μια εντολή, δεν αξιολογεί το ζευγάρι».
Πότε το ChatGPT γίνεται ο «τρίτος άνθρωπος» σε μια σχέση
Ο ίδιος επισημαίνει τα σημάδια που δείχνουν ότι το chatbot έχει γίνει ο αόρατος τρίτος της σχέσης, ένας τρίτος που μπορεί να τη διαλύσει. Μια ιδιαίτερα τοξική συμπεριφορά είναι να ζητά κανείς από την AI να διαιτητεύσει και να αποφασίσει ποιος έχει «δίκιο» σε έναν τσακωμό. Ερωτήσεις όπως «Ποιος είναι ο παράλογος της υπόθεσης;», «Μου κάνει gaslighting;» ή «Ποιος φταίει;» μετατρέπουν τη συζήτηση σε δικαστήριο, όπου το λογισμικό αναλαμβάνει αυθαίρετα ρόλο δικαστή.
«Είναι κοινή παρανόηση ότι οι διαφωνίες λύνονται με την ανάδειξη νικητή», εξηγεί ο Μπούχβαλντ. «Όποια κι αν είναι η αιτία της διαφωνίας, το ουσιώδες είναι να καταλάβει ο ένας τι βίωσε ο άλλος. Η ετυμηγορία της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να προσφέρει μια πρόσκαιρη δικαίωση, αλλά απομακρύνει το ζευγάρι από την επανασύνδεση».
Αν πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιήσετε την AI, αντί να ρωτάτε στεγνά «Ποιος έχει δίκιο;» ελπίζοντας σε επιβεβαίωση, προτιμήστε ερωτήσεις που ενθαρρύνουν τον αναστοχασμό: «Τι μπορεί να μου διαφεύγει;», «Δώσε μου τρεις διαφορετικές ερμηνείες για αυτό το σενάριο» ή «Πώς μπορώ να εκφράσω τα συναισθήματά μου χωρίς να καταλογίζω προθέσεις;».
Επιπλέον, η επικληση των απαντήσεων του chatbot πάνω στον καβγά είναι βέβαιο ότι θα αποξενώσει τον σύντροφό σας. «Πολλοί λένε εκ των υστέρων: “Το έβαλα στο Claude” ή “Ρώτησα το ChatGPT και μου είπε ότι εσύ είσαι το πρόβλημα”, χρησιμοποιώντας το ως “απόδειξη” για να δικαιωθούν», αναφέρει η Χάρβεϊ. Αυτό δημιουργεί μια δυναμική «δύο εναντίον ενός», όπου ο ένας σύντροφος συμμαχεί με την AI απέναντι στον άλλον, αντί να συμμαχήσουν και οι δύο απέναντι στο πρόβλημα.
Έτσι δημιουργείται ένα μέτωπο που κάνει τον άλλον να οχυρώνεται πίσω από μια αμυντική στάση. Αυτό είναι καταστροφικό για την ουσιαστική επικοινωνία.
Τα μοντέλα AI συμφωνούν (σχεδόν) πάντα με όσα τους λέμε
Μέρος του προβλήματος είναι η τάση των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης να συμφωνούν σχεδόν πάντα με τον χρήστη, πολύ περισσότερο από όσο θα έκανε ένας άνθρωπος. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «κολακεία» (sycophancy) και επηρεάζει όλα τα chatbot σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.
Έρευνα επιστημόνων του Στάνφορντ έδειξε ότι τα 11 δημοφιλέστερα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ήταν σχεδόν 50% πιο «κολακευτικά» στις απαντήσεις τους για διαπροσωπικά διλήμματα σε σύγκριση με τους ανθρώπους. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αυτή η τάση να χαϊδεύουν τα αυτιά των χρηστών εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους.
«Αν η τεχνητή νοημοσύνη είναι σχεδιασμένη να λέει στους χρήστες αυτό που θέλουν να ακούσουν αντί να αμφισβητεί την οπτική τους, πώς θα τους ενθαρρύνει να αναλάβουν την ευθύνη που τους αναλογεί και να αποκαταστήσουν τις σχέσεις τους;», σημειώνουν οι ερευνητές.
Υπάρχει επίσης το θέμα της παραβίασης εμπιστοσύνης όταν κάποιος «ανεβάζει» ιδιωτικά ψηφιακά μηνύματα στο λογισμικό. Αυτό συμβαίνει συχνά στα αρχικά στάδια μιας γνωριμίας, όπου πολλοί ζητούν από την AI να αναλύσει τα μηνύματα με στατιστικά, ποιος δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον με βάση το ποιoς στέλνει πρώτος, ποιoς στέλνει διπλά μηνύματα ή ποιoς κάνει ερωτήσεις. Άλλοι πάλι ζητούν ερμηνεία: «Τι εννοούσε με αυτό;» ή «Θεωρείς ότι είμαι υπερβολικός;».
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μην είναι άνθρωπος, αλλά όπως το να στέλνεις στιγμιότυπα προσωπικών συνομιλιών σε φίλους χωρίς συγκατάθεση παραβιάζει τα όρια, το ίδιο συμβαίνει κι εδώ, υποστηρίζει ο Μπούχβαλντ.
«Κατά τη γνώμη μου, αυτός είναι ο γρηγορότερος τρόπος να διαλυθεί η εμπιστοσύνη. Παράλληλα, οδηγεί το άτομο στο να υιοθετεί απόψεις που δεν είναι καν δικές του», εξηγεί. «Η AI αγνοεί το πλαίσιο και ερμηνεύει μόνο τις λέξεις που της δίνεις. Σπάνια καταλαβαίνει το χιούμορ ή την πίεση της στιγμής».
Ακόμα όμως κι αν δεν χρησιμοποιείτε την AI ως «όπλο» για να επικρατήσετε στη σχέση, η ζημιά μπορεί να γίνει πιο αθόρυβα. Πολύ απλά, αν είστε στο κρεβάτι και συζητάτε τα προβλήματά σας με το Claude, σημαίνει ότι δεν μιλάτε στον άνθρωπο που ξαπλώνει δίπλα σας.
«Υπάρχει ήδη μια απόσταση», τονίζει η Χάρβεϊ. «Στην ουσία, όταν κάποιος κάνει με την AI μια κουβέντα που θα έπρεπε να κάνει με τον σύντροφό του, το μόνο που καταφέρνει είναι να απομακρύνεται».
Με πληροφορίες από Independent
