Για τους κατοίκους του νησιού Λίσμορ, στη Σκωτία, με πληθυσμό 190 άτομα, η ιστορία δεν είναι ποτέ πολύ μακριά.
Το μικροσκοπικό νησί δεν διαθέτει ούτε μια σειρά καταστημάτων ούτε καν μια παμπ – αν οι νησιώτες θέλουν να συναντηθούν για έναν καφέ, το μόνο μέρος όπου μπορούν να το κάνουν είναι το ζωντανό κέντρο γαελικής κληρονομιάς, το οποίο καταγράφει τους πολλούς αιώνες της κοινοτικής ζωής στο νησί.
Τα σημαντικά ευρήματα στη Σκωτία δίνουν νέα στοιχεία για τον Χριστιανισμό
Αυτό το ήσυχο μέρος, όπως καταγράφουν τα ιστορικά έγγραφα, φιλοξένησε έναν μοναστικό οικισμό τον 6ο αιώνα μ.Χ., όταν ιεραπόστολοι από την Ιρλανδία άρχισαν να μετακινούνται για πρώτη φορά στη βόρεια Βρετανία για να διαδώσουν το Χριστιανισμό. Ωστόσο, εκτός από μερικά θραύσματα ενός πρώιμου σκαλισμένου σταυρού, δεν υπήρχε σχεδόν τίποτα να δει κανείς από αυτή την ιστορική περίοδο.
Μια ομάδα ντόπιων ήταν όμως αποφασισμένη να ψάξει λίγο πιο εντατικά. Αφού συγκέντρωσαν χρηματοδότηση από επιχορηγήσεις, δωρεές και κληροδοτήματα ντόπιων, καθώς και από μια εκστρατεία crowdfunding, ανέθεσαν σε μια επαγγελματία αρχαιολόγο, τη Δρ Κλερ Έλις της Argyll Archaeology, να ηγηθεί μιας ομάδας νησιωτών και άλλων εθελοντών σε μια ανασκαφή στον χώρο ενός πολύ μεταγενέστερου μεσαιωνικού καθεδρικού ναού.
Τα «εξαιρετικά συναρπαστικά» ευρήματά τους όχι μόνο αναδιαμόρφωσαν την ιστορία του νησιού, αλλά έριξαν και νέο φως στη διάδοση του Χριστιανισμού εκείνη την εποχή, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους. Αυτό που ανακάλυψαν οι νησιώτες ήταν εκτεταμένοι χώροι ταφής, διακοσμημένη λιθοδομή και πρώιμα κτίρια – όλα στοιχεία που ανήκουν σε ένα σημαντικό μοναστήρι του 6ου αιώνα, συγκρίσιμο με τον πολύ πιο γνωστό αρχαιολογικό χώρο της Αϊόνα, λίγο νοτιοδυτικά.
Επιπλέον, οι ανασκαφές αποκάλυψαν σπάνια στοιχεία για χειροτεχνία υψηλού επιπέδου ελαφρώς μεταγενέστερης εποχής, συμπεριλαμβανομένου ενός τεράστιου αριθμού χωνευτηρίων που είχαν χρησιμοποιηθεί για τη χύτευση χρυσού και αργύρου. Τα ευρήματα έδειξαν ότι, αντί να είναι μια μικρή νησιωτική εκκλησία σε μια παραμελημένη απομονωμένη περιοχή, το μοναστήρι του Λιός Μόρ, ήταν ένας χώρος υψηλού κύρους και διεθνούς σημασίας, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Η συγκέντρωση εθελοντών και χρημάτων
Για τον Ρόμπερτ Χέι, έναν συνταξιούχο βοτανολόγο που μετακόμισε στο νησί το 2001 και ο οποίος συντόνισε τις προσπάθειες συγκέντρωσης χρημάτων και εθελοντισμού, η εμπειρία ήταν συναρπαστική. «Ανασκάπταμε σε αυτή την πραγματικά δυσμενή, βαλτώδη περιοχή. Το να ανακαλύπτουμε τα καλύτερα μικρά χωνευτήρια που έχουν βρεθεί ποτέ στη Σκωτία – είναι εξαιρετικό», είπε.
«Η πιο συναρπαστική στιγμή για μένα ήταν όταν πραγματοποιούσαν την ανάλυση μετά την ανασκαφή και ανακάλυψαν ότι έλιωναν χρυσό, χαλκό, ασήμι και κατασκεύαζαν κοσμήματα στο μικρό μας νησί τον 7ο αιώνα».
Ενώ πολλοί νησιώτες έχουν ένα επιφανειακό ενδιαφέρον για την ιστορία του νησιού, μια «δυναμική μειοψηφία» που αποτελείται κυρίως από ηλικιωμένους είχε συγκεντρώσει τους εθελοντές και τα χρήματα για τη διεξαγωγή των ανασκαφών, ανέφερε ο Χέι. Η συγκέντρωση του μικρού πενταψήφιου ποσού που χρειαζόταν για να καλυφθούν όλα τα έξοδα ήταν «απλώς θέμα να βάλουμε τα δυνατά μας, να οργανωθούμε και τα λοιπά», είπε. «Στην πραγματικότητα ήταν πολύ πιο εύκολο από ό,τι η προηγούμενη δουλειά μου».
Ο Γκόρντον Νομπλ, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν, δήλωσε ότι τα ευρήματα ήταν εξαιρετικά σημαντικά. «Γνωρίζουμε ότι σε τοποθεσίες όπως η Αϊόνα υπάρχουν αυτά τα πολύ διάσημα μοναστηριακά συγκροτήματα από τον πρώιμο μεσαιωνικό κόσμο. Όμως, εκτός από τη σύνδεση με τον Μολουάγκ και ένα γλυπτό από αυτή την τοποθεσία, δεν γνωρίζαμε πρακτικά τίποτα για το Λίσμορ. Επομένως, ήταν εξαιρετικά συναρπαστικό να βλέπουμε τα αποτελέσματα να αναδύονται μέσω της εργασίας της τοπικής ομάδας με την Κλερ [Έλις]… Πρόκειται σαφώς για ένα πραγματικά σημαντικό παλαιοχριστιανικό συγκρότημα».
Αν και οι επαγγελματίες αρχαιολόγοι συνεργάζονται συχνά με τους ντόπιους, όπως ανέφερε ο Νομπλ, «δεν είναι πάντα η ίδια η κοινότητα που προτείνει τις ιδέες. Εδώ, η προσέγγιση ήταν σε μεγάλο βαθμό «από τη βάση προς την κορυφή»: ο σύλλογος πολιτιστικής κληρονομιάς κατάρτισε ένα σχέδιο, συνεργάστηκε με επαγγελματίες – και, ορίστε, τι υπέροχη σειρά ανακαλύψεων έκαναν στον αρχαιολογικό χώρο».
Ο Χέι είπε ότι ελπίζει τα ευρήματα να συμβάλουν σε κάποιο βαθμό στην αποκατάσταση της φήμης του Μολουάγκ, ο οποίος για πολύ καιρό βρισκόταν στη σκιά του πιο διάσημου Αγίου Κολούμπα, ιδρυτή της Αϊόνα και πρωταγωνιστή μιας σημαντικής βιογραφίας του 9ου αιώνα.
Τα αποτελέσματα των κοινοτικών ανασκαφών θα δημοσιευθούν στο επόμενο τεύχος του περιοδικού Antiquity.
Με πληροφορίες από Guardian
