Η ενίσχυση της άμυνας του ΝΑΤΟ και η δύσκολη ισορροπία ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ουάσινγκτον βρίσκονται στο επίκεντρο της συνόδου κορυφής της Συμμαχίας στην Τουρκία, σε μια περίοδο έντονων πιέσεων για το μέλλον της διατλαντικής συνεργασίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, στη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα θετικός απέναντι στην Τουρκία, ενώ την ίδια στιγμή επέκρινε ξανά τους Ευρωπαίους συμμάχους για τη στάση τους απέναντι στην επιχείρηση των ΗΠΑ κατά του Ιράν.
«Είμαστε πολύ καλοί φίλοι. Ο πρόεδρος έχει κάνει μια απίστευτη δουλειά», είπε ο Αμερικανός πρόεδρος για τον Ερντογάν. Στη συνέχεια, αναφερόμενος στους συμμάχους του ΝΑΤΟ, υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαθέσει «τρισεκατομμύρια δολάρια» για την προστασία της Ευρώπης, του Καναδά και άλλων χωρών, κυρίως απέναντι στη Ρωσία. «Θα περίμενε κανείς να είναι πολύ πρόθυμοι να κάνουν κάτι για να μας βοηθήσουν», ανέφερε.
Στη συζήτηση τέθηκε και το ζήτημα των μαχητικών F-35, με τον Τραμπ να δηλώνει ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο πώλησής τους στην Τουρκία και να αφήνει ανοιχτό το θέμα της άρσης των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA.
«Η Τουρκία έχει αποδειχθεί, από πολλές απόψεις, πολύ πιο πιστή από άλλες χώρες που θεωρούσαμε ότι θα ήταν πιστές», είπε, χαρακτηρίζοντας το F-35 «εξαιρετικό αεροσκάφος».
Ντόναλντ Τραμπ: Θερμή υποδοχή στην Άγκυρα
Από την πλευρά του, ο Ερντογάν υπενθύμισε ότι η Άγκυρα είχε λάβει υπόσχεση για πέντε F-35. «Ο κ. Τραμπ τηρεί πάντα τον λόγο του», δήλωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι από τη σύνοδο θα προκύψει «μια θετική απόφαση».
Στην ίδια συνάντηση, ο Τραμπ επανέφερε και το θέμα της Γροιλανδίας, λέγοντας ότι το νησί θα έπρεπε να βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών. Παράλληλα, απηύθυνε νέες προειδοποιήσεις προς την Ευρώπη, συνδέοντας το μέλλον της με τη διαχείριση της μετανάστευσης και της ενέργειας.
«Θα μπορούσαμε να μετακινήσουμε όλους τους στρατιώτες μας από την Ευρώπη», είπε. «Η Ευρώπη είναι πολύ διαφορετική σε σχέση με πριν από 20 χρόνια. Και πρέπει να είναι πολύ προσεκτική με τη μετανάστευση και την ενέργεια. Αν δεν προσέξουν με αυτά τα δύο, δεν θα υπάρχει πια Ευρώπη».
Η υποδοχή του Αμερικανού προέδρου στην Άγκυρα έγινε σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα. Οι δρόμοι είχαν μετατραπεί σε σκηνικό επίσημης τελετής, με έφιππη συνοδεία γύρω από την προεδρική λιμουζίνα, ενώ ο Ερντογάν υποδέχθηκε προσωπικά τον Τραμπ στο αεροσκάφος του.
Λίγο αργότερα, ο Τραμπ έφτασε στο Προεδρικό Μέγαρο, όπου χαιρέτησε στα τουρκικά το στρατιωτικό άγημα. Η εικόνα της υποδοχής υπογράμμισε τη σημασία που δίνει η Άγκυρα στη σχέση με την Ουάσινγκτον, σε μια στιγμή που η Τουρκία επιδιώκει να επιστρέψει στο κέντρο των συζητήσεων για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη.
Η Ευρώπη μπροστά στο ερώτημα της άμυνάς της
Η στάση του Τραμπ έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στους κόλπους της 77χρονης Συμμαχίας. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσέρχονται στη σύνοδο με στόχο να περιορίσουν την ένταση με την Ουάσινγκτον, αλλά και να δείξουν ότι είναι έτοιμοι να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής άμυνας.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, έστειλε μήνυμα και προς τις αμυντικές βιομηχανίες, ζητώντας ταχύτερες επενδύσεις και μεγαλύτερη παραγωγή. Όπως είπε, η Συμμαχία δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου.
«Βρισκόμαστε στο κατώφλι μιας διατλαντικής βιομηχανικής επανάστασης στον τομέα της άμυνας», δήλωσε. «Σας καλώ να κάνετε το αποφασιστικό βήμα και να δείξουμε στους πολίτες μας ότι είμαστε έτοιμοι και ικανοί να τους προστατεύσουμε οπουδήποτε και οποτεδήποτε».
Στο τραπέζι της συνόδου αναμένεται να βρεθεί και ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι οι συμφωνίες για την αεράμυνα πρέπει να αποτελέσουν «βασικό αποτέλεσμα» της συνόδου, καθώς το Κίεβο ζητά νέα στήριξη απέναντι στις ρωσικές επιθέσεις.
Για τους Ευρωπαίους, το ερώτημα είναι αν μπορούν να κινηθούν πιο γρήγορα προς μια πιο αυτόνομη αμυντική στρατηγική, σε μια περίοδο που οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν να απομακρύνονται από τον ρόλο του βασικού εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Αιχμές Τραμπ προς τους Ευρωπαίους συμμάχους
Η ένταση στις σχέσεις με την Ουάσινγκτον φάνηκε και από τις δηλώσεις του Τραμπ για την επιχείρηση κατά του Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος στράφηκε ευθέως κατά ευρωπαϊκών συμμάχων, μεταξύ των οποίων η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν ξοδέψει τεράστια ποσά για την άμυνά τους, αλλά εκείνοι δεν στάθηκαν στο πλευρό της Ουάσινγκτον όταν τους ζητήθηκε.
Ο Τραμπ άφησε μάλιστα να εννοηθεί ότι ζήτησε τη στήριξη των Ευρωπαίων περισσότερο για να δοκιμάσει τη στάση τους, παρά επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες τη χρειάζονταν πραγματικά.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή άμυνα αποκτά μεγαλύτερο βάρος. Τα ερωτήματα που ανοίγουν αφορούν την επόμενη μέρα του πολέμου στην Ουκρανία, την αποτροπή μιας νέας ρωσικής απειλής, αλλά και τη στάση της Ευρώπης απέναντι στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της στη νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η Άγκυρα εμφανίζεται να αξιοποιεί τη σχέση της με την Ουάσινγκτον, αλλά και τη γεωπολιτική της θέση, για να βρεθεί πιο κοντά στο επίκεντρο των αποφάσεων.
Το ζήτημα των F-35 παραμένει ένα από τα πιο σύνθετα σημεία της διαπραγμάτευσης. Ο Τραμπ είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα και άφησε ανοιχτή την άρση των κυρώσεων. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη δεν είναι απλή.
Υπάρχουν εμπόδια στο αμερικανικό Κογκρέσο, αλλά και το ζήτημα των ρωσικών S-400, που είχε οδηγήσει στον αποκλεισμό της Τουρκίας από το πρόγραμμα. Για να επιστρέψει η Άγκυρα στα F-35, θα πρέπει να υπάρξει λύση στο θέμα των S-400, κάτι που συνδέεται άμεσα και με τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Ρωσία.
Η τουρκική οικονομία εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη φθηνή ρωσική ενέργεια, γεγονός που κάνει ακόμη πιο δύσκολη μια πλήρη απομάκρυνση από τη Μόσχα. Παρά τις θετικές δηλώσεις Τραμπ και Ερντογάν, η διαπραγμάτευση αναμένεται δύσκολη και τα πραγματικά αποτελέσματα της συνόδου θα φανούν στις επόμενες εβδομάδες και μήνες.
