Ένα άγνωστο μέχρι σήμερα σχέδιο με κόκκινη κιμωλία, που απεικονίζει ένα παιδί σκυμμένο σε χαμηλή στάση, αποδίδεται στον Εντουάρ Μανέ έπειτα από νέα έρευνα. Το έργο εντοπίστηκε σε μικρή ιδιωτική συλλογή στη βόρεια Ιταλία και δεν είχε μελετηθεί ποτέ από ιστορικούς της τέχνης, παρότι στην πίσω πλευρά του πασπαρτού υπήρχε επιγραφή που το απέδιδε στον Γάλλο ζωγράφο.
Την απόδοση στον Μανέ υποστηρίζει η ιστορικός τέχνης Έμιλι Μπίνι, επικεφαλής επιμελήτρια του Legion of Honor, ενός από τα Μουσεία Καλών Τεχνών του Σαν Φρανσίσκο, και ειδική στη γαλλική ζωγραφική και το σχέδιο από τον 17ο έως τον 19ο αιώνα. Το έργο τής υπέδειξε ο Ιταλός ιστορικός τέχνης Φραντσέσκο Μπακανέλι, ειδικός στη ζωγραφική και τη χαρακτική του 17ου και 18ου αιώνα, ο οποίος το είδε κατά την επίσκεψή του στη συλλογή.
Η πρώτη εντύπωση δεν ήταν το μόνο στοιχείο που τους οδήγησε στον Μανέ. Η τεχνική παραπέμπει στις σπουδές εκ του φυσικού με κόκκινη κιμωλία που έκανε ο ζωγράφος στις δεκαετίες του 1850 και του 1860, επηρεασμένος από τη σχεδιαστική παράδοση της Αναγέννησης που είχε μελετήσει στη Φλωρεντία. Οι απότομες μεταβάσεις ανάμεσα στο φως και τη σκιά, καθώς και ο χαρακτηριστικός τρόπος με τον οποίο αποδίδονται τα σαρκώδη δάχτυλα που λεπταίνουν προς τις άκρες, ενισχύουν επίσης την απόδοση.
Το σημαντικότερο τεχνικό εύρημα προέκυψε από εξέταση με υπεριώδες φως. Στην κάτω δεξιά γωνία αποκαλύφθηκε μια σχεδόν σβησμένη σφραγίδα του εργαστηρίου του Μανέ. Πρόκειται για το γνωστό cachet d’atelier, τη σφραγίδα της καλλιτεχνικής του κληρονομιάς, η οποία συναντάται σε έργα που έμειναν στο εργαστήριό του μετά τον θάνατό του. Η παρουσία της αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την προέλευση του σχεδίου, χωρίς από μόνη της να αρκεί για να κλείσει οριστικά το ζήτημα της απόδοσης.
Το σχέδιο έχει διαστάσεις 20,5 επί 17,5 εκατοστά και φέρει κάνναβο, δηλαδή ένα πλέγμα τετραγώνων που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά μιας σύνθεσης σε μεγαλύτερη κλίμακα. Αυτό δείχνει ότι ο καλλιτέχνης πιθανότατα σκόπευε να χρησιμοποιήσει τη μορφή σε μεγαλύτερο έργο. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν είναι γνωστή κάποια ολοκληρωμένη σύνθεση του Μανέ που να αντιστοιχεί ακριβώς στη συγκεκριμένη στάση του παιδιού.
Εδώ εμφανίζεται μια δεύτερη, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πιθανότητα. Η μορφή παρουσιάζει ομοιότητες με ένα από τα παιδιά στο «The Old Musician», τον μεγάλο πίνακα του 1862 που βρίσκεται σήμερα στη National Gallery of Art της Ουάσιγκτον. Στο έργο ο Μανέ συγκεντρώνει γύρω από έναν ηλικιωμένο βιολιστή ανθρώπους από τα περιθώρια του Παρισιού, σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες πολεοδομικές επεμβάσεις εκτόπιζαν φτωχούς κατοίκους από παλαιότερες συνοικίες προς τις άκρες της πόλης.
Η Μπίνι και ο Μπακανέλι εξετάζουν το ενδεχόμενο το νέο σχέδιο να απεικονίζει το ίδιο μοντέλο με το μικρό κορίτσι που στέκεται στα αριστερά του «The Old Musician». Η κόμμωση και ορισμένα χαρακτηριστικά παρουσιάζουν ομοιότητες, ενώ η μορφή του σχεδίου φαίνεται να είναι ένα κορίτσι περίπου έξι ετών. Πρόκειται, ωστόσο, για υπόθεση που δεν έχει αποδειχθεί.
Οι δύο ερευνητές εξετάζουν και ένα ακόμη ενδεχόμενο: τη σχέση της μορφής με τον Αλεξάντρ, έναν νεαρό που εργαζόταν στο εργαστήριο του Μανέ στα τέλη της δεκαετίας του 1850, καθαρίζοντας τα πινέλα και τις παλέτες του, και πόζαρε περιστασιακά για εκείνον. Παρότι το σχέδιο θα μπορούσε να συνδέεται μαζί του, η Μπίνι και ο Μπακανέλι θεωρούν πιθανότερο ότι απεικονίζει μικρό κορίτσι.
Το «The Old Musician» είναι κομβικό έργο της πρώιμης περιόδου του Μανέ. Ζωγραφίστηκε το 1862, λίγο πριν από το «Πρόγευμα στη χλόη» και την «Ολυμπία», και ανήκει στην περίοδο κατά την οποία ο καλλιτέχνης στράφηκε στις περιθωριοποιημένες μορφές του σύγχρονου Παρισιού. Αν αποδειχθεί ότι το παιδί του νέου σχεδίου συνδέεται πράγματι με τη σύνθεση, το φύλλο θα μπορούσε να προσθέσει ένα άγνωστο κομμάτι στη διαδικασία με την οποία ο Μανέ επεξεργάστηκε έναν από τους σημαντικότερους πίνακες της πρώιμης καριέρας του.
Το σχέδιο έχει και μια ασυνήθιστη μεταγενέστερη ιστορία. Η έρευνα έδειξε ότι πουλήθηκε δύο φορές κατά τη δεκαετία του 1930, πρώτα στη Γερμανία και στη συνέχεια στην Ελβετία. Παρ’ όλα αυτά, δεν καταγράφηκε ποτέ στην επιστημονική βιβλιογραφία για τον Μανέ και αργότερα κατέληξε στην ιδιωτική συλλογή της βόρειας Ιταλίας όπου εντοπίστηκε.
Η Μπίνι και ο Μπακανέλι θα δημοσιεύσουν αναλυτικά τα ευρήματά τους στο τεύχος Οκτωβρίου του «The Burlington Magazine». Ένα από τα επόμενα κρίσιμα βήματα είναι η εξέταση του έργου από το Wildenstein Plattner Institute, το οποίο μελετά έργα για πιθανή ένταξη στον catalogue raisonné του Μανέ και μέχρι στιγμής δεν έχει εξετάσει το συγκεκριμένο σχέδιο. Η Μπίνι έχει εκφράσει την ελπίδα ότι θα συμπεριληφθεί στην επόμενη έκδοση του κριτικού καταλόγου του έργου του.
Μέχρι τότε, το σχέδιο παραμένει μια απόδοση με ισχυρές ενδείξεις, όχι ένας οριστικά πιστοποιημένος Μανέ. Ένα μικρό φύλλο κόκκινης κιμωλίας που έμεινε για δεκαετίες έξω από τη βιβλιογραφία του καλλιτέχνη και ένα άγνωστο παιδί που ίσως είχε ήδη ποζάρει μπροστά του όταν εκείνος δούλευε έναν από τους σημαντικότερους πίνακες της πρώιμης περιόδου του.
Με στοιχεία από The Guardian
