Δυο ταινίες πρόσφατης παραγωγής με πιο «άτακτο» ερωτικό περιεχόμενο έχουν γίνει αντικείμενο σκληρής κριτικής από τους κύκλους των δικαιωμάτων ισότητας των φύλων και υπεράσπισης της συναίνεσης. Όπως γράφει η Emma Flint στον Guardian, στην εποχή της «υπεράσπισης του άγριου σεξ», ο τρόπος που η σκηνοθέτης Emerald Fennell αντιμετωπίζει τον χαρακτήρα της Isabella Linton στην ταινία της Wuthering Heights είναι γκροτέσκος. Επισημαίνει παράλληλα ότι και στην πρόσφατη ταινία Pillion, με queer και bdsm περιεχόμενο, βασισμένη στο βιωματικό βιβλίο Box Hill του Adam Mars-Jones, η παραγωγή αφαίρεσε επίσης το πιο σκληρό υλικό από το αρχικό βιβλίο για να το κάνει πιο εύπεπτο κι επομένως πιο κανονικοποιημένο στην κουλτούρα της ανεκτικής σεξουαλικότητας. Και παρόλο που μεγάλο μέρος της κριτικής της πρώτης ταινίας οφείλεται στην δυσανεξία κοινού και κριτικών στο ότι η σκηνοθέτης είναι γυναίκα σε ένα ανδροκρατούμενο περιβάλλον και οπτικοποιεί το κλασσικό βιβλίο μέσα από μια φαντασιωτική «εφηβική» προοπτική, το ζήτημα του κατά πόσο με τις επιλογές της ρομαντικοποιείται η απουσία συναίνεσης κι η κακοποίηση ζεματάει. Ας δούμε όμως τι λέει η Flint αναλυτικά.
____________
Η τραγωδία είναι η καρδιά του λογοτεχνικού έργου της Emily Brontë Ανεμοδαρμένα Ύψη (Wuthering Heights). Είναι ένα γοτθικό μυθιστόρημα που διαδραματίζεται σε μια κοινωνία χτισμένη πάνω στην ιεραρχία και την καταπίεση και αποκαλύπτει την ευθραυστότητα του έρωτα και πόσο εύκολα διαστρεβλώνεται σε επικίνδυνη εμμονή. Όπως ήταν αναμενόμενο, δεν υπάρχει ευτυχισμένο τέλος.
Παρόλο που κάθε χαρακτήρας του μυθιστορήματος καταδιώκεται από την τραγωδία, λίγοι υποφέρουν τόσο πολύ όσο η Isabella Linton. Αγνοώντας τα εκδικητικά κίνητρα του Heathcliff, παγιδεύεται σε έναν έντονα κακοποιητικό γάμο, από τον οποίο απελευθερώνεται μόνο φεύγοντας στο Λονδίνο. Ενώ είναι αναμφίβολα θύμα, στο τέλος ο χαρακτήρας της αναλαμβάνει επίσης δράση. Η Isabella του βιβλίου καταφέρνει να ξεφύγει από τον κακοποιητή της, αν και όχι χωρίς σημαντικές ουλές. Είναι μια καθοριστική στιγμή για τον χαρακτήρα της, και μια στιγμή από την οποία έχει απογυμνωθεί στην «διασκευή» της Emerald Fennell [σσ. διασκευή σε εισαγωγικά καθώς πρώτον απομακρύνεται σε βασικά σημεία από την πλοκή του μυθιστορήματος, αλλά κι η ίδια η σκηνοθέτης έχει τοποθετήσει τον τίτλο σε εισαγωγικά αναφερόμενη έτσι σε μια αναδιατύπωση.]
Απεικονίζοντας τη νεαρή γυναίκα που κακοποιεί ο Heathcliff ως μια σεξουαλικά πρόθυμη συμμετέχουσα στην ίδια της την υποβάθμιση, η διασκευή της Fennell προδίδει το βιβλίο και το κοινό της.
Η Fennell δεν είναι πτώρη φορά που προκαλεί αντιπαραθέσεις, με πολλές επικρίσεις να απευθύνονται στην ταινία, κυρίως όσον αφορά το εμφανές «ξέπλυμα» του χαρακτήρα του Heathcliff και την εξάλειψη της φυλετικής αυθεντικότητας. Έχοντας ήδη σβήσει την εθνικότητα του Heathcliff για να διευκολύνει μια ρομαντική φαντασίωση, η Fennell έχει υποβιβάσει την Isabella σε μια πρόθυμη συμμετέχουσα σε πλαίσιο BDSM. Αλυσοδεμένη και με το να της φέρονται σαν σκύλο, συναινεί σε αυτή την ταπείνωση. Αν και αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια δελεαστική σκηνή για όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με το αρχικό υλικό, η Isabella έχει ουσιαστικά γίνει αντανάκλαση του πραγματικού σκύλου που ο Heathcliff κρεμάει στο μυθιστόρημα. Μόλις μάθετε αυτή την λεπτομέρεια, είναι μάλλον δύσκολο να ξεπεράσετε τη φετιχοποίηση της υποβάθμισης της Isabella.
Το Wuthering Heights είναι στην καρδιά του μια ιστορία τάξης και φυλής. Η Emerald Fennell τα έχει κάνει όλα λάθος ως προς αυτό [σσ.απαλείφοντας το στοιχείο της διαφορετικότητας του Heathcliff]. Ενώ κάποιοι έχουν υποστηρίξει ότι η δημιουργική απόφαση της Fennell δίνει στην Isabella ελευθερία δράσης, agency, αντί να την αφαιρεί, η Isabella γίνεται στην ταινία ένα αφηγηματικό εργαλείο για τον Heathcliff αντί να αναπτύσσεται από μόνη της. Γίνεται ένα ακόμη θύμα της «ψύξης» (fridging), ενός όρου που επινόησε η Gail Simone και αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο πολλοί γυναικείοι χαρακτήρες που τυγχάνουν απίστευτης βίας είναι στην ουσία αναλώσιμα εργαλεία πλοκής που υπάρχουν μόνο στην υπηρεσία ενός άλλου – συνήθως ενός άνδρα.
Η Fennell έχει απορρίψει τους ισχυρισμούς ότι άλλαξε σημαντικά το αρχικό υλικό. Σε μια συνέντευξη στο Entertainment Weekly, η σκηνοθέτης υποστήριξε ότι ενώ «πρόσθεσε οπτικά κάποια πράγματα» στη σκηνή με τον σκύλο περιλαμβάνεται «σχεδόν όλη η Brontë». Ο πρωταγωνιστής Jacob Elordi προσέφερε μια εναλλακτική άποψη της σκηνής, σχολιάζοντας πώς απεικονίζει τον Heathcliff και την Isabella να «ξεφεύγουν στα βαθιά» καθώς ζουν σε ένα «είδος κόλασης» που οι ίδιοι δημιούργησαν. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Elordi προσθέτει επίσης πώς η σχέση του Heathcliff με την Isabella τονίζει πώς η εμμονή του με την Cathy έχει εξελιχθεί σε «λυσσασμένη απελπισία», σαν αυτό να δικαιολογεί την φετιχιχοποίηση της Isabella. Ωστόσο, αν μη τι άλλο, επιβεβαιώνει ότι ο χαρακτήρας της επηρεάζει τον Heathcliff, με τη δουλεία της να αποτελεί προέκταση της εμπειρίας του και όχι τη δική της.
Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι η λεγόμενη συναίνεση της Isabella αντικατοπτρίζει αυτό που ονομάζεται «υπεράσπιση του άγριου σεξ». Για δεκαετίες, κατηγορούμενοι σε εγκλήματα υποστηρίζουν ότι προκάλεσαν βλάβη, μερικές φορές θανατηφόρα, μέσω εκούσιων πράξεων άγριου σεξ. Η ευθύνη βαρύνει το θύμα. Είναι η αιτία του πόνου του επειδή προφανώς συναίνεσε. Είναι ένας από τους πολλούς τρόπους δικαιολογίας της βίας κατά των γυναικών, κι ενώ η νομική μεταρρύθμιση έχει προκύψει λόγω της κατάφωρης κακοποίησης της, οι κακοποιητές εξακολουθούν να επιρρίπτουν εύκολα την ευθύνη.
Στέλνει ένα ανησυχητικό μήνυμα στους θεατές των οποίων η μόνη αλληλεπίδραση με το Ανεμοδαρμένα Ύψη είναι μέσω του girlypop πορνό της Fennell κι όχι μέσω του γοτθικού αριστουργήματος της Brontë.
Για τα θύματα κακοποίησης, το να βλέπουν την Ιζαμπέλα να γίνεται μια αντικειμενοποιημένη καρικατούρα είναι ανησυχητικό. Είτε σκόπιμο είτε όχι, στέλνει ένα ανησυχητικό μήνυμα στους θεατές των οποίων η μόνη αλληλεπίδραση με το Ανεμοδαρμένα Ύψη είναι μέσω του girlypop πορνό του Fennell κι όχι μέσω του γοτθικού αριστουργήματος της Brontë. Η εκτέλεση της Fennell είναι σκόπιμη. Έχει σχεδιαστεί για να σοκάρει – μια φτηνή, σεξουαλικά φορτισμένη προσέλκυση προσοχής, και μια που χάνει το νόημα του γενεαλογικού τραύματος που εξερευνά η Brontë μέσα από τις ενέργειες του Heathcliff απέναντι στην Isabella. Ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ έτσι εξαλείφεται. Μετατρέποντας την Isabella σε μια συναινετική υποτακτική, η Fennell υπονοεί ότι οι πράξεις του Heathcliff, αν και εξακολουθούν να είναι διεστραμμένες, είναι πιο εύκολο να τις χωνέψει το κοινό. Η συμπεριφορά του φαίνεται λιγότερο τερατώδης. Aκόμα και σέξι.
Δυστυχώς, η ρομαντικοποίηση των κακοποιητικών σχέσεων δεν αποτελεί χαρακτηριστικό μόνο του έργου της Fennell.
Αυτό που αρχικά περιγράφηκε ως βιασμός στο αρχικό υλικό του Pillion γίνεται μια συναινετική ανταλλαγή, αν και εξακολουθεί να μην έχει σαφή όρια.
Η πρόσφατη ταινία Pillion, βασισμένη στο βιβλίο Box Hill του Adam Mars-Jones, αφαίρεσε επίσης το πιο σκληρό υλικό από το αρχικό για να το κάνει πιο εύγευστο. Αυτό που αρχικά περιγράφηκε ως βιασμός στο βιβλίο γίνεται μια συναινετική ανταλλαγή, αν και εξακολουθεί να μην έχει σαφή όρια. Τελικά, αυτό που προοριζόταν ως αραίωση των θολών νερών του Box Hill καταλήγει μόνο να τα θολώνει περαιτέρω. Σε μια προσπάθεια να απομακρυνθούν οι κατηγορίες για εντυπωσιασμό, η αφαίρεση της σκηνής βιασμού του Box Hill ρομαντικοποιεί την κακοποίηση. Είναι λιγότερο σαφής, αλλά το μήνυμα παραμένει.
Παρόλα αυτά, το Pillion είναι άβολο να το παρακολουθήσει κανείς, με την ακραία δυναμική της σχέσης μεταξύ Ray και Colin να δημιουργεί μια πιο απέριττη απεικόνιση από αυτήν που βλέπουμε στο Wuthering Heights.
Η Fennell έχει επανειλημμένα επικαλεστεί την εφηβική της ανάγνωση του βιβλίου, κι ότι αυτό έχει χρωματίσει την ερμηνεία της. Με την πλούσια κινηματογράφηση και τον υπερβολικό σχεδιασμό της, η ταινία της δεν περιέχει καμία παραβατική πολυπλοκότητα, ούτε γνήσια δυσφορία.
Το Wuthering Heights της Brontë είναι μια ιστορία βίας. Δεν έχει σκοπό να διεγείρει ή να προκαλέσει. Αφορά ένα ανίατο τραύμα που δηλητηριάζει όποιον αγγίζει. Ο κόσμος της αγωνίας της Brontë δεν μπορεί και δεν πρέπει να συμβιβαστεί με το είδος της φανταστικής αφέλειας που υποστηρίζει η Fennell. H σκηνοθέτης έκλεψε την ιστορία της Isabella για να πουλήσει μια γκροτέσκα σεξουαλικοποίηση ενός θύματος ενδοοικογενειακής βίας, καταλήγει η Flint.
με στοιχεία από Guardian
Ακολουθήστε την Α,ΜΠΑ; στο Google News
