Η σκηνή μοιάζει απολύτως γνώριμη. Ένα σκοτεινό υπόγειο λαγούμι. Μια γιγαντιαία ταραντούλα του Αμαζονίου. Ένας μικροσκοπικός διάστικτος βάτραχος που ζει δίπλα της. Το βλέμμα της κάμερας πλησιάζει εκεί όπου κανονικά δεν θα μπορούσε να φτάσει, μέσα στον χώρο όπου δύο πλάσματα μοιράζονται μια παράξενη, σχεδόν μυστική συμβίωση.
Μόνο που καμία κάμερα δεν μπήκε ποτέ σε αυτό το λαγούμι.
Το Guardians of the Burrow, μικρού μήκους «ντοκιμαντέρ φύσης» της Αυστραλής σχεδιάστριας ψηφιακού περιεχομένου Τζόντι Χίναν, είναι εξ ολοκλήρου φτιαγμένο με τεχνητή νοημοσύνη. Δεν κινηματογραφήθηκε σε φυσικό περιβάλλον, δεν στήθηκαν μικροσκοπικές κάμερες μέσα στη φωλιά της αράχνης, δεν υπήρξε συνεργείο που περίμενε υπομονετικά να καταγράψει τη συμπεριφορά των ζώων. Κι όμως, η ταινία κέρδισε βραβείο στο Omni International AI Film Festival.
Εδώ βρίσκεται και το ενδιαφέρον, αλλά και η ανησυχία. Το Guardians of the Burrow δεν είναι απλώς ακόμη ένα AI βίντεο που εντυπωσιάζει επειδή μοιάζει αληθινό. Πατά πάνω σε μια από τις πιο παλιές συμφωνίες του ντοκιμαντέρ φύσης με τον θεατή: ότι αυτό που βλέπουμε, όσο επιμελημένο κι αν είναι, συνέβη μπροστά σε κάποια κάμερα.
Η Χίναν δεν κρύβει ότι η ταινία της έχει παραχθεί με AI. Στη σελίδα της στο YouTube εξηγεί τον τρόπο δημιουργίας της. Η ίδια υποστηρίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να χρησιμοποιηθεί όχι για να αντιγράψει φτηνά την πραγματικότητα, αλλά για να δείξει κάτι που η παραδοσιακή κινηματογράφηση δυσκολεύεται ή αδυνατεί να συλλάβει.
Στην περίπτωση της ταραντούλας και του μικροσκοπικού βατράχου, το επιχείρημά της είναι ότι η σχέση τους εκτυλίσσεται μέσα στο λαγούμι της αράχνης, σε έναν χώρο όπου τα φώτα και οι μικροκάμερες θα μπορούσαν να διαταράξουν τη φυσική συμπεριφορά των ζώων. Ακόμη και οι πιο έμπειρες ομάδες ντοκιμαντέρ φύσης, λέει, δύσκολα θα μπορούσαν να αποδώσουν με ακρίβεια αυτή τη συμβίωση από μέσα.
Γι’ αυτό και η Χίναν μελέτησε τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουν παραγωγές του National Geographic, του Animal Planet και του Ντέιβιντ Ατένμπορο. Δεν ήθελε, όπως λέει, να φτιάξει ένα εντυπωσιακό AI θέαμα γεμάτο παραμορφώσεις, φτηνά κόλπα και ψηφιακές υπερβολές. Ήθελε κάτι πιο ύπουλο: ένα βίντεο που να μοιάζει με συμβατικό, σχεδόν ήσυχο ντοκιμαντέρ φύσης, από εκείνα που βάζεις στην τηλεόραση χωρίς μεγάλη προσδοκία και τελικά σε απορροφούν.
Αυτό ακριβώς το κάνει και πιο κρίσιμο. Γιατί όσο περισσότερο μια εικόνα φτιαγμένη με AI μοιάζει με ντοκιμαντέρ, τόσο πιο έντονα τίθεται το ερώτημα τι ακριβώς πιστεύουμε ότι βλέπουμε. Στο σινεμά μυθοπλασίας η τεχνητή εικόνα είναι πια σχεδόν αυτονόητη. Στο ντοκιμαντέρ, όμως, και ειδικά στο ντοκιμαντέρ φύσης, η εικόνα κουβαλά ακόμη το βάρος της απόδειξης.
Η υπόθεση έρχεται σε μια στιγμή που η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης παραμένει βαθιά αμφιλεγόμενη στις δημιουργικές βιομηχανίες. Καλλιτέχνες, συγγραφείς, μουσικοί και κινηματογραφιστές ζητούν προστασία των πνευματικών τους δικαιωμάτων, καθώς τεχνολογίες AI φέρονται να έχουν εκπαιδευτεί πάνω σε έργα που χρησιμοποιήθηκαν χωρίς άδεια. Την ίδια ώρα, η επέκταση των κέντρων δεδομένων που στηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη προκαλεί αντιδράσεις για την κατανάλωση ενέργειας και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η ίδια η Χίναν έχει ήδη βρεθεί στο κέντρο παρόμοιας κριτικής. Συμμετέχει σε διεθνή ομάδα που έχει αναλάβει, με τη στήριξη του στούντιο Fable, να ανακατασκευάσει 44 λεπτά από τους Υπέροχους Άμπερσον του Όρσον Γουέλς, ώστε να προσεγγίσει το τέλος που ήθελε ο σκηνοθέτης και όχι εκείνο που επέβαλε τότε το Χόλιγουντ. Η χρήση ψηφιακών ομοιωμάτων και συνθετικών φωνών των ηθοποιών της ταινίας του 1942 προκάλεσε την αντίδραση των διαχειριστών της κληρονομιάς του Γουέλς.
Το Guardians of the Burrow, ωστόσο, ανήκει σε μια διαφορετική κατηγορία ανησυχίας. Δεν ανασταίνει νεκρούς ηθοποιούς ούτε επεκτείνει μια υπάρχουσα ταινία. Κατασκευάζει μια εικόνα της φύσης που δεν τραβήχτηκε ποτέ, αλλά ζητά από τον θεατή να τη διαβάσει με τους κώδικες του ντοκιμαντέρ.
Σε αυτό το σημείο, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το αποτέλεσμα είναι όμορφο ή πειστικό. Είναι αν ένα ντοκιμαντέρ μπορεί να παραμείνει ντοκιμαντέρ όταν δεν τεκμηριώνει ένα γεγονός, αλλά αναπαριστά με αληθοφάνεια κάτι που θα μπορούσε να συμβαίνει. Αν η εικόνα δεν είναι πια απόδειξη, ίσως γίνεται κάτι άλλο: εικονογραφημένη υπόθεση, εκπαιδευτική προσομοίωση ή μια νέα μορφή ψηφιακής φυσικής ιστορίας.
Οι υπερασπιστές της τεχνητής νοημοσύνης στον κινηματογράφο μιλούν για εκδημοκρατισμό. Λένε ότι δημιουργοί χωρίς πρόσβαση σε στούντιο, μεγάλους προϋπολογισμούς ή παραδοσιακές πύλες εισόδου στη βιομηχανία μπορούν πια να φτιάξουν ταινίες με ελάχιστα χρήματα. Οι επικριτές βλέπουν μια τεχνολογία που τρέφεται από ξένη εργασία, απειλεί θέσεις και κάνει ακόμη πιο δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς την καταγραφή από την κατασκευή.
Το βραβείο του Guardians of the Burrow δεν λύνει αυτή τη σύγκρουση. Την κάνει πιο ορατή. Γιατί η ταινία της Χίναν δεν δείχνει απλώς μια ταραντούλα και έναν βάτραχο σε ένα λαγούμι. Δείχνει ένα μέλλον όπου ακόμη και η φύση μπορεί να κινηματογραφείται χωρίς να είναι μπροστά μας.
με στοιχεία απο Guardian
