Τα deefakes, ομολογουμένως, θεωρούνται συχνά ως προβλήματα της σύγχρονης πραγματικότητας, πόσω μάλλον όταν η τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει μία νέα εποχή παραπληροφόρησης.
Το «The Conversation» υπενθυμίζει ότι μία από τις πρώτες ανησυχητικές περιπτώσεις deepfakes, εμφανίστηκε στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία, όταν ένα παραποιημένο βίντεο φαινόταν να δείχνει τον Ουκρανό πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, να καλεί τους στρατιώτες του να παραδοθούν.
Το ίδιο μέσο, αναφέρει μεταξύ άλλων ότι τα deepfakes προϋπήρχαν της σύχρονης, ψηφιακής εποχής κάνοντας αναδρομή στα μεσαιωνικά χρόνια. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συνέπειες αυτής της παραπληροφόρησης, είχαν τεράστιες προεκτάσεις για τους επόμενους αιώνες.
Medieval ‘deepfakes’: Church officials cited a fake imperial decree for centuries @WashTimes https://t.co/TWs9MvK8zl
— Washington Times Local (@WashTimesLocal) September 24, 2026
Ποια ήταν μερικά από τα deepfakes του Μεσαίωνα
Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, συνεχίζει το The Conversation, τουλάχιστον 10 Πάπες επικαλέστηκαν τον ίδιο δόλιο ισχυρισμό, ο οποίος διακηρύσσει ότι ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α΄, κοινώς ο Μέγας Κωνσταντίνος, είχε μεταβιβάσει την εξουσία επί της Ρώμης και του δυτικού τμήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στον Πάπα Σίλβεστρο Α΄ στις αρχές του 300 μ.Χ.
Αυτό το πλαστογραφημένο αυτοκρατορικό διάταγμα, που τελικά αναφέρθηκε ως η «Δωρεά του Κωνσταντίνου», χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογηθεί η επέκταση του παπικού ελέγχου σε ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο. Το κείμενο περιγράφει τον Μέγα Κωνσταντίνο, τον πρώτο Ρωμαίο αυτοκράτορα που προσηλυτίστηκε στον Χριστιανισμό, να ασθενεί από λέπρα. Σε ένα όνειρο, έλαβε οδηγία να αναζητήσει το βάπτισμα από τον Σίλβεστρο, με αποτέλεσμα να θεραπευτεί.
Η ιστορία αυτή βρίσκεται επίσης στις «Πράξεις του Σιλβέστρου», μια συλλογή του 5ου αιώνα για τη ζωή του ποντίφικα. Ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο Κωνσταντίνος υποτίθεται ότι παραχώρησε στον Πάπα και τους διαδόχους του «εξουσία, αξίωμα δόξας, σθένος και αυτοκρατορική τιμή» επί «της πόλης της Ρώμης και όλων των επαρχιών, τόπων και πόλεων της Ιταλίας και των δυτικών περιοχών».
Η Δωρεά παραχωρούσε επίσης στην Εκκλησία τη διαχείριση περιουσιών «στη Ιουδαία, την Ελλάδα, την Ασία, τη Θράκη, την Αφρική, την Ιταλία και διάφορα νησιά».
For centuries, popes cited a fake imperial decree to justify expanding the church’s power.
The medieval forgery shows misinformation was shaping politics long before AI and internet deepfakes.https://t.co/yETfrnrh5ohttps://t.co/yETfrnrh5o
— The Conversation U.S. (@ConversationUS) September 29, 2026
Πώς καταρρίπτεται το deepake του Μεσαίωνα
Για να είμαστε σαφείς, δεν υπάρχουν αναφορές που να υποδηλώνουν -καν- την ύπαρξη αυτού του εγγράφου μέχρι τον 8ο αιώνα. Το 778, ο Πάπας Αδριανός Α΄ έγραψε στον Καρλομάγνο, βασιλιά των Φράγκων, ο οποίος αποκτούσε γρήγορα τον έλεγχο τμημάτων της Δυτικής Ευρώπης, αναφέρει η Vanessa Corcoran, διευθύντρια Καθολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Τζόρτζταουν.
Ο πατέρας του Καρλομάγνου, Πιπίνος ο Βραχύς, είχε παραχωρήσει στην Εκκλησία κυριαρχία επί των περιοχών που έγιναν γνωστές ως Παπικά Κράτη. Σύμφωνα με αυτήν την επιστολή, ο Αδριανός, ελπίζοντας να εδραιώσει εδαφική και πνευματική κυριαρχία επί των Φράγκων, προέτρεψε τον Καρλομάγνο να προσφέρει επίσης γη.
Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι η επιστολή υποδηλώνει εξοικείωση με τη Δωρεά του Κωνσταντίνου. Μάλιστα, το 1054, κατά τη διάρκεια του Σχίσματος, ο Πάπας Λέων Θ΄ έγραψε μια επιστολή, όπου επικαλέστηκε τη Δωρεά ονομαστικά για πρώτη φορά. Οι Βυζαντινοί αυτοκράτορες, μεταξύ άλλων, εξέφρασαν τη θλίψη τους για τη Δωρεά, χαρακτηρίζοντάς την ως απόπειρα κατάληψης -περαιτέρω- εξουσιών από την Καθολική Εκκλησία.
Αναφορές εμφανίστηκαν επίσης σε άλλα εκκλησιαστικά έγγραφα τους επόμενους αιώνες. Μεγάλο μέρος της σύγχυσης σχετικά με αυτήν την υποτιθέμενη «δωρεά» προέρχεται από προσπάθειες να προσδιοριστεί πώς άλλαξε ο εδαφικός έλεγχος ως αποτέλεσμα.
Τελικά, οι Πάπες τη χρησιμοποίησαν για να ασκήσουν επιρροή στους Φράγκους βασιλείς και τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες, αποκτώντας τη διακυβέρνηση της κεντρικής Ιταλίας.
The medieval world had its own ‘deepfakes’—church officials cited a fake imperial decree for … https://t.co/JJpE5brexc #forgery #forensic-document-examiner
— Raymond Orta Forensic Document Examiner USA (@ForensicDocExam) September 25, 2026
Πώς συνδέεται ο Δάντης Αλιγκέρι
Μάλιστα, μέχρι τον 14ο αιώνα, η Δωρεά του Κωνσταντίνου ήταν τόσο γνωστή, που ο πασίγνωστος ποιητής, Δάντης Αλιγκιέρι την ανέφερε στη «Θεία Κωμωδία», το επικό ποίημα που περιγράφει ένα ταξίδι στην Κόλαση, το Καθαρτήριο και τον Παράδεισο.
Η «Θεία Κωμωδία» τοποθετεί τον Πάπα Νικόλαο Γ΄ στον όγδοο κύκλο της Κόλασης για το αμάρτημα της σιμωνίας: την καταδικαστέα πρακτική της πώλησης εκκλησιαστικών αξιωμάτων. Για τον Δάντη, ο Νικόλαος είχε ασχοληθεί υπερβολικά με την απόκτηση κοσμικής εξουσίας και επιρροής, ενώ η εστίαση έπρεπε να είναι στα ποιμαντικά του καθήκοντα.
Η σιμωνία, κατά την οπτική του ποιητή, ήταν συνέπεια της Δωρεάς του Κωνσταντίνου, καθώς διαστρέβλωσε τις προτεραιότητες της Εκκλησίας μακριά από τον πνευματικό της τομέα. Ο Δάντης θρηνούσε:«Αχ, Κωνσταντίνε, πόσα κακά γεννήθηκαν, όχι από την αλλαγή της πίστης σου, αλλά από το δώρο με το οποίο προίκισες τον πρώτο πλούσιο Πάπα!»
Την ίδια ώρα, την εποχή που έγραφε ο Δάντης, ο σχολαστικισμός είχε εδραιωθεί. Πρόκειται για το πνευματικό κίνημα του ύστερου Μεσαίωνα που προσπάθησε να συμφιλιώσει τη χριστιανική θεολογία με την ελληνική φιλοσοφία. Αυτό έδωσε τη θέση του στην Ιταλική Αναγέννηση, η οποία αγκάλιασε την κριτική των κειμένων και την αναβίωση της κλασικής μάθησης. Κατά τη διάρκεια αυτής της αλλαγής στον τρόπο διεξαγωγής της έρευνας, προέκυψαν αμφιβολίες για το αν η Δωρεά είχε οποιαδήποτε νομιμότητα ή ιστορική βάση.
Το 1433, ο Καρδινάλιος Νικόλαος Κουζάνος έγινε ο πρώτος που υπέθεσε δημοσίως ότι η Δωρεά ήταν πλαστή. Στο έργο του «De concordantia catholica» («Περί της Καθολικής Ομονοίας»), ο Νικόλαος επισημαίνει το γεγονός ότι κανένα έγγραφο του 4ου αιώνα δεν αναφέρει συγκεκριμένα τη μεταβίβαση κοσμικής εξουσίας στον Πάπα. Βασιζόμενος σε αυτήν την υπόθεση λίγα χρόνια αργότερα, ο Lorenzo Valla, Ιταλός ανθρωπιστής και καθολικός ιερέας, έγραψε το δοκίμιο «Discourse on the Forgery of the Alleged Donation of Constantine» («Λόγος περί της Πλαστογραφίας της Υποτιθέμενης Δωρεάς του Κωνσταντίνου»).
Ο Valla στήριξε την επιχειρηματολογία και, κατ’ επέκταση, τη διάψευση της «Δωρεάς του Κωνσταντίνου» με τρεις τρόπους: αρχικά, κάνοντας αναφορά στην «αναχρονιστική γλώσσα», καθώς η Δωρεά περιλαμβάνει όρους που δεν θα είχαν χρησιμοποιηθεί τον 4ο αιώνα.
Δευτερευόντως, στην έλλειψη πηγών, διακρίνοντας την απουσία σύγχρονων ιστορικών πηγών που να αναφέρονται στη Δωρεά και τρίτον, στις νομικές αδυναμίες της απόφασης. Εξηγώντας το σκεπτικό του, επισήμανε πως ο Μέγας Κωνσταντίνος δεν ήταν σε θέση να μεταβιβάσει νομικά αυτήν την κοσμική αυθεντία στον Πάπα Σίλβεστρο.
Ο Valla καταδίκασε τη Δωρεά ως «νόθα και πλαστή» και κατηγόρησε την Εκκλησία ότι εξαπατούσε το κοινό για αιώνες. Υποστήριξε ότι το έγγραφο πιθανότατα δημιουργήθηκε από κάποιον Ρωμαίο κληρικό μεταξύ 750 και 850 μ.Χ
Γύρω στο 1450, ο Αγγλικανός Επίσκοπος Reginald Pecocke παρουσίασε μια παρόμοια επιχειρηματολογία, υποστηρίζοντας ότι η λέξη «φέουδο» ήταν αναχρονιστική. Πριν γίνει Πάπας ο ίδιος, ο Πίος Β΄ έγραψε ένα ανεπίσημο κείμενο το 1453 αναγνωρίζοντας ότι η Δωρεά ήταν πιθανότατα πλαστή. Ωστόσο, μόλις στην καμπή του 17ου αιώνα, μετά το έργο του καρδιναλίου και ιστορικού Caesar Baronius, αναγνωρίστηκε παγκόσμια ως πλαστό κείμενο.
Με πληροφορίες από The Conversation
