Για την Πίκο, μια ηλικιωμένη αφρικανική πιγκουίνο στο Ενυδρείο της Νέας Αγγλίας, στη Βοστώνη, η επίσκεψη στον κτηνίατρο δεν σήμαινε μόνο εξετάσεις και φάρμακα. Σήμαινε και βελονισμό: συνεδρίες 15 λεπτών, με περίπου δώδεκα πολύ λεπτές βελόνες τοποθετημένες στο σώμα της, από την πλάτη μέχρι τα πόδια.
Η Πίκο είχε προβλήματα στη σπονδυλική στήλη και στις αρθρώσεις, όπως συμβαίνει συχνά σε ηλικιωμένα ζώα. Σύμφωνα με τους φροντιστές της, δεν αντιδρούσε στη διαδικασία· αντίθετα, έδειχνε να χαλαρώνει όσο την κρατούσαν και κάποιες φορές περιποιούνταν με το ράμφος της το προσωπικό που τη φρόντιζε. Πέθανε στις αρχές του 2025, σε ηλικία 31 ετών, πολύ πάνω από το προσδόκιμο ζωής των αφρικανικών πιγκουίνων στη φύση, που συνήθως φτάνει τα 10 έως 15 χρόνια.
Η Πίκο δεν ήταν η μόνη ασυνήθιστη ασθενής. Ο βελονισμός, που για χρόνια συνδεόταν κυρίως με την εναλλακτική ιατρική στους ανθρώπους, χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο και σε ζώα: από λιοντάρια και λάμα μέχρι σαύρες, σκύλους, άλογα και μικρά εξωτικά θηλαστικά.
Στον ζωολογικό κήπο Fife στη Σκωτία, η Ebony, ένα 12χρονο ring-tailed coati —ζώο συγγενικό με τα ρακούν— έκανε βελονισμό όταν άρχισε να εμφανίζει αρθρίτιδα λόγω ηλικίας. Οι φροντιστές της είχαν παρατηρήσει ότι κουτσάινε, κινούνταν λιγότερο και έδειχνε μικρότερο ενδιαφέρον για το φαγητό. Η φαρμακευτική αγωγή συνεχίστηκε, αλλά κτηνίατροι από το Royal School of Veterinary Studies του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου πρότειναν να προστεθεί και βελονισμός στη φροντίδα της.
Μετά τις συνεδρίες, οι φροντιστές ανέφεραν βελτίωση στην κίνηση, στη διάθεση και στην όρεξή της. Για τους ειδικούς, αυτό είναι και το πρώτο δύσκολο σημείο: τα ζώα δεν μπορούν να πουν ότι πονούν λιγότερο. Ο πόνος διαβάζεται από τη συμπεριφορά τους. Αν ένα ζώο απομονώνεται, κινείται λιγότερο, κουτσαίνει, στραβώνει το πρόσωπο, σφίγγει τη μύτη ή αντιδρά όταν το αγγίζουν, όλα αυτά μπορεί να δείχνουν δυσφορία.
Οι κτηνίατροι που χρησιμοποιούν βελονισμό επιμένουν ότι δεν τον βλέπουν ως αντικατάσταση της συμβατικής ιατρικής. Τον αντιμετωπίζουν περισσότερο ως συμπληρωματική θεραπεία, ειδικά σε χρόνιο πόνο, αρθρίτιδες, προβλήματα στη σπονδυλική στήλη ή περιπτώσεις όπου η φαρμακευτική αγωγή από μόνη της δεν αρκεί.
Η διαδικασία δεν είναι ίδια για όλα τα ζώα. Σε κάποια, ο βελονισμός μπορεί να είναι βαθιά χαλαρωτικός· σε άλλα χρειάζεται χρόνος, εξοικείωση και προσεκτικό χτίσιμο της εμπιστοσύνης. Οι κτηνίατροι συνήθως ξεκινούν με λίγες βελόνες και αυξάνουν σταδιακά τα σημεία θεραπείας, ανάλογα με το πόσο άνετα αισθάνεται το ζώο. Και, όπως συμβαίνει συχνά στην κτηνιατρική, οι λιχουδιές βοηθούν.
Το 2014, ένας πολύ πιο δύσκολος ασθενής έκανε βελονισμό στον ζωολογικό κήπο Paignton, στο Ντέβον. Ο Lucifer, ένα ασιατικό λιοντάρι, είχε υποβληθεί σε επέμβαση για την αφαίρεση όγκου από το πόδι του, αλλά το τραύμα δεν επουλωνόταν σωστά. Ο βελονισμός χρησιμοποιήθηκε για να μειωθεί ο πόνος και να βελτιωθεί η αιμάτωση στην περιοχή. Δεν έγινε, φυσικά, με το λιοντάρι πλήρως ξύπνιο.
Υπάρχουν και περιπτώσεις ηλεκτροβελονισμού, όπου περνά ήπιο ηλεκτρικό ρεύμα ανάμεσα στις βελόνες για πιο έντονη διέγερση. Η μέθοδος έχει χρησιμοποιηθεί σε άλογα με προβλήματα στη μέση, τραυματισμούς στα πόδια ή ακόμη και διαταραχές όπως το headshaking, που προκαλεί επαναλαμβανόμενες και συχνά βίαιες κινήσεις του κεφαλιού.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πια στους ζωολογικούς κήπους. Όλο και περισσότεροι ιδιοκτήτες κατοικιδίων αναζητούν συμπληρωματικές θεραπείες για τα ζώα τους, ειδικά όταν τα βλέπουν ως μέλη της οικογένειας. Η «εξανθρώπιση» των κατοικιδίων έχει αλλάξει τις προσδοκίες γύρω από την κτηνιατρική φροντίδα: οι άνθρωποι δεν θέλουν απλώς να θεραπεύσουν μια ασθένεια όταν εμφανιστεί, αλλά να προλάβουν, να ανακουφίσουν, να παρατείνουν την καλή ζωή του ζώου.
Αυτό έχει αρχίσει να φαίνεται ακόμη και στα ασφαλιστικά προγράμματα για κατοικίδια. Ορισμένες εταιρείες καλύπτουν πλέον βελονισμό όταν τον συστήνει κτηνίατρος και τον πραγματοποιεί κατάλληλα εκπαιδευμένος επαγγελματίας. Η λογική θυμίζει όλο και περισσότερο την ανθρώπινη αγορά ευεξίας: πρόληψη, συμπληρωματική φροντίδα, ποιότητα ζωής, πιο προσωπική σχέση με το σώμα.
Οι ειδικοί, πάντως, προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να μεταφέρουμε μηχανικά τις ανθρώπινες wellness τάσεις στα ζώα. Τα ζώα έχουν άλλες ανάγκες, άλλους τρόπους να δείχνουν πόνο και άλλους περιορισμούς. Ο βελονισμός μπορεί να βοηθήσει σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά πρέπει να αποφασίζεται με βάση το ζώο, όχι με βάση τη μόδα.
Κάπως έτσι, μια εικόνα που μοιάζει αρχικά παράξενη , ένας πιγκουίνος με βελόνες στην πλάτη, ένα λιοντάρι σε κτηνιατρική συνεδρία, ένας σκύλος ξαπλωμένος ήρεμα σε μαξιλάρι, λέει κάτι μεγαλύτερο για τη σχέση μας με τα ζώα. Δεν τα βλέπουμε πια μόνο ως άγρια πλάσματα, κατοικίδια ή εκθέματα.
Τα βλέπουμε όλο και περισσότερο ως σώματα που γερνούν, πονούν, χρειάζονται ανακούφιση και αξίζουν μια πιο σύνθετη φροντίδα.
Με στοιχεία από The Times
