Νέα διεθνής έρευνα που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στην Ολλανδία σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης, διαπίστωσε ότι οι χιμπατζήδες και οι μπονόμπο, οι «στενότεροι εν ζωή συγγενείς» του ανθρώπου, δημιουργούν κοινωνικά δίκτυα που μοιάζουν εντυπωσιακά με τους ανθρώπινους φιλικούς κύκλους.
Τα ευρήματα της έρευνας, όπως τονίζουν σχετικά οι συμμετέχοντες σ’ αυτή, προσφέρουν νέα στοιχεία για το πώς μπορεί να εξελίχθηκαν οι πολύπλοκες κοινωνικές σχέσεις κατά την πορεία της εξέλιξης.
Χιμπατζήδες και μπονόμπο δημιουργούν κοινωνικά δίκτυα παρόμοια με των ανθρώπων
Για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο οι μεγάλοι πίθηκοι διαχειρίζονται τις κοινωνικές τους σχέσεις, οι ερευνητές εξέτασαν τη συμπεριφορά κοινωνικής περιποίησης (grooming) σε 24 ομάδες χιμπαντζήδων και μπονόμπο.
Η περιποίηση του τριχώματος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές δραστηριότητες των πρωτευόντων θηλαστικών, καθώς συμβάλλει στην ενίσχυση των δεσμών και στη διατήρηση των σχέσεων μεταξύ των μελών μιας ομάδας.
Χρησιμοποιώντας ένα μαθηματικό μοντέλο, οι επιστήμονες ανέλυσαν πώς τα ζώα κατανέμουν τον περιορισμένο χρόνο και την κοινωνική τους ενέργεια στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας.
Τα αποτελέσματα φανέρωσαν ένα γνώριμο μοτίβο κατά τους συμμετέχοντες στην έρευνα, καθώς οι περισσότεροι χιμπατζήδες και μπονόμπο αφιέρωναν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σε λίγους «αγαπημένους» κοινωνικούς συντρόφους, διατηρώντας παράλληλα λιγότερο στενές σχέσεις με πολλούς άλλους.
Η πολυεπίπεδη αυτή δομή θυμίζει έντονα τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι ανθρώπινες φιλίες και κοινωνικές επαφές.
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι τα άτομα που ζούσαν σε μεγαλύτερες ομάδες γίνονταν πιο επιλεκτικά ως προς το πού επένδυαν την κοινωνική τους προσοχή, ένα φαινόμενο που έχει παρατηρηθεί και στους ανθρώπους.
Διαφορετική προσέγγιση στις φιλίες ανάμεσα σε χιμπατζήδες και μπονόμπο
Παρότι και τα δύο είδη (χιμπατζήδες και μπονόμπο) παρουσίασαν κοινωνικές δομές παρόμοιες με τις ανθρώπινες, δεν διαχειρίζονταν τις σχέσεις τους με τον ίδιο τρόπο.
Ενδεικτικά, οι μπονόμπο κατανέμουν τον χρόνο τους πιο ισότιμα ανάμεσα στα μέλη της ομάδας, δημιουργώντας ένα πιο «δημοκρατικό» κοινωνικό δίκτυο. Οι χιμπατζήδες, αντίθετα, τείνουν να συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής τους προσπάθειας σε μικρότερο αριθμό στενών συντρόφων.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η διαφορά αντανακλά τις γενικότερες αποκλίσεις στη συμπεριφορά των δύο ειδών.
Παράλληλα, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας αφορά τη γήρανση. Όπως συμβαίνει συχνά και στους ανθρώπους, οι χιμπατζήδες φαίνεται να γίνονται πιο επιλεκτικοί στις κοινωνικές τους σχέσεις όσο μεγαλώνουν. Με την πάροδο των ετών αφιερώνουν όλο και περισσότερο χρόνο σε λιγότερους, αλλά πιο στενούς κοινωνικούς συντρόφους.
Αντίθετα, οι μπονόμπο δεν παρουσιάζουν την ίδια τάση συρρίκνωσης του κοινωνικού τους κύκλου. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης, Έντουιν φαν Λέουβεν, αυτό πιθανότατα σχετίζεται με τη διαφορετική κοινωνική οργάνωση των μπονόμπο.
«Οι μπονόμπο φαίνεται να ζουν μέσα σε πιο ευέλικτα κοινωνικά δίκτυα, με δεσμούς που συχνά ξεπερνούν τα όρια της ομάδας τους, κάτι που παρατηρείται πολύ πιο σπάνια στους χιμπαντζήδες», εξηγεί.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα αποτελέσματα δείχνουν πως οι βασικοί κανόνες που καθορίζουν τον τρόπο δημιουργίας και διατήρησης των κοινωνικών σχέσεων δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινοι.
«Τα ευρήματά μας υποδηλώνουν ότι οι θεμελιώδεις αρχές που καθοδηγούν την κατανομή της κοινωνικής προσπάθειας ισχύουν σε πολλά διαφορετικά είδη», αναφέρει ο φαν Λέουβεν. «Αυτό αποκαλύπτει μια βαθιά εξελικτική συνέχεια στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται οι πολύπλοκες κοινωνίες».
Την ίδια στιγμή, οι διαφορές ανάμεσα στους χιμπατζήδες και τους μπονόμπο δείχνουν ότι δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος διαχείρισης των κοινωνικών σχέσεων.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση αυτών των προτύπων μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τη συνεργασία, την κοινωνική μάθηση και τη συναισθηματική ευημερία τόσο των ανθρώπων όσο και των άλλων ζώων.
Με πληροφορίες από Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης και Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης
