Για δεκαετίες η Πάτμος ήταν μάλλον ένα κρυμμένο μυστικό: την επισκέπτονταν πιστοί για προσκύνημα, πλούσιοι και διάσημοι που την είχαν ανακαλύψει νωρίς, όσοι είχαν πληροφορίες εκ των έσω και αυτοί που κάθε καλοκαίρι πήγαιναν από νησί σε νησί – τις εποχές που τα ακτοπλοϊκά δεν ήταν ο φόβος και ο τρόμος του ταξιδιώτη.
Οι καιροί άλλαξαν, η Πάτμος μπήκε στα ραντάρ ως ποιοτικός προορισμός πλέον και όχι μόνο θρησκευτικός, οι επιφανείς εξακολουθούν να την αγαπούν –η Μαντόνα είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα–, την αγαπούν όμως και όσοι στις διακοπές τους αποζητούν ομορφιά και ηρεμία.
Αν και παλαιότερα υπήρχαν παντού πινακίδες που επανέφεραν τους «ξένους» στην τάξη, υπενθυμίζοντας ότι «ο τόπος είναι ιερός», σήμερα έχει επιτευχθεί μια χρυσή ισορροπία και η Πάτμος είναι φιλόξενη, χωρίς να έχει χάσει την πνευματικότητά της – κάτι καθόλου αυτονόητο.
Πρώτη ημέρα
Η Πάτμος είναι γνωστή ως το «νησί της Αποκάλυψης», καθώς σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, ο εξόριστος εκεί Ιωάννης ο Θεολόγος είδε ένα όραμα και έγραψε μέσα σε μια σπηλιά, γύρω στο 95 μ.Χ., την Αποκάλυψη, ένα από τα βιβλία της Καινής Διαθήκης.
Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά της Πάτμου δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.
Το 1981 η ελληνική πολιτεία χαρακτήρισε την Πάτμο «Ιερά Νήσο», λόγω της ιδιαίτερης θρησκευτικής και ιστορικής σημασίας της, γεγονός σημαντικό για τους κατοίκους της, που προσπαθούν να διαφυλάξουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του νησιού.
Με τη σειρά της η UNESCO, το 1999, συμπεριέλαβε τη Χώρα, τη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου και το Σπήλαιο της Αποκάλυψης στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, γεγονός που εκ του αποτελέσματος ενίσχυσε και το τουριστικό προφίλ του νησιού.
Η Χώρα δεν θεωρείται τυχαία μνημείο, η ιστορία της ανάγεται στον 12ο αιώνα και είναι ένας από τους πιο γοητευτικούς και καλοδιατηρημένους οικισμούς του Αιγαίου. Χτισμένη αμφιθεατρικά στον λόφο, με τους ανεμόμυλους να ξεχωρίζουν και τη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου να δεσπόζει στην κορυφή, η Χώρα σε προσκαλεί να την ανακαλύψεις.
Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια με τα «μαντώματα», τα πέτρινα τοξωτά περάσματα, και τα αγέρωχα αρχοντικά δημιουργούν ένα σκηνικό που αποκλείεται να σας αφήσει αδιάφορους.
Περπατώντας στο κεντρικό καλντερίμι που οδηγεί στο καστρομονάστηρο, μια σειρά από αρχοντικά θα σας τραβήξουν την προσοχή. Ανάμεσά τους το Αρχοντικό Νικολαΐδη, χαρακτηριστικό δείγμα της πατμιακής αρχιτεκτονικής, που λειτουργεί ως μουσείο στο οποίο μπορείτε να πάρετε μια γεύση από τον τρόπο ζωής των παλαιότερων κατοίκων του νησιού και να… ζηλέψετε λίγο.
Επισκέψιμο είναι και το Αρχοντικό Σημαντήρη (1625), το παλαιότερο αρχοντικό της Χώρας, που βρίσκεται κοντά στην επίσης σημαντική Μονή Ζωοδόχου Πηγής (1607), τη δεύτερη παλαιότερη μονή του νησιού –και πρώτη γυναικεία–, που οριζόταν από τη διαθήκη του κτήτορα, Παρθένιου Παγκώστα, ως καταφύγιο για χήρες και άγαμες νέες.
Η καρδιά του οικισμού είναι η πλατεία της Αγιά Λεβιάς (Αγίας Λεσβίας) –όπου η ιστορική και διαχρονική ταβέρνα του Βαγγέλη συγκέντρωνε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90 εγχώριους και ξένους καλλιτέχνες, συγγραφείς και εφοπλιστές–, η οποία σφύζει από ζωή όλες τις ώρες της ημέρας.
Στην πλατεία Λόζα θα δείτε το νεοκλασικό δημαρχείο (1884), το αρχοντικό Καλλιγά (18ος αιώνας), ενώ μπορείτε να πιείτε καφέ ή να φάτε απολαμβάνοντας τη θέα.
Η ώρα για μια επίσκεψη στη Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου έχει φτάσει. Όταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός τού παραχώρησε την Πάτμο με χρυσόβουλο για να ιδρύσει μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη, ο Όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός κατασκεύασε τα πρώτα κτίσματα (1088-1092), τα οποία συμπληρώνονταν ανά τους αιώνες.
Το μοναστήρι είναι οχυρωμένο με ψηλά τείχη, πύργους και επάλξεις από τον φόβο των πειρατών, έχει σημαντικές τοιχογραφίες (12ος-15ος αιώνας) και μια σπουδαία βιβλιοθήκη με μεγάλο αριθμό χειρογράφων, παλαιτύπων και ιστορικών εγγράφων.
Την αγία τριάδα της UNESCO που προαναφέρεται συμπληρώνει το υποβλητικό Σπήλαιο της Αποκάλυψης, μέσα στο οποίο διακρίνεται ο βράχος όπου ο Ιωάννης αναπαυόταν, καθώς και μια σχισμή, που συνδέεται συμβολικά με τη φωνή του Θεού. Το σπήλαιο περιβάλλεται από το ομώνυμο μοναστήρι, ενώ από πάνω βρίσκεται η Πατμιάδα Σχολή (1713), ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με σημαντική παρουσία στην ιστορία του νησιού.
Αν έχετε ακόμα κουράγιο, πεταχτείτε μέχρι το Καστέλλι, όπου βρίσκεται ό,τι απέμεινε από την αρχαία ακρόπολη του νησιού, αλλιώς ξεκινήστε για μια βουτιά στο κοντινό Μελόι ή το Αγριολίβαδο, αν προτιμάτε τις οργανωμένες παραλίες.
Η μέρα θα κλείσει στη Σκάλα, το κοσμοπολίτικο λιμάνι, που είναι το πιο ζωντανό σημείο της Πάτμου. Χαλαρώστε περπατώντας στον παραλιακό δρόμο και καθίστε στο ατμοσφαιρικό παραδοσιακό Καφεζαχαροπλαστείον Houston (1955), στο οποίο έχει κάνει αφιέρωμα το «World of Interiors».
Μέρα Δεύτερη
Ξεκινήστε τη μέρα με έναν καφέ στον Γροίκο, έναν μικρό γραφικό οικισμό που βρίσκεται σε έναν ήσυχο και προστατευμένο κόλπο –«από τους ωραιότερους του κόσμου», όπως έχει χαρακτηριστεί–, σε μια μικρή πράσινη κοιλάδα.
Το ψαροχώρι, που οφείλει το όνομά του στην πρώτη αγροικία της περιοχής, άρχισε να αναπτύσσεται τουριστικά το 1960, όταν χτίστηκε εκεί το Ξενία Πάτμου, που σήμερα έχει ανακαινιστεί από ιδιώτες και λειτουργεί ως ξενοδοχείο πέντε αστέρων – το μοναδικό στο νησί.
Δίπλα στον Γροίκο βρίσκεται η παραλία Πέτρα, και η πέτρα δεν είναι άλλη από τον περίφημο βράχο της Καλικατσούς –η νησιώτικη ονομασία του θαλασσοκόρακα–, που εκτός από εντυπωσιακός είναι και σημαντικός αρχαιολογικός χώρος.
Στον βράχο έχουν βρεθεί κεραμικά και λίθινα εργαλεία, ενώ σώζονται λαξευτά σκαλοπάτια, δεξαμενές και τεχνητά σπήλαια. Οι αρχαιολόγοι θεωρούν ότι ο βράχος χρησιμοποιήθηκε ως υπαίθριο ιερό, πιθανόν αφιερωμένο στην Αφροδίτη, από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τους ιστορικούς χρόνους. Αργότερα, οι λαξευμένοι χώροι αξιοποιήθηκαν από ασκητές ως ερημητήρια.
Αν έχετε αθλητικά παπούτσια αξίζει να σκαρφαλώσετε στον βράχο, που σύμφωνα με τον μύθο κάποτε υπήρξε κοπέλα, η οποία παράκουσε την εντολή της μάνας της να μην κολυμπήσει, καθώς είχε μόλις κοινωνήσει, και πέτρωσε, μετά τη σχετική κατάρα. Ο… καταραμένος θρύλος, ωστόσο, δεν πτοεί όσους θεωρούν ότι ο βράχος εκπέμπει έντονη ενέργεια και αποφασίζουν να διαλογιστούν και να κάνουν γιόγκα επιτοπίως.
Όσοι αγαπάτε τα μοναστήρια, ενδιαφέρον έχει η γυναικεία Μονή Ευαγγελισμού (1937), αλλιώς ετοιμαστείτε για μια βουτιά στη Λάμπη, που ξεχωρίζει για τα μοναδικά, πολύχρωμα βότσαλά της – για τους πεινασμένους, υπάρχει και το απαραίτητο ταβερνάκι πάνω στο κύμα.
Οι πιο αθλητικοί μπορείτε να ακολουθήσετε το μονοπάτι για την Ψιλή Άμμο, που ξεκινά από το Διακόφτι. Έπειτα από περίπου μισή ωρίτσα θα φτάσετε σε μια παραλία με χρυσή, ψιλή προφανώς άμμο, γαλαζοπράσινα νερά και κάμποσα αλμυρίκια. Σε περίπτωση που αναρωτιέστε, υπάρχει και ταβέρνα. Οι λιγότερο δυναμικοί, να ξέρετε ότι πηγαίνει καραβάκι από τη Σκάλα.
Το τέλος της μέρας θα σας βρει στη Χώρα. Προμηθευτείτε τις απίθανες πατινιώτικες τυρόπιτες, πουγκιά με καρύδι και μέλι και αμυγδαλωτά αχλαδάκια –με ντόπιο ανθόνερο, παρακαλώ–, και ανεβείτε στους τρεις παραδοσιακούς ανεμόμυλους (1588 και 1863) για ένα ηλιοβασίλεμα με θέα στο Αιγαίο και τα γειτονικά νησιά.
Ένα ποτό στα ατμοσφαιρικά μπαράκια της Χώρας, στην οποία κάποτε έπινε το τζιν του ο Ντέιβιντ Μπάουι, είναι ο ιδανικός αποχαιρετισμός – μέχρι την επόμενη φορά.
