Πεντακόσια χυτοσιδηρά κράνη απλώνονται σαν παράξενα μανιτάρια μπροστά από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Αυστραλίας, στο λιμάνι του Σίδνεϊ. Είναι το νέο έργο του Άι Γουέι Γουέι, μια εγκατάσταση μήκους 40 μέτρων που χρησιμοποιεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα αντικείμενα του πολέμου για να μιλήσει για την ειρήνη και την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής.
Το έργο ονομάζεται «Mushrooms» και δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της φετινής Neil Balnaves Tallawoladah Lawn Commission. Αποτελείται από 500 χυτοσιδηρά γλυπτά πολεμικών κρανών, τοποθετημένα σε δέκα σειρές πάνω σε υπερυψωμένη βάση. Ο Άι συνεργάστηκε για την κατασκευή τους με τεχνίτες σε χυτήριο της Κίνας, ενώ τα γλυπτά βασίζονται σε διαφορετικούς τύπους στρατιωτικών κρανών του 20ού αιώνα.
Από μακριά, όμως, τα κράνη χάνουν κάτι από τη στρατιωτική τους όψη. Η καμπύλη τους θυμίζει το καπέλο ενός μανιταριού και αυτή ακριβώς η οπτική συγγένεια έδωσε στο έργο τον τίτλο του. Η αναφορά στα μανιτάρια παραπέμπει επίσης στην αποσύνθεση, στον θάνατο και στην ευθραυστότητα της ζωής. Ένα ψυχρό αντικείμενο, σχεδιασμένο για να προστατεύει έναν στρατιώτη, γίνεται έτσι μέρος ενός παράξενου, σχεδόν οργανικού τοπίου.
Ένα κεντρικό πέρασμα επιτρέπει στους επισκέπτες να μπουν ανάμεσα στις σειρές των κρανών. Πίσω από την εγκατάσταση απλώνεται το λιμάνι και απέναντι δεσπόζει η Όπερα του Σίδνεϊ. Η θέση του έργου δεν είναι τυχαία. Ο Άι βλέπει στην Όπερα ένα σύμβολο μιας ειρηνικής, πολιτισμένης δημόσιας ζωής και θέλει απέναντί της να υπενθυμίσει ότι, την ίδια στιγμή, πόλεμοι εξακολουθούν να μαίνονται σε διαφορετικά σημεία του κόσμου.
«Ζούμε στον 21ο αιώνα και οι πόλεμοι δεν έχουν σταματήσει», λέει για το έργο. Ελπίζει τα «Mushrooms» να κάνουν τον κόσμο να σκεφτεί ξανά τη σχέση πολέμου και ειρήνης, σε μια εποχή όπου η διαρκής παρουσία των συγκρούσεων κινδυνεύει να γίνει κομμάτι της καθημερινότητας.
Η ιδέα των κρανών τον απασχολεί εδώ και χρόνια. Όταν άρχισε να δουλεύει το ντοκιμαντέρ «Human Flow», για το οποίο ταξίδεψε μαζί με την ομάδα του σε 23 χώρες καταγράφοντας την παγκόσμια προσφυγική κρίση, άρχισε να μελετά συστηματικότερα τον ίδιο τον μηχανισμό του πολέμου: τα οπλοστάσια, το ποιος σχεδιάζει τα όπλα και τις βόμβες και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται.
Ένα περιστατικό τού έμεινε ιδιαίτερα. Τον Ιανουάριο του 2022, λίγο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Γερμανία ανακοίνωσε ότι θα έστελνε στην Ουκρανία 5.000 στρατιωτικά κράνη. Ο Άι θυμάται ότι γέλασε όταν άκουσε την είδηση. Για τον ίδιο, η κίνηση έδειχνε πόσο λίγο είχε γίνει αντιληπτή τότε στην Ευρώπη η φύση του πολέμου που ερχόταν.
Πέρσι επισκέφθηκε τέσσερις φορές Ουκρανούς στρατιώτες στο μέτωπο. Κατέγραψε φωτογραφίες και βίντεο, ενώ σε ορισμένα στιγμιότυπα εμφανίζεται να μαθαίνει πώς χρησιμοποιείται ένα τουφέκι και οι στρατιώτες φορούν στολές στις οποίες είχε κεντήσει μοτίβα με ηλιοτρόπια. Μέρος αυτού του υλικού σκοπεύει να χρησιμοποιήσει σε επόμενη ταινία.
Ο ίδιος επιμένει, πάντως, ότι δεν οργανώνει τη ζωή του ως έρευνα για τα έργα του. Δεν ζει μια εμπειρία επειδή σχεδιάζει να τη μετατρέψει αργότερα σε τέχνη. Οι εμπειρίες και τα έργα συναντιούνται στην πορεία.
Το «Mushrooms» συνεχίζει μια γνώριμη μέθοδο του Άι Γουέι Γουέι: παίρνει ένα αντικείμενο, το επαναλαμβάνει εκατοντάδες ή χιλιάδες φορές και αλλάζει το νόημά του μέσα από την κλίμακα και τον χώρο όπου το τοποθετεί. Το έχει κάνει με ποδήλατα, με σωσίβια προσφύγων, με σπόρους ηλίανθου, με αρχαία αντικείμενα και με Lego. Εδώ το αντικείμενο είναι το κράνος: προστασία από τον θάνατο και ταυτόχρονα αδιάψευστο σημάδι ότι ο θάνατος βρίσκεται κοντά.
Ο Άι δεν περιμένει από την τέχνη να προσφέρει εύκολη παρηγοριά για το μέλλον. Είναι, άλλωστε, εξαιρετικά αυστηρός με τον ίδιο τον κόσμο της τέχνης.«Η τέχνη σήμερα είναι πολύ διεφθαρμένη», λέει. «Το 90% όσων βλέπουμε στα περισσότερα ιδρύματα ή στους λεγόμενους καλλιτεχνικούς κύκλους είναι, νομίζω, απλώς σκουπίδια».
Για τον Άι, η τέχνη δεν υπάρχει πρωτίστως για να προσφέρει ομορφιά ή ευχαρίστηση. «Η πραγματική τέχνη αμφισβητεί την υπάρχουσα τάξη», λέει. Θεωρεί ότι μεγάλο μέρος όσων παρουσιάζονται σήμερα στα μουσεία έχει γίνει διακοσμητικό και συναισθηματικό, χωρίς πραγματική σχέση με τους ανθρώπινους αγώνες και την πραγματικότητα.
Στο Σίδνεϊ, αυτή η θέση γίνεται εικόνα: 500 κράνη απέναντι από ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτιστικά τοπόσημα του κόσμου.Και από κάποια απόσταση, μοιάζουν απλώς με μανιτάρια.
Με στοιχεία από Guardian
