Ανάλυση του BBC στέκεται στα οφέλη -για το Ιράν– της συμφωνίας που συνάφθηκε με τις Ηνωμένες Πολιτείες, στο πλαίσιο της προσπάθειας για τερματισμό του νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Το βρετανικό δίκτυο περιγράφει πως για την Τεχεράνη, η συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρει κάτι εξίσου σημαντικό με μια κατάπαυση του πυρός, τη δυνατότητα να υποστηρίξει ότι όχι μόνο επέζησε του πολέμου χωρίς να παραδοθεί, αλλά ότι βγήκε από αυτόν ισχυρότερη.
Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, ο βασικός στόχος του Ιράν από την αρχή της σύγκρουσης δεν ήταν απαραίτητα να νικήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Αυτό που επιδίωκε ήταν να διατηρήσει ανέπαφο το πολιτικό του σύστημα, να παραμείνει λειτουργική η ηγεσία του και να μην καταρρεύσει πλήρως η διαπραγματευτική του θέση.
Τι προβλέπει η συμφωνία ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν
Το Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν επιτρέπει στην Τεχεράνη να υποστηρίξει ότι πέτυχε αυτούς τους στόχους.
Η συμφωνία προβλέπει ένα πλαίσιο 60 ημερών για διαπραγματεύσεις σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά παράλληλα επιβεβαιώνει την άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, τον αμοιβαίο σεβασμό της κυριαρχίας των δύο χωρών, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά πλοία.
Οι άμεσες υποχρεώσεις του Ιράν θεωρούνται σημαντικές αλλά σχετικά περιορισμένες. Η Τεχεράνη συμφώνησε να συμβάλει στην ασφαλή εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, να επαναβεβαιώσει ότι δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων και να ξεκινήσει συνομιλίες για το μέλλον του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου.
Αντίθετα, οι αμερικανικές δεσμεύσεις εμφανίζονται ευρύτερες. Σύμφωνα με το μνημόνιο, η Ουάσιγκτον θα ξεκινήσει την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, θα επιτρέψει ξανά τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου μέσω ειδικών αδειών, θα διευκολύνει την πρόσβαση της Τεχεράνης σε δεσμευμένα κεφάλαια, θα εργαστεί για τη χαλάρωση των κυρώσεων και θα προωθήσει, μαζί με περιφερειακούς εταίρους, ένα πρόγραμμα ανοικοδόμησης και οικονομικής ανάπτυξης ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Περιορισμένες οι αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ιράν
Αυτό εξηγεί γιατί μέχρι στιγμής οι αντιδράσεις των επικριτών του καθεστώτος στο εσωτερικό του Ιράν παραμένουν σχετικά περιορισμένες. Η ιρανική ηγεσία μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως νίκη: η κυριαρχία της χώρας αναγνωρίζεται, ο αποκλεισμός αίρεται, η χαλάρωση των κυρώσεων βρίσκεται στο τραπέζι και προβλέπονται σημαντικά κονδύλια για την ανοικοδόμηση.
Ωστόσο, το BBC επισημαίνει ότι τα δυσκολότερα ζητήματα δεν έχουν λυθεί, απλώς μετατέθηκαν για αργότερα. Το μέλλον του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, η έκταση του προγράμματος εμπλουτισμού και η αποκατάσταση των πυρηνικών εγκαταστάσεων που υπέστησαν ζημιές θα αποτελέσουν αντικείμενο σκληρών διαπραγματεύσεων τις επόμενες εβδομάδες.
Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό πολιτικό πρόβλημα για την ηγεσία του Ιράν. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης, οι Φρουροί της Επανάστασης και οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι έχουν περάσει εβδομάδες υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη νίκησε τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Οι προσδοκίες έχουν πλέον ανέβει σημαντικά και οποιαδήποτε υποχώρηση στο θέμα του εμπλουτισμένου ουρανίου ή των πυρηνικών υποδομών μπορεί να παρουσιαστεί ως παραχώρηση μετά από μια υποτιθέμενη νίκη.
Από την άλλη πλευρά, η άρνηση συμβιβασμού ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη. Αν η Τεχεράνη απορρίψει οποιαδήποτε συζήτηση για το μέλλον του πυρηνικού της προγράμματος, η διαδικασία μπορεί να καταρρεύσει και η εκεχειρία να τεθεί υπό αμφισβήτηση, ενισχύοντας όσους στην Ουάσιγκτον και το Ισραήλ υποστηρίζουν ότι το Ιράν χρησιμοποιεί τη συμφωνία απλώς για να κερδίσει χρόνο.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, προσπάθησε να παρουσιάσει τις συνομιλίες με επιθετικούς τόνους: «Δεν είμαι διπλωμάτης, αλλά ξέρω πολύ καλά πώς να κάνω την Αμερική να καταλάβει», δήλωσε στην κρατική τηλεόραση.
Οι συγκρίσεις με τη συμφωνία του 2015
Σύμφωνα με το BBC, η δήλωση αυτή απευθύνεται κυρίως στο εσωτερικό ακροατήριο του Ιράν, καθώς ο Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, καλείται να πείσει μια βάση ψηφοφόρων που αντιμετωπίζει με καχυποψία οποιονδήποτε συμβιβασμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι συγκρίσεις με την πυρηνική συμφωνία του 2015 είναι αναπόφευκτες. Τότε, ο πρόεδρος, Χασάν Ροχανί, βρέθηκε στο στόχαστρο συντηρητικών πολιτικών και μέσων ενημέρωσης που τον κατηγόρησαν ότι έκανε υπερβολικές παραχωρήσεις στη Δύση.
Σήμερα, ο Πεζεσκιάν και ο Γκαλιμπάφ αντιμετωπίζουν μια παρόμοια πρόκληση, να μετατρέψουν μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός σε πολιτική επιτυχία πριν ενταθούν οι εσωτερικές αντιδράσεις.
Το Ιράν έχει κερδίσει χρόνο, έχει απαλλαγεί από την άμεση στρατιωτική πίεση και βλέπει μπροστά του την προοπτική σημαντικών οικονομικών ανταλλαγμάτων. Παράλληλα, απέφυγε αυτό που η Ουάσιγκτον ζητούσε δημόσια κατά τη διάρκεια του πολέμου: μια πλήρη παράδοση.
Παρ’ όλα αυτά, η τελική συμφωνία δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Το μνημόνιο ενισχύει βραχυπρόθεσμα τη θέση της Τεχεράνης, επειδή το πολιτικό σύστημα επιβίωσε και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέλαβαν συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι επόμενες 60 ημέρες θα αποκαλύψουν το χάσμα ανάμεσα στην εικόνα της νίκης που προβάλλεται στο εσωτερικό του Ιράν και στους συμβιβασμούς που ίσως απαιτηθούν για να αποτραπεί η επιστροφή του πολέμου.
Κατά το BBC, το Ιράν βγήκε από το πρώτο κεφάλαιο της σύγκρουσης ισχυρότερο απ’ ό,τι πολλοί περίμεναν. Η δυσκολότερη δοκιμασία, όμως, ίσως βρίσκεται μπροστά του: να διατηρήσει τη στήριξη της δικής του πολιτικής βάσης μέχρι να επιτευχθεί μια οριστική συμφωνία, χωρίς οι αναγκαίοι συμβιβασμοί να εκληφθούν ως ήττα.
Με πληροφορίες από BBC
