Ο στρατός του Ισραήλ φέρεται να έχει χρησιμοποιήσει λευκό φώσφορο, μια εμπρηστική ουσία που μπορεί να είναι εξαιρετικά επιβλαβής, πάνω από κατοικημένες περιοχές του Λιβάνου στο πλαίσιο της μάχης του εναντίον της Χεζμπολάχ, σύμφωνα με ειδικούς, ανθρωπιστικές οργανώσεις και οπτικό υλικό που συγκέντρωσε η εφημερίδα «The New York Times».
Χαρακτηριστικές ουρές καπνού από αυτό το είδος πυρομαχικών παρατηρήθηκαν μόλις στις 30 Μαΐου στη Ναμπατιέ, μια πόλη περίπου 40.000 κατοίκων, σε βίντεο από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που επαληθεύτηκαν από την εφημερίδα The Times, τα οποία γυρίστηκαν καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις κατέλαβαν το Κάστρο Μποφόρ, ένα ορόσημο της περιοχής.
Άλλα επαληθευμένα βίντεο έδειξαν ότι είχε χρησιμοποιηθεί λευκός φώσφορος στην περιοχή της παραθαλάσσιας πόλης Τύρου, καθώς και κοντά σε τρεις μικρές πόλεις — την Κλαγιάα, το Χιάμ και το Γιοχμόρ — τους μήνες που ακολούθησαν την επανέναρξη των συγκρούσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, της μαχητικής ομάδας που υποστηρίζεται από το Ιράν, τον Μάρτιο. Οι τελευταίες συγκρούσεις ξέσπασαν αφού η Χεζμπολάχ εκτόξευσε ρουκέτες στο βόρειο Ισραήλ, μετά από κοινές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Αναφορές για χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ στον Λίβανο
Μόλις εκτεθεί στον αέρα, ο λευκός φώσφορος αναφλέγεται αυθόρμητα και είναι εξαιρετικά δύσκολο να σβήσει.
Ο λευκός φώσφορος, ο οποίος χρησιμοποιείται συχνά από τις ένοπλες δυνάμεις για την πρόκληση πυρκαγιών και τη δημιουργία κάλυψης καπνού κατά τη διάρκεια των μαχών, δεν είναι παράνομος καθεαυτός, αλλά η σκόπιμη χρήση του εναντίον αμάχων ή σε περιοχή όπου διαμένουν άμαχοι παραβιάζει το διεθνές δίκαιο του πολέμου. Οι υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι άμαχοι έχουν πληγεί από τη χρήση του από τον ισραηλινό στρατό.
Το Ισραήλ αρνείται ότι χρησιμοποίησε την ουσία κατά παράβαση των εν λόγω νόμων. Δεν είναι σαφές για ποιο σκοπό ο ισραηλινός στρατός χρησιμοποίησε λευκό φώσφορο σε αυτά τα περιστατικά.
Η εφημερίδα The Times έθεσε ερωτήσεις στον ισραηλινό στρατό σχετικά με τη χρήση λευκού φωσφόρου σε τέσσερις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ο ισραηλινός στρατός δεν προέβη σε κανένα σχόλιο σχετικά με τα περιστατικά αυτά. Η εφημερίδα The Times ρώτησε επίσης τον στρατό σχετικά με τις εσωτερικές οδηγίες του για τη χρήση λευκού φωσφόρου.
«Οι διαδικασίες του Ισραηλινού Στρατού απαιτούν να μην χρησιμοποιούνται τέτοια βλήματα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, με ορισμένες εξαιρέσεις. Αυτό συμμορφώνεται και υπερβαίνει τις απαιτήσεις του διεθνούς δικαίου», ανέφερε σε δήλωσή του.
Το Ισραήλ χρησιμοποιεί αμερικανικής κατασκευής βλήματα πυροβολικού M825A1 διαμέτρου 155 χιλιοστών, τα οποία περιέχουν 116 σφηνοειδή τεμάχια τσόχας, σε σχήμα κομματιών πίτσας, επικαλυμμένες με λευκό φωσφόρο. Έχουν σχεδιαστεί για να δημιουργούν πυκνό λευκό καπνό για πέντε έως δέκα λεπτά, παρέχοντας κάλυψη στους μαχητές.
Τα βλήματα μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να διαλύονται και να εκτοξεύουν το φορτίο τους εν πτήσει, γεγονός που θα διασκορπίσει την εμπρηστική τους δράση σε μια ευρεία περιοχή. Αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία κάλυψης καπνού, αλλά θα προκαλέσει επίσης πυρκαγιές στο έδαφος όπου προσγειώνονται τα θραύσματα.
Τα πυρομαχικά μπορούν επίσης να ρυθμιστούν ώστε να σπάσουν κατά την πρόσκρουση — για να δημιουργήσουν μια ενιαία φωτιά, την οποία οι στρατιωτικές δυνάμεις χρησιμοποιούν ως οπτικό σημάδι για να καθοδηγήσουν επιπλέον επιθέσεις.
Εμπειρογνώμονες πυρομαχικών που ανέλυσαν πρόσφατο οπτικό υλικό από πρακτορεία ειδήσεων καθώς και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι εικόνες έδειχναν βλήματα πυροβολικού να εκρήγνυνται στον αέρα στο Λίβανο, απελευθερώνοντας λευκό φώσφορο κάτω — κάτι που συνάδει με προηγούμενες χρήσεις από το Ισραήλ αμερικανικών βλημάτων M825A1.
BREAKING:
Israel is dropping white phosphorus bombs on civilian areas in the village of Arnoun, Nabatieh, South Lebanon.
These are internationally banned munitions — and Israel is unleashing them against civilians. pic.twitter.com/X3tPkAmFAk
— sarah (@sahouraxo) May 30, 2026
Σε απάντηση σε ερωτήσεις της εφημερίδας «The Times», ο ισραηλινός στρατός δήλωσε ότι «οι κύριες οβίδες κάλυψης καπνού που χρησιμοποιεί ο Ισραηλινός Στρατός (I.D.F.) δεν περιέχουν λευκό φώσφορο».
«Όπως πολλοί δυτικοί στρατοί», πρόσθεσε η δήλωση, «ο Ισραηλινός Στρατός διαθέτει επίσης οβίδες που περιέχουν λευκό φώσφορο, οι οποίες είναι νόμιμες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Αυτές οι οβίδες χρησιμοποιούνται από τον IDF για τη δημιουργία κάλυψης και όχι για τη στόχευση ή την πρόκληση πυρκαγιών και δεν ορίζονται από το νόμο ως εμπρηστικά όπλα».
Δεν υπάρχουν επί του παρόντος διαθέσιμα στο κοινό στατιστικά στοιχεία σχετικά με τη χρήση άλλων οβίδων κάλυψης με δημιουργία καπνού από τον ισραηλινό στρατό.
Αντίστοιχα περιστατικά στο παρελθόν
«Η ουσία είναι φθηνή, διατίθεται σε αφθονία και είναι αρκετά αποτελεσματική για τον σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται», δήλωσε ο Ν. Ρ. Τζένζεν Τζόουνς, διευθυντής της Armament Research Services, μιας ιδιωτικής εταιρείας συμβούλων πληροφοριών με έδρα την Αυστραλία, η οποία παρακολουθεί την κίνηση όπλων και πυρομαχικών.
Η χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ σε κατοικημένες περιοχές έχει αποτελέσει αντικείμενο κριτικής και στο παρελθόν.
Μια έκθεση του 2024 της Human Rights Watch κατέγραψε την ευρεία χρήση του στο Λίβανο και αμφισβήτησε την αναγκαιότητά του, επισημαίνοντας ότι υπήρχαν ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις, όπως τα βλήματα M150, τα οποία σύμφωνα με πληροφορίες χρησιμοποίησε ο ισραηλινός στρατός το 2024.
Τα ίχνη αυτών των βλημάτων διακρίνονται οπτικά από τα ιδιαίτερα ίχνη του λευκού φωσφόρου, τα οποία είναι πιο ακανόνιστα.
Το Ισραήλ έχει επίσης χρησιμοποιήσει λευκό φώσφορο στη Γάζα — το 2009, καθώς και σε συγκρούσεις στο Λίβανο, μεταξύ άλλων το 1982 και το 2006. Τον χρόνο που ακολούθησε τις επιθέσεις της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο ισραηλινός στρατός χρησιμοποίησε λευκό φώσφορο περισσότερες από 200 φορές στο Λίβανο, σύμφωνα με τον Αχμάντ Μπεϊντούν, έναν ανεξάρτητο ερευνητή που δημιούργησε μια οπτική βάση δεδομένων με τις καταγραφές χρήσης του στη χώρα.
Η κυβέρνηση του Λιβάνου έχει υποβάλει τέσσερις επιστολές από τον Οκτώβριο του 2023, εκφράζοντας ανησυχίες σχετικά με τη χρήση λευκού φωσφόρου από το Ισραήλ προς τα Ηνωμένα Έθνη και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Μία από τις επιστολές, με ημερομηνία 3 Ιουλίου 2024, παραθέτει κυβερνητικά στοιχεία που δείχνουν ότι έχουν ξεσπάσει περισσότερες από 600 πυρκαγιές ως αποτέλεσμα της χρήσης λευκού φωσφόρου στο νότιο Λίβανο.
Οι επιπτώσεις για τον άμαχο πληθυσμό
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο λευκός φώσφορος προκαλεί σοβαρά εγκαύματα όταν έρχεται σε επαφή με το δέρμα. Μπορεί επίσης να προκαλέσει βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα και στα μάτια σε περίπτωση εισπνοής.
«Η βλάβη που προκαλεί ο λευκός φώσφορος είναι φρικτή», δήλωσε η Μπόνι Ντόχερτι, ανώτερη σύμβουλος για θέματα όπλων στην Human Rights Watch. «Προκαλεί εγκαύματα που μπορούν να φτάσουν μέχρι το οστό». Ο πυκνός καπνός που παράγει, είπε, «προκαλεί σοβαρές βλάβες στο αναπνευστικό σύστημα και ανεπάρκεια οργάνων. Τα τραύματα μπορούν να πάθουν ανάφλεξη εκ νέου όταν αφαιρούνται οι επίδεσμοι και τα υπολείμματα της ουσίας εκτίθενται στον οξυγόνο».
Ο λευκός φώσφορος μπορεί επίσης να βάλει φωτιά σε σπίτια, αυτοκίνητα, κτίρια, χωράφια και άλλα αντικείμενα. Μια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας από το 2023 διαπίστωσε ότι οι κάτοικοι της Ντάιρα, μιας πόλης στο νότιο Λίβανο, εγκατέλειψαν την περιοχή μετά από επανειλημμένες ρίψεις λευκού φωσφόρου στις 16 Οκτωβρίου 2023, και ότι αυτοκίνητα και σπίτια εξακολουθούσαν να καίγονται όταν επέστρεψαν ημέρες αργότερα.
Ίχνη λευκού φωσφόρου μπορούν να παραμείνουν στο νερό και στο έδαφος πολύ καιρό μετά τη χρήση του, σύμφωνα με ειδικούς, και οι δασικές εκτάσεις και οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις μπορούν να υποστούν σημαντικές ζημιές.
«Υπάρχουν κίνδυνοι που δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς όσον αφορά τη μακροχρόνια έκθεση στον καπνό του», δήλωσε ο Βιμ Ζβάινενμπουρχ, ο οποίος εργάζεται στην PAX, μια ολλανδική ειρηνιστική οργάνωση, και ερευνά τις επιπτώσεις των συγκρούσεων στο περιβάλλον. «Γνωρίζουμε επίσης ότι οι κάτοικοι και οι αγρότες ενδέχεται να χάσουν την πρόσβαση στη γη τους και συχνά χρειάζονται εξειδικευμένες επιχειρήσεις εκκαθάρισης μετά από αυτό».
Επειδή τα πυρομαχικά λευκού φωσφόρου έχουν σχεδιαστεί κυρίως ως κάλυψη με τη δημιουργία καπνού και για να ρίχνουν φως, συχνά εμπίπτουν σε ένα κενό του ισχύοντος διεθνούς δικαίου, δήλωσε η Ντόχερτι.
«Οι καταστροφικές επιπτώσεις τους — όπως η πρόκληση πυρκαγιών ή σοβαρών εγκαυμάτων — θεωρούνται ως παρενέργεια της χρήσης τους, και όχι ως ο κύριος λόγος για τον οποίο ο στρατός θα χρησιμοποιούσε αυτά τα όπλα», πρόσθεσε.
Αν και ο λευκός φώσφορος είναι νόμιμος εφόσον δεν χρησιμοποιείται σκόπιμα σε κατοικημένες περιοχές, είναι συχνά δύσκολο να διαπιστωθεί αν χρησιμοποιήθηκε σκόπιμα. «Αυτά τα πυρομαχικά δεν είναι όπλα ακριβείας και δεν μπορούν να κάνουν διάκριση μεταξύ αμάχων και στρατιωτικών», είπε ο Ζβάινενμπουρχ. «Μπορεί να μην είναι απαγορευμένο όπλο, αλλά γνωρίζουμε ότι οι στρατοί δεν το χρησιμοποιούν πάντα όπως προορίζεται».
Visual evidence of Israel’s use of white phosphorus in #Lebanon — NYT pic.twitter.com/4nyP9se7cF
— Mina (@Mina696645851) June 6, 2026
Ο ισραηλινός στρατός δεν είναι ο μόνος που χρησιμοποιεί λευκό φώσφορο σε μάχες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τον έχουν χρησιμοποιήσει σε διάφορες επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, μεταξύ άλλων στη Φαλούτζα του Ιράκ το 2004 και στην εκστρατεία τους κατά του ISIS στη Συρία το 2017. Η Ουκρανία και η Ρωσία επίσης αλληλοκατηγορούνται για τη χρήση λευκού φωσφόρου από το 2023.
Μπορεί να είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι ο λευκός φώσφορος έχει χρησιμοποιηθεί σκόπιμα εναντίον αμάχων. Μια έκθεση της Human Rights Watch το 2009 διαπίστωσε ότι ο ισραηλινός στρατός είχε χρησιμοποιήσει επανειλημμένα αυτά τα πυρομαχικά σε πυκνοκατοικημένες περιοχές της Γάζας. Τέσσερα χρόνια αργότερα, μετά από διεθνή πίεση από οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι θα μειώσει σημαντικά τη χρήση του λευκού φωσφόρου.
Με πληροφορίες από New York Times
