Ο ατμοσφαιρικός σχηματισμός που οι μετεωρολόγοι αποκαλούν «omega block» βρίσκεται πίσω από το παρατεταμένο κύμα καύσωνα που πλήττει τη δυτική Ευρώπη, διατηρώντας για ημέρες θερμές αέριες μάζες πάνω από την ίδια περιοχή και οδηγώντας τις θερμοκρασίες σε επίπεδα ρεκόρ.
Το φαινόμενο έχει συμβάλει στις ακραίες συνθήκες που επικρατούν τις τελευταίες ημέρες σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία, όπου σε αρκετές περιοχές οι θερμοκρασίες ξεπέρασαν τους 40 βαθμούς Κελσίου. Στη Γαλλία, 54 περιφέρειες τέθηκαν σε κατάσταση ύψιστης επιφυλακής λόγω καύσωνα, ενώ η εθνική μετεωρολογική υπηρεσία έκανε λόγο για τις θερμότερες νύχτες που έχουν καταγραφεί από το 1947.
Οι γαλλικές αρχές έχουν επίσης καταγράψει τουλάχιστον 40 θανάτους από πνιγμό από τις 18 Ιουνίου, καθώς χιλιάδες πολίτες αναζήτησαν δροσιά σε παραλίες, λίμνες και ποτάμια. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Σεμπαστιέν Λεκορνί, τα περισσότερα θύματα ήταν νέοι άνθρωποι και τα περιστατικά σημειώθηκαν κυρίως σε περιοχές χωρίς ναυαγοσωστική κάλυψη.
Στην Ισπανία, σχεδόν ολόκληρη η χώρα βρέθηκε υπό προειδοποίηση για υψηλές θερμοκρασίες, με περισσότερους από 100 μετεωρολογικούς σταθμούς να καταγράφουν τιμές άνω των 40 βαθμών. Στην Ιταλία εκδόθηκε κόκκινος συναγερμός για 15 πόλεις, μεταξύ των οποίων η Ρώμη και το Μιλάνο, ενώ στη Βρετανία οι αρχές προειδοποίησαν για ενδεχόμενο νέων θερμοκρασιακών ρεκόρ.
Οι επιπτώσεις του καύσωνα καταγράφονται και σε άλλες χώρες. Στη Γερμανία, οι αρχές ανέφεραν αύξηση των θανατηφόρων ατυχημάτων σε λίμνες και ποτάμια κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, με τουλάχιστον πέντε ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους, ενώ στη Βρετανία εκδόθηκε μόλις η δεύτερη «κόκκινη» προειδοποίηση για ακραία ζέστη στην ιστορία της χώρας.
Καύσωνας στην Ευρώπη: Τι είναι το omega block
Το omega block πήρε το όνομά του από το σχήμα του ελληνικού γράμματος Ω. Δημιουργείται όταν μια εκτεταμένη ζώνη υψηλών πιέσεων παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο συστήματα χαμηλών πιέσεων, σχηματίζοντας μια διάταξη που μοιάζει με το γράμμα Ω στους μετεωρολογικούς χάρτες.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ο αεροχείμαρρος μεταφέρει τα καιρικά συστήματα από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Κατά τη διάρκεια ενός omega block, όμως, αυτή η κυκλοφορία διαταράσσεται, με αποτέλεσμα το σύστημα υψηλών πιέσεων να παραμένει σχεδόν ακίνητο για ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
Στο κέντρο του σχηματισμού, όπου κυριαρχούν οι υψηλές πιέσεις, ο καιρός παραμένει ζεστός και ξηρός. Η καθοδική κίνηση του αέρα περιορίζει τον σχηματισμό νεφώσεων, επιτρέποντας στην ηλιακή ακτινοβολία να θερμαίνει διαρκώς την επιφάνεια του εδάφους και να διατηρεί τις θερμοκρασίες σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.
Αντίθετα, στις περιοχές που βρίσκονται στις παρυφές του omega block και επηρεάζονται από τα συστήματα χαμηλών πιέσεων, επικρατούν συνήθως πιο δροσερές συνθήκες, αυξημένες νεφώσεις και βροχοπτώσεις. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, η θέση της χώρας στα όρια του φαινομένου έχει οδηγήσει σε έντονες θερμοκρασιακές διαφορές μεταξύ των νοτίων και ανατολικών περιοχών, που επηρεάζονται περισσότερο από τις θερμές αέριες μάζες, και των βορειοδυτικών περιοχών, όπου ο καιρός παραμένει πιο δροσερός και υγρός.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ακόμη οριστική απάντηση στο ερώτημα κατά πόσο η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα εμφάνισης φαινομένων όπως το omega block. Η επιστημονική κοινότητα εξακολουθεί να μελετά τη σχέση μεταξύ της υπερθέρμανσης του πλανήτη και των λεγόμενων «μπλοκαρισμένων» ατμοσφαιρικών συστημάτων.
Υπάρχει, ωστόσο, ευρεία συμφωνία ότι η κλιματική αλλαγή καθιστά τους καύσωνες συχνότερους και εντονότερους. Η μέση θερμοκρασία της Γης έχει ήδη αυξηθεί κατά περίπου 1,3 βαθμούς Κελσίου σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, κυρίως λόγω των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Σύμφωνα με την Κλερ Μπαρνς, ερευνήτρια ακραίων καιρικών φαινομένων και κλίματος στο Imperial College του Λονδίνου, οι καύσωνες που καταγράφονται σήμερα στην Ευρώπη είναι κατά 2 έως 4 βαθμούς θερμότεροι σε σχέση με εκείνους που θα εκδηλώνονταν χωρίς την ανθρωπογενή υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό σημαίνει ότι όταν εμφανίζονται ατμοσφαιρικά μοτίβα όπως το omega block, οι επιπτώσεις τους είναι πλέον σημαντικά εντονότερες από ό,τι στο παρελθόν.
Με πληροφορίες από Reuters, Guardian
