Εντοπίστηκε νέα ρωγμή που οδηγεί σε διάσπαση της Αφρικής

Επιστήμονες ανακάλυψαν ένα νέο τεκτονικό όριο που σχηματίζεται κάτω από τη Ζάμπια και το οποίο θα μπορούσε κάποτε να οδηγήσει στη διάσπαση της Αφρικής σε δύο κομμάτια.

Το Ρήγμα του Καφούε (Kafue Rift) αποτελεί μέρος του Νοτιοδυτικού Αφρικανικού Συστημάτος Ρηγμάτων, ενός συστήματος ρωγμών στον φλοιό της Γης μήκους περίπου 2.500 χιλιομέτρων που εκτείνεται από την Τανζανία έως τη Ναμίμπια. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι στο μέλλον μπορεί να εξελιχθεί σε πραγματικό όριο τεκτονικών πλακών διαχωρίζοντας την Αφρική.

Μια νέα έρευνα δείχνει ότι ο φλοιός της Γης έχει όντως ραγίσει κάτω από το Ρήγμα του Καφούε. Αέρια από θερμές πηγές στη Ζάμπια περιέχουν ισότοπα ηλίου και άνθρακα που δείχνουν ότι η ρωγμή έχει διαπεράσει ολόκληρο το εξωτερικό στρώμα της Γης. Αυτή η ρωγμή επιτρέπει σε ρευστά να διαφεύγουν από τον θερμό, ιξώδη μανδύα και να ανεβαίνουν στην επιφάνεια.

Ο καθηγητής Μάικ Ντέιλι από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, δήλωσε ότι αυτή η ροή ρευστών αποτελεί απόδειξη πως το ρηγματικό όριο του Καφούε είναι ενεργό. Σύμφωνα με τον ίδιο και η ευρύτερη ζώνη ρηγμάτων της Νοτιοδυτικής Αφρικής είναι επίσης ενεργή και ίσως αποτελεί πρώιμη ένδειξη της διάσπασης της υποσαχάριας Αφρικής.

Το φαινόμενο

Τα ισότοπα, δηλαδή διαφορετικές μορφές των ίδιων στοιχείων, βρίσκονται σε διαφορετικές συγκεντρώσεις στον φλοιό και στον μανδύα της Γης. Οι επιστήμονες μπορούν να προσδιορίσουν από πού προέρχονται τα ρευστά εξετάζοντας τις αναλογίες συγκεκριμένων ισοτόπων.

Στη νέα μελέτη οι ερευνητές πήραν δείγματα αερίων από οκτώ γεωθερμικές πηγές στη Ζάμπια, έξι μέσα στο ρήγμα και δύο εκτός αυτού. Διαπίστωσαν ότι όλα τα αέρια μέσα στο ρήγμα είχαν ασυνήθιστα υψηλές συγκεντρώσεις ισοτόπων ηλίου αντίστοιχες με εκείνες του μανδύα, ενώ τα δείγματα εκτός ρήγματος δεν παρουσίαζαν αυτή την εικόνα.

Παρομοίως μόνο τα δείγματα μέσα στην κοιλάδα του ρήγματος είχαν επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα συμβατά με ρευστά που προέρχονται από τον μανδύα. Τα αέρια αυτά δεν θα μπορούσαν να προέρχονται από την ατμόσφαιρα ούτε από τα γύρω πετρώματα λόγω των διαφορετικών ισοτοπικών αναλογιών.

Ο Ντέιλι ανέφερε ότι αυτό δείχνει πως οι θερμές πηγές έχουν άμεση σύνδεση με τον μανδύα της Γης ο οποίος βρίσκεται περίπου 40 έως 160 χιλιόμετρα κάτω από την επιφάνεια. Οι επιστήμονες είχαν ήδη υποψιαστεί ότι η κοιλάδα του Καφούε μπορεί να κρύβει ένα ρήγμα λόγω της γεωμορφολογίας της και των γεωθερμικών ανωμαλιών της.

Οι πλάκες

Οι ερευνητές θεωρούν ότι η Ανατολική Αφρική ήδη διασπάται καθώς ένα τεράστιο σύστημα ρηγμάτων μήκους περίπου 5.000 χιλιομέτρων εκτείνεται κατά μήκος της ανατολικής πλευράς της ηπείρου γνωστό ως Σύστημα Ρηγμάτων της Ανατολικής Αφρικής.

Η αφρικανική πλάκα έχει ήδη αρχίσει να χωρίζεται σε δύο μικρότερες, τη Σομαλική και τη Νουβιανή, οι οποίες απομακρύνονται πολύ αργά μεταξύ τους, με ρυθμό λίγων χιλιοστών τον χρόνο. Αν αυτή η διαδικασία δεν εξελιχθεί πλήρως οι επιστήμονες αναφέρουν ότι η διάσπαση της Αφρικής θα μπορούσε να συμβεί μέσω ενός λιγότερο ανεπτυγμένου ρήγματος, όπως αυτό του Καφούε.

Προς το παρόν δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τον πληθυσμό, αν και μελλοντικά μπορεί να υπάρξει αυξημένη γεωθερμική ή σεισμική δραστηριότητα, σε γεωλογικά όμως πολύ μεγάλες χρονικές κλίμακες. Σε γεωλογικούς όρους, το φαινόμενο αυτό θεωρείται σημαντικό, καθώς μπορεί να σηματοδοτεί το πολύ πρώιμο στάδιο μιας διαδικασίας που θα οδηγήσει, σε εκατομμύρια χρόνια, στη δημιουργία νέας διάσπασης της ηπείρου.

Όπως εξηγούν οι ερευνητές, για να εξελιχθεί ένα ρήγμα σε πραγματικό όριο πλακών, η ρωγμή πρέπει να διεισδύσει αρκετά βαθιά ώστε να προκαλέσει μερική τήξη του μανδύα και δημιουργία ηφαιστειακών βασαλτών. Δεν υπάρχει ακόμη βεβαιότητα ότι αυτό θα συμβεί στο Ρήγμα του Καφούε αλλά θεωρείται πιθανή περιοχή εξέλιξης τέτοιων διεργασιών.

Η Αφρική ήδη διασπάται αργά μέσω του Συστήματος Ρηγμάτων της Ανατολικής Αφρικής όμως η διαδικασία είναι εξαιρετικά αργή. Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι γύρω από την Αφρική υπάρχουν μεσοωκεάνιες ράχες που δυσκολεύουν την επέκταση των ρηγμάτων κάνοντας τη διάσπαση πιο αργή και ασταθή.

Ωστόσο το Νοτιοδυτικό Αφρικανικό Σύστημα Ρηγμάτων φαίνεται να διαθέτει πιο ευνοϊκές γεωλογικές συνθήκες για μελλοντική εξέλιξη σε πλήρες όριο πλακών. Αυτό σημαίνει ότι το Ρήγμα του Καφούε μπορεί να αποτελεί την αρχή μιας διαδικασίας που, σε εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια, θα μπορούσε να οδηγήσει στη διάσπαση της Αφρικής σε δύο ηπείρους.

Naftemporiki.gr