Εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν πρόσφατα ένα βίντεο που δημοσίευσε ο Λευκός Οίκος και έδειχνε αμερικανικά πλήγματα εναντίον στόχων στο Ιράν. Το βίντεο δεν έμοιαζε απλώς με το παιχνίδι Call of Duty: συνδύαζε πραγματικά πλάνα από επιθέσεις με πλάνα από το ίδιο το παιχνίδι μαζί με τα λεγόμενα “killstreak” animations τα οποία στα videogames χρησιμοποιούνται για να επιβραβεύουν τον παίκτη και να δημιουργούν την αίσθηση επιτυχίας.
Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο τη γλώσσα των videogames και των μιμιδίων (memes) του Διαδικτύου για να παρουσιάσουν τον πόλεμο. «Με αυτόν τον τρόπο δεν απλώς υποβαθμίζουν τη βία αλλά κάνουν και πιο δύσκολο το να θρηνήσουμε τα θύματα, καθώς μουδιάζουν την αντίδρασή μας στον ανθρώπινο πόνο. Πρόκειται για μια τακτική που διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη βία και η οποία, σιωπηρά, καθορίζει ποιες ζωές θεωρούνται άξιες να πενθήσουμε και ποιες όχι» αναφέρει σε άρθρο του στο The Conversation ο Ντάνιελ Μπαλντίνο, καθηγητής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Notre Dome της Αυστραλίας.
Ο πόλεμος ως meme και viral περιεχόμενο
Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Πιτ Χέγκσεθ γιόρτασε δημόσια τα πλήγματα και τη στρατιωτική επιχείρηση που ονομάστηκε «Επική Οργή» μειώνοντας έτσι την απόσταση ανάμεσα στον στρατιωτικό εκπρόσωπο και τον ενθουσιώδη «θεατή» του πολέμου. Το βίντεο του Λευκού Οίκου δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Στα κοινωνικά δίκτυα κυκλοφορούν πολλά παρόμοια βίντεο όπως επιθέσεις drones με γραφικά, εκρήξεις με έντονη μουσική και επιχειρήσεις ασφαλείας παρουσιασμένες σαν gaming clips.
Ένα βίντεο του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ για επιχειρήσεις της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ, της γνωστής ICE, είχε ως μουσική το θέμα από το παιχνίδι Pokémon. Ωστόσο τα ίδια στοιχεία που κάνουν αυτά τα βίντεο viral εξαφανίζουν την πραγματικότητα πίσω από αυτά. Σπάνια αναφέρονται ερωτήματα όπως ποιος ήταν ο στόχος. Υπήρξαν άμαχοι; Ήταν νόμιμη η επίθεση; Σε ένα βίντεο 20 δευτερολέπτων αυτές οι ερωτήσεις σχεδόν ποτέ δεν τίθενται.
Η οπτική γλώσσα του πολέμου
Η εικόνα του πολέμου δεν είναι ποτέ ουδέτερη. Μεταφέρει οδηγίες για το πώς πρέπει να αισθανθούμε. Το πρόβλημα γίνεται τεράστιο όταν οι κυβερνήσεις υιοθετούν συνειδητά την αισθητική των videogames για να παρουσιάσουν πραγματικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Όπως λέει ο Μπαλντίνο αυτό που λείπει από αυτή τη γλώσσα είναι οι συνέπειες. Η κουλτούρα των memes επιδεινώνει το φαινόμενο. Η ειρωνεία και το χιούμορ είναι από τη φύση τους αντίθετα με το πένθος, γιατί δημιουργούν απόσταση. Όταν η βία κυκλοφορεί ως αστείο, meme η highlight reel τότε η συναισθηματική της πραγματικότητα γίνεται δύσκολο να βιωθεί. Ο πόλεμος εξακολουθεί να φαίνεται, αλλά δεν αισθάνεται με τον ίδιο τρόπο.
Από το CNN στο Call of Duty
Το λεγόμενο “CNN effect”, που συνδέθηκε με τηλεοπτική κάλυψη πολέμων από τον πόλεμο του Βιετνάμ έως τη σύγκρουση στη Σομαλία βασιζόταν στην εγγύτητα. Οι εικόνες ανθρώπινου πόνου έφερναν τον πόλεμο στα σαλόνια των τηλεθεατών και δημιουργούσαν ηθική πίεση προς τις κυβερνήσεις. Η λογική ήταν να βλέπεις-να νιώθεις-να ζητάς ευθύνη. Οι κάμερες παρέμεναν στα θύματα. Οι δημοσιογράφοι ανέφεραν τα ονόματα των νεκρών. Το κοινό είχε χρόνο να συνειδητοποιήσει τι συνέβαινε.
Αυτό το μοντέλο άρχισε να αλλάζει πριν ακόμη εμφανιστούν τα κοινωνικά δίκτυα. Ο Πόλεμος του Κόλπου πριν από τρεις δεκαετίες εισήγαγε μια νέα αισθητική: πλήγματα ακριβείας από ψηλά, όπου οι στόχοι εμφανίζονταν σαν γεωμετρικά σχήματα σε πράσινες οθόνες.
Το ανθρώπινο σώμα εξαφανίστηκε από το κάδρο. Η Αμερικανίδα συγγραφέας, φιλόσοφος και ακτιβίστρια Σούζαν Σόνταγκ είχε σημειώσει ότι αυτή η αισθητική εκπαίδευσε το κοινό να βλέπει τη στρατιωτική τεχνολογία αντί για τις συνέπειες του πολέμου.
Οι ζωές που δεν πενθούνται
Η φιλόσοφος Τζούντιθ Μπάτλερ έχει γράψει για την έννοια της «grievability» δηλαδή ποια ζωή θεωρείται άξια πένθους. Δεν θρηνούμε όλες τις ζωές το ίδιο. Ορισμένοι άνθρωποι τοποθετούνται, μέσω πολιτικής και πολιτισμού, εκτός του ηθικού μας πλαισίου. Η οπτική γλώσσα που χρησιμοποιείται σε αυτά τα βίντεο παρουσιάζει τους ανθρώπους σαν άβαταρ σε videogame. Και τα άβαταρ δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενα πένθους
Στις 28 Φεβρουαρίου περισσότεροι από 160 μαθητές, κυρίως κορίτσια κάτω των 12 ετών σκοτώθηκαν από αεροπορική επίθεση σε δημοτικό σχολείο στην πόλη Minab. Το σχολείο ονομαζόταν Shajareh Tayyebeh Elementary School. Τα παιδιά αυτά δεν εμφανίστηκαν καθόλου στο βίντεο του Λευκού Οίκου. Όταν ρωτήθηκε σχετικά ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπαινίχθηκε ότι ίσως το ίδιο το Ιράν είχε χτυπήσει το σχολείο με πύραυλο και στη συνέχεια δήλωσε «Δεν ξέρω αρκετά για αυτό. Ό,τι κι αν δείξει η αναφορά, μπορώ να ζήσω με αυτό»
Ο Χέγκσεθ έχει επίσης διαλύσει την αποστολή του Πενταγώνου για την προστασία αμάχων και απέλυσε τους στρατιωτικούς νομικούς που ελέγχουν τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο χαρακτηρίζοντάς τους «εμπόδια». Η δημοκρατική εποπτεία του πολέμου απαιτεί όχι μόνο πληροφορίες αλλά και ηθική αντίδραση την ικανότητα να αισθανόμαστε ότι αυτό που συμβαίνει έχει σημασία.
Τι μπορεί να γίνει
Τα memes θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν. Οι κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να ανταγωνίζονται για προσοχή στο Διαδίκτυο. Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσουμε τι διακυβεύεται. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι τα viral βίντεο στερούνται πλαισίου. Είναι ότι η οπτική γλώσσα που χρησιμοποιούν αποκλείει τις συναισθηματικές αντιδράσεις που χρειάζεται μια σοβαρή δημόσια συζήτηση.
Ο πρώην ειδικός στόχευσης των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων Γουές Μπράιαντ το λέει απλά: «Απομακρυνόμαστε από τους κανόνες και τις αρχές που προσπαθούμε να δημιουργήσουμε ως διεθνής κοινότητα από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν υπάρχει καμία λογοδοσία». Το κοινό μπορεί επίσης να μάθει να κάνει μια παύση. Όχι μόνο να ρωτά τι συνέβη αλλά και τι το format που βλέπει το εμποδίζει να αισθανθεί και για ποιους ανθρώπους.
Αυτή η ερώτηση είναι η αρχή της λογοδοσίας. Ο πόλεμος δεν βιώνεται σαν highlight reel. Βιώνεται ως απώλεια αβεβαιότητα, πένθος και μη αναστρέψιμη καταστροφή. Η επαναφορά αυτής της κατανόησης δεν είναι απλώς ζήτημα παιδείας στα μέσα ενημέρωσης. Είναι ηθικό ζήτημα.
Naftemporiki.gr
