Ένας Νεάντερταλ που πέθανε πριν από 75,000 χρόνια ενδέχεται να δέχθηκε ένα χτύπημα στο στήθος από ακονισμένο ξύλινο δόρυ, σύμφωνα με αρχαιολόγους. Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι μια οπή διαμέτρου 15 χιλιοστών, η οποία εντοπίστηκε σε ωμοπλάτη μέσα σε σπήλαιο στο ιρακινό Κουρδιστάν, θα μπορούσε να αποτελεί την αρχαιότερη ένδειξη θανατηφόρας βίας με τη χρήση ενός τέτοιου όπλου.
Με βάση τη γωνία του τραύματος και άλλα στοιχεία, οι ερευνητές πιστεύουν ότι το δόρυ διαπέρασε το στήθος του ατόμου και πέρασε μέσα από το σώμα του, προκαλώντας πιθανότατα βλάβη σε έναν πνεύμονα και σε μεγάλα αιμοφόρα αγγεία. Στη συνέχεια, εξήλθε από την αριστερή ωμοπλάτη, αφήνοντας μια σχεδόν τέλεια κυκλική οπή.
Η έρευνα αποτελεί την πιο πρόσφατη προσθήκη σε μια σειρά αυξανόμενων ενδείξεων που υποδηλώνουν ότι οι κοινωνίες των Νεάντερταλ γνώριζαν περισσότερα περιστατικά βίας απ’ όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα. Οι Νεάντερταλ ήταν ένα διαφορετικό ανθρώπινο είδος το οποίο εξαφανίστηκε πριν από περίπου 40,000 χρόνια. Ζούσαν σε εκτεταμένες περιοχές της Ευρώπης καθώς και της δυτικής και κεντρικής Ασίας και κατά περιόδους συνυπήρχαν με το δικό μας είδος, τον σύγχρονο άνθρωπο.
Για πολλά χρόνια οι ειδικοί θεωρούσαν ότι ο σύγχρονος άνθρωπος ως πιο έξυπνος και επιδέξιος εξώθησε σε εξαφάνιση του Νεάντερταλ είτε μέσω αναμετρήσεων είτε αποκόβοντας τους από περιοχές που μπορούσαν να επιβιώνουν. Όμως νεότερα ευρήματα και μελέτες υποδεικνύουν ότι ρόλο και μάλιστα σημαντικό στην εξαφάνιση των Νεάντερταλ μπορεί να έχουν παίξει και κλιματικές αλλαγές στις οποίες δεν μπόρεσαν να προσαρμοστούν σε αντίθεση με τον σύγχρονο άνθρωπο.
Η ανακάλυψη
Τα λείψανα του τραυματισμένου Νεάντερταλ βρέθηκαν σε ένα σπήλαιο στο ιρακινό Κουρδιστάν. Εκτός από την αριστερή ωμοπλάτη, εντοπίστηκαν επίσης το δεξί χέρι του ατόμου, τρία πλευρά και ορισμένα δόντια. Μια οπή στην ωμοπλάτη ενδέχεται να αποτελεί την αρχαιότερη ένδειξη «θανατηφόρας διαπροσωπικής βίας» με τη χρήση ξύλινου δόρατος, σύμφωνα με τη δρα Έμα Πόμεροϊ, επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ.
«Το θανατηφόρο χτύπημα μπορεί να ήταν μια σκόπιμη προσπάθεια να πληγεί η καρδιά», δήλωσε στο BBC News. Οι επιστήμονες έχουν αξιοποιήσει τα λείψανα των Νεάντερταλ για να αναπαραστήσουν την πιθανή εξωτερική τους εμφάνιση. Οι αρχαιολόγοι ονόμασαν τα λείψανα «Shanidar A», από το όνομα του σπηλαίου όπου βρέθηκαν. Κατά τις ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στο σπήλαιο τη δεκαετία του 1950, ανακαλύφθηκαν λείψανα τουλάχιστον δέκα Νεάντερταλ.
Σύμφωνα με την Πόμεροϊ, το τραύμα θεωρείται η πρώτη ένδειξη χρήσης ακονισμένων ξύλινων δοράτων στην προϊστορική Μέση Ανατολή. «Δεν πρόκειται για ένα είδος κατάγματος που θα μπορούσε να προκληθεί φυσιολογικά, επειδή είναι τόσο κυκλικό», δήλωσε. «Πειράματα με ανακατασκευασμένα ξύλινα δόρατα δημιουργούν πολύ παρόμοιες, στρογγυλές οπές στα οστά».
Ωστόσο, όπως διευκρινίζει η ίδια, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι επρόκειτο για περιστατικό διαπροσωπικής βίας. Το τραύμα μπορεί να προκλήθηκε από φίλια πυρά, δηλαδή από ένα ατύχημα κατά τη διάρκεια του κυνηγιού.
Αντίθετα, ο καθηγητής Κρις Στρίνγκερ από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, δήλωσε στο BBC News ότι η πιθανότερη εξήγηση είναι πως το άτομο δέχθηκε επίθεση από κάποιον αντίπαλό του. «Οι ερευνητές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο το τραύμα να προκλήθηκε είτε από κυνηγετικό ατύχημα είτε από διαπροσωπική βία. Κατά τη γνώμη μου, όμως, το δεύτερο ενδεχόμενο φαίνεται πιθανότερο, δεδομένης της θέσης και της έκτασης του τραύματος», ανέφερε.
Η ανακάλυψη αυτή θυμίζει ένα παλαιότερο εύρημα από το ίδιο σπήλαιο, το οποίο εντοπίστηκε το 1957. Τα συγκεκριμένα λείψανα ανήκαν σε έναν άλλο Νεάντερταλ, ο οποίος έζησε πιο πρόσφατα, πριν από περίπου 50.000 χρόνια. Στα πλευρά του υπήρχαν ενδείξεις τραύματος που είχε επουλωθεί εν μέρει, το οποίο, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, πιθανότατα προκλήθηκε από δόρυ με λίθινη αιχμή.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν αυτοί οι Νεάντερταλ τραυματίστηκαν από κάποιον σύντροφό τους κατά τη διάρκεια του κυνηγιού ή αν δολοφονήθηκαν από αντίπαλο. Ωστόσο, προστίθενται σε ένα μικρό αλλά διαρκώς αυξανόμενο σύνολο στοιχείων που υποδηλώνουν ότι η βία μεταξύ ανθρώπων ενδέχεται να ήταν συχνότερη και να εμφανίστηκε πολύ νωρίτερα απ’ όσο υποστηρίζει η σημερινή επιστημονική συναίνεση.
«Δυστυχώς, θεωρώ ότι το αυξανόμενο σύνολο των στοιχείων δείχνει πως η διαπροσωπική βία έχει βαθιές ρίζες στην ανθρώπινη προϊστορία» δήλωσε ο Στρίνγκερ στο BBC News.
Ένα σημαντικό στοιχείο που ενισχύει αυτή την άποψη προέρχεται από μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2022 και εξέτασε πολύ πρώιμα κρανία Νεάντερταλ από τη βόρεια Ισπανία, σε έναν αρχαιολογικό χώρο γνωστό ως «Λάκκος των Οστών» (Pit of Bones). Η μελέτη υποδηλώνει ότι θανατηφόρα περιστατικά βίας σημειώνονταν ήδη πριν από περίπου 430.000 χρόνια.
Οι ερευνητές εντόπισαν 57 επουλωμένα τραύματα στο κεφάλι σε 20 άτομα. Εννέα άτομα είχαν κατάγματα κρανίου που θα μπορούσαν να αποβούν θανατηφόρα. Σε έξι άτομα εντοπίστηκαν παρόμοια τραύματα διάτρησης στο πίσω αριστερό μέρος του κρανίου.
Επειδή τα τραύματα εμφανίζονταν επανειλημμένα σχεδόν στο ίδιο σημείο, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ήταν πιθανότερο να οφείλονται σε σκόπιμα χτυπήματα παρά σε τυχαίες κακώσεις. Σε ένα κρανίο εντοπίστηκαν δύο τραύματα που πιθανότατα είχαν προκληθεί από το ίδιο αντικείμενο.
Τα ευρήματα από τον «Λάκκο των Οστών» δεν αποδεικνύουν ότι όλα τα άτομα αυτού του πληθυσμού ασκούσαν συστηματικά βία. Παρέχουν, ωστόσο, ισχυρές ενδείξεις ότι επαναλαμβανόμενες θανατηφόρες επιθέσεις μεταξύ ανθρώπων συνέβαιναν ήδη πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Για δεκαετίες, πολλοί αρχαιολόγοι συνέδεαν την εμφάνιση του οργανωμένου πολέμου με την ανάπτυξη της γεωργίας, όταν οι άνθρωποι άρχισαν να ζουν σε μόνιμους οικισμούς και να ανταγωνίζονται για τη γη, τα ζώα και τα αποθέματα τροφίμων.
Ωστόσο, στοιχεία από παλαιότερους πληθυσμούς κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, καθώς και από ακόμη αρχαιότερους συγγενείς του ανθρώπου, έχουν δείξει έκτοτε ότι οι μεμονωμένες ανθρωποκτονίες προηγούνται της γεωργίας κατά ένα τεράστιο χρονικό διάστημα. Το βασικό επιστημονικό ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι πόσο συχνή ήταν αυτή η βία και πότε οι περιστασιακές επιθέσεις εξελίχθηκαν σε οργανωμένες συγκρούσεις και πολέμους μεταξύ διαφορετικών ομάδων.
Naftemporiki.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
