Με φόντο μια Ευρώπη που δοκιμάζεται από γεωπολιτικές αναταράξεις και την ενεργειακή ακρίβεια, η νέα γραμμή στήριξης προς την ενεργοβόρο βιομηχανία (METSAF) σηματοδοτεί μια πιο ρεαλιστική και σαφώς πιο ευέλικτη προσέγγιση.
Η επιλογή της ενίσχυσης χωρίς πρόσθετα βάρη για επενδύσεις απανθρακοποίησης που περιλαμβάνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων το οποίο ενέκρινε χθες η Κομισιόν φαίνεται ότι αποτελεί κίνηση προσαρμογής στην πραγματικότητα της αγοράς.
Ευελιξία χωρίς πρόσθετες πράσινες δεσμεύσεις
Έτσι, η στήριξη προς τις ενεργοβόρες βιομηχανίες θα κατευθύνεται δίχως νέες δεσμεύσεις για έργα πράσινης μετάβασης, όπως είναι οι επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Ειδικότερα, το νέο «εργαλείο», το λεγόμενο METSAF (The Middle East Crisis Temporary State Aid Framework) το οποίο φιλοδοξεί να θωρακίσει την ευρωπαϊκή οικονομία απέναντι στις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, ανεβάζει αισθητά τον πήχη των ενισχύσεων και για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Αύξηση ενισχύσεων στο ηλεκτρικό ρεύμα
Επιτρέπει την αύξηση της έντασης ενίσχυσης των μηχανισμών ελάφρυνσης των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που έχουν εγκριθεί βάσει του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων της Συμφωνίας για Καθαρή Βιομηχανία (CISAF) από 50% σε έως και 70% για το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας της επιλέξιμης κατανάλωσης, χωρίς να απαιτείται πρόσθετη ενίσχυση των προσπαθειών απανθρακοποίησης.
Ανάσα για επιχειρήσεις
Η διαφορά είναι σημαντική για τις επιχειρήσεις που βλέπουν το ενεργειακό κόστος να διαβρώνει τα περιθώρια κέρδους. Για την ελληνική βιομηχανία, οι αλλαγές αυτές λειτουργούν σαν «ανάσα» σε μια κρίσιμη περίοδο. Κομβική θεωρείται η απουσία υποχρεωτικών επενδύσεων σε νέα έργα ΑΠΕ καθώς δίνει χώρο για άμεση προσαρμογή χωρίς επιπλέον κεφαλαιακές πιέσεις, σε μια στιγμή που η συζήτηση για τη στήριξη των ενεργοβόρων επιχειρήσεων αποτελεί κεντρικό ζητούμενο των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το METSAF δεν περιορίζεται μόνο στη βαριά βιομηχανία. Επεκτείνεται και σε τομείς όπως η γεωργία, η αλιεία και οι μεταφορές, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που επηρεάζονται από τις αυξήσεις σε ενέργεια, καύσιμα και πρώτες ύλες. Η ισχύς του νέου πλαισίου φτάνει έως το τέλος του 2026, με ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άλλωστε έχει ήδη έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι τα μέτρα θα επανεξετάζονται με βάση τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την οικονομία.
Στην ουσία, το METSAF λειτουργεί ως μια πιο ευέλικτη εκδοχή του προηγούμενου πλαισίου του CISAF, δίνοντας στα κράτημέλη τη δυνατότητα να κινηθούν πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ένταση ενισχύσεων απέναντι στις αυξήσεις του κόστους ενέργειας.
Πεδίο εφαρμογής και βασικές προβλέψεις
Συγκεκριμένα, το νέο πλαίσιο δίνει στις ενεργοβόρες βιομηχανίες που εντάσσονται στο προσωρινό πλαίσιο περιορισμού του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας (βάσει του άρθρο 4.5 του CISAF), τη δυνατότητα να λάβουν μεγαλύτερη στήριξη για το ρεύμα τους. Η ενίσχυση μπορεί πλέον να φτάνει έως και το 70% του κόστους της επιλέξιμης κατανάλωσης, από 50% που ίσχυε μέχρι σήμερα, καλύπτοντας όμως έως και το 50% της συνολικής κατανάλωσης κάθε επιχείρησης. Σημαντικό είναι ότι δεν τίθεται πρόσθετη υποχρέωση για επενδύσεις ή δράσεις απανθρακοποίησης.
Τι προτείνεται για επιδοτήσεις αερίου;
Αξιοσημείωτη είναι ειδική αναφορά που γίνεται στο 26σέλιδο κείμενο στο οποίο επισημαίνεται ότι τα κράτη μέλη μπορούν να πάρουν προσωρινά μέτρα για να μειώσουν και τον αντίκτυπο που έχουν και οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αλλά αν αποφασίσουν να επιδοτήσουν το κόστος του καυσίμου θα εξετάζεται κάθε περίπτωση ξεχωριστά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Επιπλέον, η στήριξη αυτή θα έχει και όρια. Δεν θα μπορεί να καλύπτει όλα τα κόστη, αλλά μόνο μέρος της αύξησης στην τιμή του αερίου. Επίσης, δεν θα επιτρέπεται να καλύπτει το κόστος από το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων (ΣΕΔΕ), ούτε να χρησιμοποιεί τις τιμές των ρύπων ως βάση για να υπολογιστεί η επιδότηση. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ θέλει να διατηρηθούν τα κίνητρα για μείωση των εκπομπών και να μην «χαλαρώσουν» οι υποχρεώσεις για την πράσινη μετάβαση.
Στήριξη σε γεωργία, αλιεία, μεταφορές
Για τους τομείς της γεωργίας, της αλιείας και των μεταφορών –οδικών, σιδηροδρομικών, εσωτερικής ναυσιπλοΐας– τα κράτη μέλη θα μπορούν να καλύπτουν έως και το 70% των επιπλέον δαπανών που προκύπτουν από την άνοδο των τιμών σε καύσιμα και λιπάσματα λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η επιπλέον επιβάρυνση θα υπολογίζεται με βάση τη διαφορά ανάμεσα στις τρέχουσες τιμές και σε μια ιστορική τιμή αναφοράς, ενώ το τελικό ποσό θα προκύπτει από την κατανάλωση που είχε ο κάθε δικαιούχος πριν από την κρίση.
Παράλληλα, τα κράτη μέλη αποκτούν μεγαλύτερη ευελιξία στον τρόπο υπολογισμού των ενισχύσεων, χρησιμοποιώντας ενδεικτικά στοιχεία όπως το μέγεθος και η δραστηριότητα κάθε επιχείρησης, χωρίς να απαιτούνται αναλυτικά στοιχεία κατανάλωσης, με ανώτατο όριο ενίσχυσης τις 50.000 ευρώ ανά δικαιούχο. Οι ενισχύσεις θα χορηγούνται για επιλέξιμη περίοδο από την 1η Μαρτίου 2026 έως την 31η Δεκεμβρίου 2026.
Γενικότερα, για τις ενισχύσεις που χορηγούνται με τη μορφή εγγυήσεων, δανείων ή άλλων επιστρεπτέων μέσων είναι δυνατό να μετατρέπονται σε άλλες μορφές ενισχύσεων, όπως επιχορηγήσεις, υπό τον όρο ότι η μετατροπή θα πραγματοποιείται έως τις 30 Ιουνίου 2027 και εφόσον το ονομαστικό ποσό δεν υπερβαίνει το όριο του 70% σε καμία χρονική στιγμή.
Επίσης δεν θα επιτρέπεται η χορήγηση ενισχύσεων σε επιχειρήσεις που ήταν ήδη προβληματικές κατά τη λογιστική περίοδο που προηγείται της 28ης Φεβρουαρίου 2026. Κατά παρέκκλιση θα είναι δυνατό να χορηγούνται ενισχύσεις σε πολύ μικρές ή μικρές επιχειρήσεις που ήταν ήδη προβληματικές κατά τη λογιστική περίοδο που προηγείται της 28ης Φεβρουαρίου 2026, υπό τον όρο ότι δεν υπάγονται σε συλλογική διαδικασία αφερεγγυότητας βάσει του εθνικού δικαίου και δεν έχουν λάβει ενίσχυση διάσωσης ή ενίσχυση αναδιάρθρωσης. Όσο για τις διαδικασίες έγκρισης η Επιτροπή δεσμεύεται για γρήγορη αξιολόγηση των μέτρων.
Το παράδειγμα της Γερμανίας
Την ίδια στιγμή, άλλες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες –όπως το γερμανικό πρόγραμμα στήριξης της βιομηχανίας που εγκρίθηκε προσφάτως– κινούνται σε διαφορετική λογική. Συνδυάζει επιδότηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας με υποχρέωση για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση και καλύπτει την περίοδο 2026–2028. Προβλέπει μείωση κατά 50% της μέσης ετήσιας χονδρικής τιμής ρεύματος, για το 50% της κατανάλωσης κάθε επιχείρησης.
Σε κάθε περίπτωση η τιμή δεν μπορεί να πέσει κάτω από τα 50 ευρώ/MWh (μεγαβατώρα), ώστε να διατηρείται κίνητρο εξοικονόμησης ενέργειας. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν τουλάχιστον το 50% της ενίσχυσης σε πράσινες δράσεις, όπως σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), αποθήκευση ενέργειας ενεργειακή αποδοτικότητα κλπ.
