«Καλοκαίρι της αλήθειας» χαρακτήρισε το φετινό καλοκαίρι η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η κλιματική κρίση σάρωσε την Ευρώπη και το βόρειο ημισφαίριο, καταρρίπτοντας ρεκόρ θερμοκρασίας, καταστρέφοντας καλλιέργειες στα χωράφια, προκαλώντας πυρκαγιές σε δάση, αδειάζοντας ποτάμια και ταμιευτήρες, παραμορφώνοντας σιδηροδρομικές γραμμές, λιώνοντας δρόμους και προκαλώντας τον θάνατο περίπου 35.000 ανθρώπων μόνο στην Ευρώπη.
Η ΕΕ εκτιμά το κόστος των ζημιών σε περίπου 180 δισ. ευρώ, όμως ο τελικός απολογισμός δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί: οι σοδειές έχουν μειωθεί, γεγονός που πιθανότατα θα αυξήσει τον πληθωρισμό στις τιμές των τροφίμων, ενώ οι δαπανηρές επισκευές στις υποδομές μόλις έχουν αρχίσει.
«Όλα αυτά είναι απλώς μια πρόγευση», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν στην ομιλία της για την κατάσταση της Ένωσης την Τετάρτη (16/9). «Αυτοί ήταν οι θερμότεροι μήνες του καλοκαιριού που έχουν καταγραφεί ποτέ, αλλά πιθανότατα θα είναι οι πιο δροσεροί από όσους θα ζήσουμε τα επόμενα χρόνια. Η επιστήμη είναι ξεκάθαρη. Η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η Ευρώπη μπορεί, πρέπει και θα παραμείνει προσηλωμένη στους κλιματικούς της στόχους».
Ακραίες θερμοκρασίες και τεράστιες ζημιές
Ωστόσο, παρότι η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, καμία περιοχή του πλανήτη δεν μένει ανεπηρέαστη. Στις ΗΠΑ, η ζέστη του φετινού καλοκαιριού ξεπέρασε σε ένταση εκείνη των ετών του «Dust Bowl» στη δεκαετία του 1930, ενώ από την άνοιξη η ξηρασία έπληξε το 60% της χώρας, ποσοστόρεκόρ για την εποχή. Οι ακραίες βροχοπτώσεις στην Ασία προκάλεσαν ξαφνικές πλημμύρες και τυφώνες, εκτοπίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους και προκαλώντας σοβαρές καταστροφές στις καλλιέργειες.
Όπως επισημαίνει η Fiona Harvey σε ανάλυσή της στον Guardian, το φετινό καλοκαίρι αποτέλεσε μια σκληρή υπενθύμιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης.
Πώς αντέδρασαν, όμως, οι πολιτικοί; Σύμφωνα με ακτιβιστές, στην καλύτερη περίπτωση υπήρξε χλιαρή ανταπόκριση από τους κεντρώους και αριστερούς πολιτικούς, με ελάχιστες αχτίδες ελπίδας μέσα στο γενικό κλίμα απαισιοδοξίας. Από τη δεξιά και την ακροδεξιά, αντίθετα, κυριάρχησαν η άρνηση και οι αντιφατικές τοποθετήσεις.
Στις ΗΠΑ, το καλοκαίρι με τα αλλεπάλληλα ρεκόρ θερμοκρασίας δεν ανέκοψε τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να ανατρέψει και να καταργήσει μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής
«Ήταν το θερμότερο από όλα τα καλοκαίρια και η αντίδραση ήταν η πιο χλιαρή», δήλωσε η Μάγκντα Στοτσκιέβιτς, διευθύντρια του προγράμματος της Greenpeace για την ΕΕ, σχολιάζοντας την παρέμβαση της φον ντερ Λάιεν. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζει την προσπάθειά της να αποδυναμώσει και να υποχρηματοδοτήσει την περιβαλλοντική δράση. Σχεδιάζει να περικόψει τη χρηματοδότηση για την πράσινη μετάβαση στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ, συνεχίζει να στηρίζει τα ορυκτά καύσιμα, όπως το φυσικό αέριο, και επιταχύνει την αδειοδότηση έργων που βλάπτουν το περιβάλλον».
Η φον ντερ Λάιεν δεσμεύτηκε να ενισχύσει περαιτέρω την ανάπτυξη της ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα και να «κάνει το μέλλον της Ευρώπης ηλεκτρικό», ενώ παράλληλα τάχθηκε υπέρ της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μέσω ενός σχεδίου για τους καύσωνες.
Το Παρίσι βρέθηκε αντιμέτωπο με ισχυρό κύμα καύσωνα το φετινό καλοκαίρι
Ευρώπη και ΗΠΑ σε διαφορετική κατεύθυνση
Υπήρξαν, πάντως, και άλλες θετικές εξελίξεις στην Ευρώπη. Η Ολλανδία παρουσίασε τον πολυαναμενόμενο οδικό χάρτη για τη «μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα», ενώ η Γαλλία υιοθέτησε ένα επιταχυνόμενο σχέδιο για την ηλεκτροκίνηση.
Ωστόσο, οι θετικές αυτές εξελίξεις επισκιάζονται από κυβερνήσεις που καθυστερούν να υλοποιήσουν τις κλιματικές δεσμεύσεις τους ή προωθούν την περαιτέρω χρήση ορυκτών καυσίμων. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να ανοίξει νέα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Γερμανία κατασκευάζει νέες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο, ενώ η Γαλλία δεν καταφέρνει να ανταποκριθεί στους στόχους της για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Αν πολιτικοί σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου αποτυγχάνουν να δράσουν, αυτό δεν οφείλεται στην έλλειψη πίεσης από τους ψηφοφόρους τους
Στις ΗΠΑ, το καλοκαίρι με τα αλλεπάλληλα ρεκόρ θερμοκρασίας δεν ανέκοψε τις προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να ανατρέψει και να καταργήσει μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Πιο πρόσφατα, η κυβέρνηση κατάργησε τον κανονισμό της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA) για τη μείωση των εκπομπών από τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και συνέχισε την πολιτική περιορισμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και ενίσχυσης του άνθρακα.
Οι λαϊκιστές πολιτικοί της ακροδεξιάς ενισχύονται και σχεδόν όλοι υιοθετούν την άρνηση της κλιματικής αλλαγής ως μία από τις βασικές θέσεις τους, παρουσιάζοντας τις προσπάθειες μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου ως πλήγμα για την οικονομία. Η ακραία ζέστη και οι κλιματικές επιπτώσεις που οι επιστήμονες προειδοποιούσαν εδώ και χρόνια ότι θα έρθουν θα μπορούσαν να τους κάνουν να επανεξετάσουν τη στάση τους. Αντί γι’ αυτό, σε πολλές περιπτώσεις η άρνηση έχει ενταθεί, όπως στις ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, ή η συζήτηση έχει στραφεί σε έντονες απαιτήσεις για μαζική επέκταση της χρήσης κλιματισμού ως βασικό, ακόμη και μοναδικό, μέσο προσαρμογής στη ζέστη.
Χαμηλή στάθμη των υδάτων στον ποταμό Ρήνο
Οι πολίτες ανησυχούν, οι πολιτικοί ανταποκρίνονται;
Το έργο των λαϊκιστών γίνεται ευκολότερο σε έναν κόσμο που κατακλύζεται από απειλές: από την τεχνητή νοημοσύνη, τις ένοπλες συγκρούσεις και τις γεωπολιτικές εντάσεις έως τις τεράστιες ανισότητες. Ακόμη και σημαντικά γεγονότα ξεχνιούνται γρήγορα. Οι προηγούμενες κλιματικές καταστροφές έφυγαν γρήγορα από το επίκεντρο της παγκόσμιας προσοχής, λέει η Λοράνς Τουμπιάνα, διευθύνουσα σύμβουλος του European Climate Foundation.
«Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε όσα συνέβησαν στο Νεπάλ, ενώ έχουμε ήδη ξεχάσει τι συνέβη στο Πακιστάν πριν από λίγα μόλις χρόνια», σημειώνει, αναφερόμενη στις φονικές πλημμύρες του 2022 που, λόγω της κλιματικής αλλαγής, έπληξαν το ένα τρίτο του πληθυσμού της χώρας. «Υπάρχει μια μεγάλη σιωπή γύρω από όλα αυτά».
Εικόνα από το Νεπάλ μετά τις ξαφνικές πλημμύρες και τις κατολισθήσεις
Αν πολιτικοί σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου αποτυγχάνουν να δράσουν, αυτό δεν οφείλεται στην έλλειψη πίεσης από τους ψηφοφόρους τους. Ο Τζον Μάρσαλ, ιδρυτής και εκτελεστικός πρόεδρος του Potential Energy Coalition στις ΗΠΑ, λέει ότι πρόσφατες δημοσκοπήσεις της οργάνωσής του δείχνουν πως οι πολιτικοί σε πολλές μεγάλες οικονομίες δεν συμβαδίζουν με τις απαιτήσεις των πολιτών τους στο ζήτημα.
«Η αποσύνδεση που βλέπουμε δεν υπάρχει μεταξύ της κοινής γνώμης και της δράσης για το κλίμα», σημειώνει. «Βρίσκεται ανάμεσα σε αυτό που βιώνουν οι άνθρωποι και στο πόσο συχνά ακούν τους ηγέτες τους να μιλούν γι’ αυτό. Οι άνθρωποι θέλουν περισσότερη καθαρή ενέργεια και λιγότερη ρύπανση από τα ορυκτά καύσιμα που υπερθερμαίνει τον πλανήτη».
Σύμφωνα, ωστόσο, με τις δημοσκοπήσεις του Potential Energy Coalition, κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Περίπου τα δύο τρίτα των Αμερικανών πιστεύουν ότι, όταν οι δημόσιοι αξιωματούχοι αρνούνται να αναγνωρίσουν την πραγματικότητα της υπερθέρμανσης του πλανήτη, θέτουν τους ανθρώπους σε κίνδυνο. Παρόμοιο ποσοστό εκτιμά ότι οι κοινωνίες δεν μπορούν να προετοιμαστούν για τα ακραία καιρικά φαινόμενα, εάν δεν είναι διατεθειμένες να μιλούν ανοιχτά για την κλιματική κρίση.
Στην Ευρώπη, δημοσκόπηση της Climate Opinion έδειξε ότι τα αλλεπάλληλα ρεκόρ θερμοκρασίας ανέδειξαν την κλιματική αλλαγή σε μία από τις πέντε σημαντικότερες ανησυχίες στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Περίπου το 68% έως 83% των ερωτηθέντων σε όλες τις χώρες συνέδεσαν τα κύματα καύσωνα με την κλιματική αλλαγή.
«Είναι δύσκολο για την κοινή γνώμη να το κατανοήσει πλήρως», λέει ο Μάικλ Τζέικομπς, ομότιμος καθηγητής πολιτικής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. «Και η ακροδεξιά δεν έχει άδικο σε ένα σημείο: πρέπει πράγματι να προσαρμοστούμε στη ζέστη. Αυτό που πρέπει, όμως, να καταλάβει ο κόσμος είναι ότι οι μηδενικές καθαρές εκπομπές είναι ουσιαστικά μια επιστημονική διαπίστωση. Αν δεν φτάσουμε σε μηδενικές καθαρές εκπομπές, οι θερμοκρασίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται».
Αν ένας καιρός τόσο ακραίος όσο αυτός του φετινού «καλοκαιριού της αλήθειας» δεν καταφέρει να αφήσει ένα διαρκές πολιτικό αποτύπωμα, θα είμαστε καταδικασμένοι να τον ζήσουμε ξανά και ξανά, έως ότου η αντιμετώπισή του πάψει να αποτελεί επιλογή.
Πηγή: in.gr
