Εβδομάδες πρώιμου καύσωνα, ρεκόρ θερμοκρασιών στο Βερολίνο, τη Βουδαπέστη και άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και μεγάλες πόλεις, χίλιοι θάνατοι στη Γαλλία σύμφωνα με μια προσωρινή καταμέτρηση, 1.029 θάνατοι στην Ισπανία. Αντιμέτωπες με καλοκαίρια που μοιάζουν όλο και περισσότερο με επικείμενες καταστροφές – κυρίως αν προσθέσει κανείς και τις πυρκαγιές – οι Βρυξέλλες αναλογίζονται τι μπορούν να κάνουν για να προστατεύσουν τη ζωή και την περιουσία των Ευρωπαίων δεδομένου ότι, πέρα από τις εκατόμβες, ο απολογισμός κάθε χρόνο είναι αποκαρδιωτικός και σε οικονομικό επίπεδο.
Η εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ανεβάζει το κόστος των ζημιών που αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή στα 822 δισ. ευρώ τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Εξ αυτών το 25% συσσωρεύθηκε μόνο τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Πέρυσι οι ζημιές έφθασαν τα 43 δισ. ευρώ, ποσό που αλλού λιγότερο, αλλού περισσότερο, επιμερίστηκε στα 27 κράτημέλη ψαλιδίζοντας αναλόγως την οικονομική ανάπτυξη.
Μπροστά σ’ αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα η επιστήμη δεν είναι αισιόδοξη. Οι περιβαλλοντολόγοι δεν αφήνουν κανένα περιθώριο αμφιβολίας ότι ο περίφημος στόχος να συγκρατηθεί η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της γης στον 1,5 βαθμό Κελσίου συγκριτικά με την προβιομηχανική περίοδο, είναι απολύτως ανέφικτος. Υπολογίζουν ότι το όριο αυτό θα ξεπεραστεί πολύ συντομότερα, τα αμέσως επόμενα χρόνια και πιθανότατα το έτος 2030.
«Τα πράγματα θα χειροτερέψουν προτού βελτιωθούν», σχολίασε μιλώντας στη γαλλική «Les Echos» ανώτερος αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Είναι όμορφες οι εξυπνάδες του συρμού, αλλά το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν και πόσοι από τους σημερινούς κατοίκους του πλανήτη θα ζήσουν για να δουν τη βελτίωση αυτή.
Νέα φιλοσοφία, νέες δράσεις
Η αντίδραση των Βρυξελλών βασίζεται σε μια ριζική αλλαγή φιλοσοφίας που συνοψίζεται ως εξής: εγκατάλειψη της αντιδραστικής προσέγγισης στο φαινόμενο, της προσπάθειας δηλαδή να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες μιας ήδη συντελεσθείσας καταστροφής, και ο εστιασμός στην πρόληψη της καταστροφής. Η Επιτροπή ως εκ τούτου προετοιμάζει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προσαρμογής και θωράκισης της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική αλλαγή, το οποίο αναμένεται να ανακοινωθεί έως το τέλος του 2026.
Το σχέδιο αυτό θα διαμορφώσει όλες τις τομεακές πολιτικές της ΕΕ (μεταφορές, υγεία, γεωργία, στέγαση) και θα το συνοδεύουν δύο ψηφιακά εργαλεία: ένας διαδραστικός κλιματικός χάρτης που θα επιτρέπει σε κάθε τοπική αρχή να προβάλει την εικόνα που θα έχει η περιοχή της σε δέκα, είκοσι ή πενήντα χρόνια, και μια ηλεκτρονική «βιβλιοθήκη» των βέλτιστων ευρωπαϊκών πρακτικών που μπορούν να εφαρμοστούν στο τοπικό πλαίσιο.
Για να δημιουργήσει αυτό το σύστημα, η Επιτροπή εμπνέεται από το γαλλικό μοντέλο TRACC, τη φιλοσοφία που διέπει τις αποφάσεις της γαλλικής κυβέρνησης και δημόσιας διοίκησης σχετικά με τις δράσεις και μεθόδους αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Κάτι ανάλογο επιδιώκεται να αναπτυχθεί σε επίπεδο ΕΕ. Αλλά δεν θα είναι ανέφελη η μεταρρύθμιση, όπως εξάλλου δεν είναι ούτε στη Γαλλία όπου η χρήση των κλιματιστικών έχει αναχθεί σε ζήτημα έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης με τα κόμματα να υιοθετούν τελείως αντίθετες απόψεις.
Ο κλιματισμός που διχάζει
Στην καρδιά του προβλήματος, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί και αποδείχθηκε τις τελευταίες ημέρες στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη, είναι ένα «γερασμένο, κακώς μονωμένο κτιριακό απόθεμα, σχεδιασμένο για χειμώνες και όχι για καλοκαίρια με θερμοκρασίες που πλέον φθάνουν τους 40°C», γράφει από τις Βρυξέλλες η ανταποκρίτρια της «Les Echos» Φαμπιέν Σμιτ.
Τα κτίρια αντιπροσωπεύουν το 40% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης ενέργειας και το 36% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Και το 75% των κτιρίων αυτων θα εξακολουθεί να υπάρχει το έτος 2050. Η ΕΕ έχει αποδεσμεύσει τη δαπάνη 100 δισ. ευρώ για ενεργειακή ανακαίνιση την περίοδο 2021 και 2027 και προτείνει το 35% του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού να αφιερωθεί σε δράσεις για το περιβάλλον. Η Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων είναι ο κεντρικός ρυθμιστικός μοχλός του όλου σχεδίου, καθώς επιβάλλει ακριβή και αδιαπραγμάτευτα πρότυπα θερμικής άνεσης.
Οι αντικαταστάσεις κουφωμάτων, οι θερμοπροσόψεις, οι μονώσεις δεν αποτελούν πρόβλημα. Ο καβγάς εστιάζεται στον κλιματισμό ή όχι των κτιρίων. «Αν όλοι εγκαταστήσουν αιρ κοντίσιον στα σπίτια τους, θα επιδεινώσουμε το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας», προειδοποιεί ένας ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος. Υπολογίζεται ότι αν στο Παρίσι όλα τα κτίρια είχαν κλιματισμό (σήμερα έχει ένα στα τέσσερα περίπου), η μέση θερμοκρασία της πόλης θα αυξανόταν το καλοκαίρι κατά 2 έως 2,5 βαθμούς Κελσίου.
Επιπλέον, ο κλιματισμός επιβαρύνει πολύ τα δίκτυα ηλεκτρισμού. «Στο αποκορύφωμα του πρόσφατου καύσωνα στην Ουγγαρία οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος αυξήθηκαν κατά 80% σε μία μόνο εβδομάδα», σημειώνει η ανταποκρίτρια της «Les Echos» στις Βρυξέλλες. «Η προσέγγιση που προτείνεται παραμένει η ίδια, δηλαδή προτεραιότητα στις καλύτερες μονώσεις στα κτίρια, στην εξασφάλιση σκιάς και χώρων πρασίνου και κλιματισμός ως έσχατη λύση», τονίζει η Φαμπιέν Σμιτ.
Καταπίνουν την κάμηλο
Εδώ θα παρατηρούσε κανείς ότι οι ανησυχίες των Βορειοευρωπαίων για τις επιπτώσεις των κλιματιστικών είναι μάλλον υπερβολικές. Η περιβαλλοντικά ευαίσθητη Ευρώπη διυλίζει τον κώνωπα και καταπίνει την κάμηλο, αν σκεφτεί κανείς ότι δεν διαμαρτύρεται ούτε ασκεί την επιρροή της για να περιοριστούν οι προκλητικές συμπεριφορές πλούσιων χωρών στη Μέση Ανατολή, όπου κατασκευάζονται καταψυχόμενοι θόλοι για να λειτουργήσουν χιονοδρομικά κέντρα μέσα στην έρημο.
Ομοίως, ελάχιστοι στις Βρυξέλλες ανησυχούν για την κατανάλωση ενέργειας και την επιβάρυνση άνθρακα από τη γιγάντωση των data centers, από τη μανιώδη εξόρυξη κρυπτονομισμάτων ή, εσχάτως, και από τη ραγδαία ανάπτυξη της ΑΙ. Εν προκειμένω, η Κομισιόν αναφέρεται με πολλή προσοχή στο θέμα του κλιματισμού των κτιρίων, ακόμα και των χώρων όπου στεγάζονται δημόσιες υπηρεσίες, διότι τις αρμοδιότητες και την ευθύνη για τη λήψη μέτρων τις έχουν οι εθνικές κυβερνήσεις και οι τοπικές αρχές.
«Η ΕΕ θέτει τα πρότυπα, τα κράτημέλη αναπτύσσουν τις στρατηγικές τους και οι τοπικές αρχές χορηγούν ή αρνούνται άδειες για την εγκατάσταση ακόμη και ενός απλού στεγάστρου. Επιπλέον, οι επενδύσεις για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι τεράστιες – υπολογίζονται στα 70 δισ. ευρώ ετησίως – και η απόδοση της επένδυσης υπολογίζεται από 1 προς 7 με 1 προς 10.
Είναι δύσκολο για τις κυβερνήσεις και να πείσουν αλλά και να πειθαναγκάσουν τις επιχειρήσεις να επενδύσουν στην πρόληψη μελλοντικών κινδύνων, για να προστατεύσουν συγκεκριμένα τους εργαζομένους για ένα δεκαήμερο τον χρόνο που θα επικρατήσουν συνθήκες καύσωνα. Όταν τα δεκαήμερα αυξηθούν και η λαϊκή οργή πάρει διαστάσεις, τότε και η Βόρεια Ευρώπη θα ξεπεράσει τις φαρισαϊκές αναστολές της για τα κλιματιστικά.
