Του Josh Rogin*
Καθώς επιταχύνεται η αποδόμηση της διεθνούς τάξης που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, το μεγάλο αναπάντητο ερώτημα στην Ευρώπη είναι: τι ακολουθεί; Η ευρωπαϊκή ήπειρος επανεξοπλίζεται, καθώς εντείνεται ο υβριδικός πόλεμος της Ρωσίας, την ώρα που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει την προσέγγιση με τη Μόσχα και το Πεκίνο. Η διατλαντική συμμαχία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη δοκιμασία της.
Ωστόσο, τουλάχιστον ένας Ευρωπαίος ηγέτης ποντάρει στο γεγονός ότι η συμμαχία θα προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και θα επιβιώσει. Σε αυτό συμβάλλει και το γεγονός ότι ο Φινλανδός πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ ίσως διατηρεί τις καλύτερες σχέσεις με τον Τραμπ από οποιονδήποτε άλλο Ευρωπαίο ομόλογό του – μια σχέση που, όπως είναι φυσικό, χτίστηκε και μέσα από το κοινό τους πάθος για το γκολφ. Τον βοηθά επίσης το γεγονός ότι, σε αυτούς τους αβέβαιους καιρούς, ο Στουμπ βλέπει τα πράγματα σε βάθος χρόνου, έχοντας ως εφόδιο τέσσερις δεκαετίες διαδρομής πέρα από τον Ατλαντικό, αρχικά ως φοιτητής και σήμερα ως ηγέτης της χώρας του.
«Δεν ξέρω πότε θα σταθεροποιηθεί ο κόσμος. Ας δώσουμε άλλα πέντε χρόνια περίπου. Μέχρι το 2030, πιθανότατα θα έχει διαμορφωθεί κάποιου είδους νέα τάξη», μου είπε ο Στουμπ σε συνέντευξή του, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών τον Σεπτέμβριο. «Αυτή τη στιγμή, όμως, βρισκόμαστε κάπου στο ενδιάμεσο, και αυτό είναι που κάνει τα πράγματα αρκετά περίπλοκα».
Το «περίπλοκη» είναι μάλλον ένας διπλωματικός τρόπος για να περιγράψει κανείς την προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη κατά τη δεύτερη θητεία του. Αρχικά, ο Τραμπ εξαπέλυσε εμπορικό πόλεμο εναντίον των Ευρωπαίων συμμάχων των ΗΠΑ. Στη συνέχεια, απείλησε να πάρει τη Γροιλανδία από τη Δανία, χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησής του, μεταξύ των οποίων και ο αντιπρόεδρος Βανς, έχουν εκφράσει τη στήριξή τους σε ακροδεξιά ευρωπαϊκά κινήματα, όπως το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) και το Fidesz του πρώην πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν. Την ίδια ώρα, η Ουάσιγκτον ζητά από τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους για την άμυνα της ηπείρου τους, αλλά και για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο Στουμπ έχει καταφέρει να οικοδομήσει λειτουργικές σχέσεις με τον Τραμπ, τον γαμπρό και απεσταλμένο του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, καθώς και με άλλα κορυφαία στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης, σχέσεις που πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες θα ζήλευαν.
Ο Στουμπ και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιούνας Γκαρ Στόρε, έχουν εξελιχθεί σε σημαντικούς διαύλους της διπλωματικής προσπάθειας για την Ουκρανία, λειτουργώντας ως συνδετικοί κρίκοι μεταξύ Αμερικανών, Ουκρανών και Ευρωπαίων.
«Νομίζω ότι εμείς βρισκόμαστε στο παρασκήνιο», δήλωσε ο Στουμπ. «Έχω καλή σχέση με τον Τζάρεντ».
Η πρότασή του προβλέπει κατάπαυση του πυρός στην υφιστάμενη γραμμή επαφής και στη συνέχεια έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, τάσσεται υπέρ της ταυτόχρονης ενίσχυσης της στήριξης προς την Ουκρανία.
Ο Στουμπ προειδοποιεί να μην υπάρξει υπερβολική αντίδραση στην κλιμακούμενη εκστρατεία υβριδικού πολέμου της Ρωσίας στην Ευρώπη. Τον Αύγουστο, εντοπίστηκε στο αεροδρόμιο Λειψίας στη Γερμανία ένα drone που έφερε εκρηκτικό μηχανισμό. Τον Σεπτέμβριο, ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε ότι η Μόσχα σχεδιάζει επιθέσεις με drones και πυραύλους σε έδαφος του ΝΑΤΟ, τις οποίες στη συνέχεια θα παρουσιάσει ως ατυχήματα.
Ο Στουμπ έχει δηλώσει ότι τέσσερα drones έχουν πέσει στη Φινλανδία από τις αρχές του έτους. Ωστόσο, τόνισε ότι δεν βλέπει άμεση ρωσική στρατιωτική απειλή για τη χώρα του και εκτιμά ότι η εκστρατεία υβριδικού πολέμου της Ρωσίας θα πρέπει να αντιμετωπιστεί σε βάθος χρόνου.
«Νομίζω ότι ο κόσμος πρέπει να αντιμετωπίζει αυτή την κατάσταση περισσότερο… φινλανδικά», είπε. «Δηλαδή, να παραμένει ψύχραιμος και, αν φοβάται ότι υπάρχει κίνδυνος κλιμάκωσης, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνει είναι να μπει στη σάουνα και μετά να κάνει ένα παγωμένο μπάνιο και να σκεφτεί με ηρεμία τι πρέπει να κάνει».
Ο Στουμπ αποδίδει στα φοιτητικά του χρόνια στο Γκρίνβιλ της Νότιας Καρολίνας την απαρχή της διαχρονικής του προσπάθειας να ενισχύσει τις σχέσεις ΗΠΑ-Φινλανδίας. Έφτασε στο Πανεπιστήμιο Φέρμαν το 1989, τη χρονιά που έπεσε το Τείχος του Βερολίνου, και αγωνίστηκε στην ομάδα γκολφ του πανεπιστημίου. Η σύνδεσή του με τη Νότια Καρολίνα τον έφερε κοντά στον γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, ο οποίος πέθανε αιφνιδίως τον Ιούλιο. Ο Στουμπ ταξίδεψε στην Ουάσιγκτον για την κηδεία του. Ο Γκράχαμ είχε συστήσει τον Στουμπ στον Τραμπ τον Φεβρουάριο του 2025 και είχε αναφερθεί στις ικανότητές του στο γκολφ. Τον επόμενο μήνα, ο Στουμπ και ο Τραμπ βρέθηκαν συμπαίκτες στο τουρνουά Spring Member-Guest στο Trump International Golf Club στο Γουέστ Παλμ Μπιτς της Φλόριντα, μαζί με τον Γκρέιαμ, τον θρύλο του γκολφ Γκάρι Πλέιερ και τον πρώην βουλευτή Τρέι Γκάουντι. Κέρδισαν το τουρνουά. «Είναι πολύ καλός παίκτης», έγραψε ο Τραμπ για τον Στουμπ. Από εκεί και έπειτα, οι δύο άνδρες έγιναν στενοί φίλοι.
Ο Στουμπ επισφράγισε τη φιλία του με την ομάδα του Τραμπ, φέρνοντας στο τραπέζι κάτι που η Φινλανδία διαθέτει και οι ΗΠΑ χρειάζονται: παγοθραυστικά για την Αρκτική. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ρωσία διαθέτει 42 τέτοια πλοία, ενώ η Ακτοφυλακή των ΗΠΑ μόλις τρία. Στον Λευκό Οίκο, τον Οκτώβριο του 2025, ο Τραμπ και ο Στουμπ υπέγραψαν συμφωνία για την κατασκευή έως και 11 νέων παγοθραυστικών για την Αρκτική, εκ των οποίων τα τέσσερα θα ναυπηγηθούν σε φινλανδικά ναυπηγεία, με το συνολικό κόστος να εκτιμάται στα 6,1 δισ. δολάρια. Το πρώτο πλοίο αναμένεται να παραδοθεί το 2028.
Ο Τραμπ έδειξε προσωπικό ενδιαφέρον για το πρότζεκτ των παγοθραυστικών, όπως δήλωσε ο Στουμπ, τηλεφωνώντας του ακόμη και σε ασυνήθιστες ώρες για να συζητήσουν το θέμα. Στη συνάντησή τους τον περασμένο μήνα στη Νέα Υόρκη, ο Τραμπ συζήτησε μαζί του τόσο για το γκολφ όσο και για τα παγοθραυστικά, σύμφωνα με τον Στουμπ.
Μαζί με τον Στουμπ, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ο υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας Ράντοσλαβ Σικόρσκι συγκαταλέγονται στους Ευρωπαίους ηγέτες που προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή τη διατλαντική σχέση, δήλωσε ο Τζέιμς Κράμπτρι, διακεκριμένος συνεργάτης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων. «Το καλύτερο δυνατό σενάριο για την Ευρώπη είναι μια σταδιακή και ομαλή ανακατανομή ρόλων στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ, με τους Αμερικανούς να κάνουν λιγότερα και τους Ευρωπαίους περισσότερα, αλλά αυτό να γίνει με τρόπο σταδιακό και οργανωμένο, ώστε να μην υπάρξουν κενά», δήλωσε. «Αυτό ακριβώς επιδιώκει ο Στουμπ».
Ωστόσο, πολλά στελέχη του λεγόμενου «Trumpworld» (σ.σ. άτυπος πολιτικός και κοινωνικός όρος των ΗΠΑ που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το στενό περιβάλλον, τους υποστηρικτές και το ευρύτερο δίκτυο επιρροής του Ντόναλντ Τραμπ) εξακολουθούν να συμπράττουν με δεξιές πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη που τάσσονται υπέρ μιας πιο φιλικής στάσης απέναντι στη Ρωσία. Επόμενος σταθμός είναι η Γαλλία, όπου ο Τραμπ και ο Βανς έχουν στηρίξει τη Μαρίν Λεπέν, η οποία έχει πλέον λάβει το πράσινο φως για να είναι υποψήφια στις προεδρικές εκλογές του Απριλίου.
Για αυτό η Φινλανδία, αλλά και η Ευρώπη ευρύτερα, επιδιώκουν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από έναν μόνο εταίρο και να διευρύνουν τις επιλογές τους. Ο Στουμπ ανέφερε ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τη σύναψη νέων εμπορικών συμφωνιών της Ευρώπης με την Ινδία και τη Νότια Αμερική, καθώς και την ενίσχυση της συνεργασίας με τα κράτη του Κόλπου, σημειώνοντας ότι με αυτόν τον τρόπο οι Ευρωπαίοι διαφοροποιούν τις γεωπολιτικές τους επιλογές. «Επειδή πρόκειται για έναν κόσμο χωρίς τάξη, σχεδόν έναν κόσμο χάους, πρέπει να παίξεις αυτό το παιχνίδι», είπε.
Η Αμερική που γνώρισε ο Στουμπ στο Γκρίνβιλ, ως φοιτητής τη δεκαετία του 1990, είχε μόλις κερδίσει τον Ψυχρό Πόλεμο και πίστευε ότι οι αξίες της και οι συμμαχίες της αποτελούσαν την πηγή της δύναμής της.
Θα εξακολουθήσει η Αμερική μετά τον Τραμπ να υπερασπίζεται αυτές τις αξίες και τις συμμαχίες; Για χάρη της ασφάλειας τόσο της Ευρώπης όσο και των Ηνωμένων Πολιτειών, ας ελπίσουμε πως ναι.
*Ο Josh Rogin είναι επικεφαλής αναλυτής για θέματα παγκόσμιας ασφάλειας στο WP Intelligence. Από το 2016, αρθρογραφεί στη στήλη «Opinions» της Washington Post, με αντικείμενο την εθνική ασφάλεια και την εξωτερική πολιτική. Είναι επίσης συγγραφέας του βιβλίου «Chaos Under Heaven: Trump, Xi, and the Battle for the 21st Century», που κυκλοφόρησε το 2021 από τις εκδόσεις Mariner Books.
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
