Πληθυσμιακή κάμψη καταγράφει ο Δήμος Σοφάδων την περίοδο 2001–2021.
Σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα στοιχεία που αναλύθηκαν απόψε (18/11) στην παρουσίαση του Σχεδίου Στρατηγικού Σχεδιασμού, η ηλικιακή ομάδα που κυριαρχεί, με βάση την απογραφή του 2021, είναι 75+ ετών, αριθμός που υπερβαίνει κατά 3 έως 4 φορές τις περισσότερες λοιπές ομάδες και ακολουθούν οι 50–54 ετών!
Ο δείκτης γήρανσης είναι υψηλότερος στις γυναίκες, επιβεβαιώνοντας το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Παράλληλα, ο Δήμος παρουσιάζει υψηλότερο μερίδιο νεότερων σε σχέση με την Περιφέρεια Θεσσαλίας και την Περιφερειακή Ενότητα Καρδίτσας, καθώς και υψηλότερο ή παρόμοιο μερίδιο στις μεγαλύτερες ηλικίες.
Το συνδυαστικό αυτό σχήμα υπογραμμίζει τις δημογραφικές τάσεις και τις προκλήσεις που θέτει για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό της περιοχής.
Επίσης, από τα στοιχεία προκύπτει πως το 50,1% του πληθυσμού είναι άνδρες και το 49,9% γυναίκες, οπότε το συνολικό φύλο – μείγμα χαρακτηρίζεται ισορροπημένο.
Το δημογραφικό – χαρακτηριστικά
Όπως επισημαίνεται, η μεταβολή του πληθυσμού στον Δήμο Σοφάδων την περίοδο 2001–2021 ευθυγραμμίζεται με τις ευρύτερες τάσεις σε χώρα, Περιφέρεια Θεσσαλίας και Π.Ε. Καρδίτσας.
Σε εθνικό επίπεδο, ο μόνιμος πληθυσμός μειώθηκε κατά 3,09% το 2011–2021, ενώ η Θεσσαλία υποχώρησε κατά 6,07% και η Π.Ε. Καρδίτσας κατά 6,38%.
Στον Δήμο Σοφάδων η μείωση την ίδια δεκαετία ήταν 10,27% (από 18.864 σε 16.927), αποτυπώνοντας έντονη καθοδική πορεία.
Σημειώνεται ότι στην απογραφή 2001 ίσχυε ο «Καποδίστριας», άρα ο «Καλλικρατικός» Δήμος προκύπτει από το άθροισμα των τότε Δήμων Σοφάδων, Άρνης, Μενελαΐδας, Ρεντίνης και Ταμασίου.
Σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων, η περίοδος 2001–2011 ήταν αρνητική για όλες, ενώ το 2011–2021 συνεχίζεται η πτώση, με διαφορετική ένταση: Δ.Ε. Σοφάδων -5,04%, Άρνης -17,82%, Ρεντίνης – 11,53%, Ταμασίου -18,26%, Μενελαΐδας -10,51%. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής για τον Δήμο ήταν -1,33% (2001–2011) και -1,03% (2011–2021).
Σημειώνεται πως στην απογραφή του 2001, για τη διοικητική διαίρεση της χώρας ήταν σε εφαρμογή το σχέδιο «Καποδίστριας», με το οποίο οι τρέχουσες Δ.Ε. αποτελούσαν ξεχωριστούς Δήμους.
Συνεπώς, για τον υπολογισμό του «Καλλικρατικού» Δήμου Σοφάδων προστέθηκε ο πληθυσμός από τους Καποδιστριακούς Δήμους Σοφάδων, Άρνης, Μενελαΐδας, Ρεντίνης και Ταμασίου.
Συνοψίζοντας, ο Δήμος Σοφάδων παρουσιάζει συνολική πληθυσμιακή κάμψη. Δεν κατόρθωσε να συγκρατήσει σε χαμηλά επίπεδα τις απώλειες μόνιμου πληθυσμού, ακολουθώντας τη γενικότερη πτωτική τάση που καταγράφεται στο σύνολο της χώρας.
Οι μεγαλύτεροι οικισμοί είναι οι Σοφάδες (5.747 κάτοικοι) και η Ματαράγκα (1.225 κάτοικοι). Μαζί συγκεντρώνουν πάνω από το 40% του συνολικού πληθυσμού του Δήμου, κάτι αναμενόμενο, δεδομένου ότι οι Σοφάδες είναι η έδρα του Δήμου και η δεύτερη σε μέγεθος πόλη της Περιφερειακής Ενότητας.
Ειδικότερα, οι Σοφάδες την περίοδο 2011–2021 κατέγραψαν αύξηση σχεδόν 200 κατοίκων (+3,44%), εξέλιξη που δεν παρατηρήθηκε την προηγούμενη δεκαετία (2001–2011), όταν ο πληθυσμός είχε μειωθεί κατά -12,57% — τέσσερις φορές μεγαλύτερη μεταβολή σε σχέση με τη νεότερη περίοδο. Αντίθετα, η Ματαράγκα εμφανίζει αρνητικό ισοζύγιο και στις δύο δεκαετίες (-15,21% και -13,79% αντίστοιχα), διατηρώντας πλέον λιγότερους από 1.500 κατοίκους.
Στους επόμενους μεγαλύτερους οικισμούς, με βάση τον πληθυσμό, περιλαμβάνονται το Καρποχώρι (839 κάτοικοι), η Ανάβρα (693), το Λεοντάρι (684), ο Κέδρος (539), η Νέα Ζωή (463) και η Κυψέλη (456). Οι περισσότεροι αποτελούν βασικούς οικιστικούς πόλους και έδρες των πεδινών ή ημιορεινών Δημοτικών Ενοτήτων· εξαίρεση συνιστά η Νέα Ζωή, οικισμός Ρομά νοτιοανατολικά των Σοφάδων, που εμφανίζεται για πρώτη φορά στην απογραφή του 2011. Μάλιστα, η Νέα Ζωή είναι ο μοναδικός οικισμός με σημαντική αύξηση πληθυσμού την τελευταία δεκαετία (+6,93%).
Αντιθέτως, οι περισσότεροι από τους παραπάνω οικισμούς συρρικνώνονται και στις δύο περιόδους, με μειώσεις που ξεκινoύν από -4,5% και φθάνουν έως και -42% το 2021. Εξαιρέσεις για το 2011 αποτελούν η Μονή Ρεντίνας (+600%), το Νέο Ικόνιο (+10,10%), ο Ταυρωπός (+9,84%) και το Ανώγειο.
Συνολικά, στο Δήμο Σοφάδων υπάρχουν 22 οικισμοί έως 300 κατοίκους, 14 οικισμοί από 301 έως 700 κατοίκους, 2 οικισμοί από 701 έως 2.000 κατοίκους και φυσικά η πόλη των Σοφάδων.
Οικισμοί Ρομά
Ο Δήμος Σοφάδων αποτελεί σημείο αναφοράς για τους οικισμούς Ρομά τόσο στη Θεσσαλία όσο και σε εθνικό επίπεδο. Στα διοικητικά του όρια περιλαμβάνονται δύο εγκαταστάσεις: ο παλαιός οικισμός εντός του αστικού ιστού της πόλης και ο οικισμός «Νέα Ζωή», περίπου 4 χλμ. από το κέντρο.
Οικισμός Σοφάδων
Με βάση την Επικαιροποιημένη Περιφερειακή Στρατηγική για την Ένταξη των Ρομά στη Θεσσαλία (Περιφέρεια Θεσσαλίας, 2015), ο μόνιμος πληθυσμός του οικισμού εκτιμήθηκε σε περίπου 2.000 άτομα. Επιπλέον, καταγράφηκε μικρός αριθμός περιστασιακών κατοίκων (περί τα 30 άτομα) προερχόμενων κυρίως από την Αλβανία. Ο πληθυσμός Ρομά εμφανίζει ετήσιο μέσο ρυθμό αύξησης 9–10%, σε αντίθεση με τον λοιπό πληθυσμό που βαίνει μειούμενος.
Η ηλικιακή διάρθρωση είναι ισομερώς κατανεμημένη: περίπου 960 ανήλικοι και 980 ενήλικοι.
Νέα Ζωή Σοφάδων
Σύμφωνα με την ίδια στρατηγική (2015), ο οικισμός αριθμούσε 96 κατοικίες, με περίπου 500 μόνιμους κατοίκους. Αναφέρoνται επίσης δύο οικογένειες ως περιστασιακοί κάτοικοι, προερχόμενες κυρίως από την Αλβανία. Και εδώ η ηλικιακή κατανομή είναι σχεδόν ισορροπημένη: 248 ανήλικοι και271 ενήλικοι.
Η μελέτη του ΥΠΕΚΥΠ «Καταγραφή Οικισμών και Πληθυσμού Ρομά σε Εθνικό Επίπεδο» κατέγραψε στη Δ.Ε. Σοφάδων 2.900 Ρομά, εκ των οποίων περί τους 2.400 στον οικισμό των Σοφάδων.
Συνολικά, από το 2015 έως το 2021, μεταξύ των δύο καταγραφών, ο πληθυσμός του οικισμού της Νέας Ζωής παρουσιάζει μια μείωση της τάξης του 10%, από 519 σε 465 άτομα, ενώ, αντίθετα, ο πληθυσμός του οικισμού Σοφάδων παρουσιάζει αύξηση της τάξης του 25%, από 1.940 σε 2.435 άτομα.
Πληθυσμός κατά φύλο
Από την ανάλυση του πληθυσμό του Δήμου Σοφάδων κατά φύλο, καταδεικνύoνται μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, τόσο στο σύνολο του δήμου όσο και στις επιμέρους Δ.Ε.
Συγκεκριμένα, το 50,1% του πληθυσμού είναι άνδρες και το 49,9% γυναίκες, επομένως το συνολικό φύλο-μείγμα χαρακτηρίζεται ισορροπημένο. Για την αποτύπωση της κατανομής ανά φύλο στους λοιπούς οικισμούς (πέρα από τις έδρες των Δ.Ε.), οι οικισμοί ταξινομήθηκαν με βάση τον πληθυσμό του 2021.
Γενικά, δεν παρατηρούνται έντονες αποκλίσεις, κάτι αναμενόμενο δεδομένου ότι πρόκειται κυρίως για μικρού μεγέθους οικισμούς (σχεδόν όλοι κάτω από 700 κατοίκους).
Ωστόσο, οι μεγαλύτερες υπεροχές υπέρ των ανδρών εμφανίζονται σε Κάρπη (100%), Νέο Ικόνιο (11,3%), Ταυρωπό (8,5%) και Αγία Παρασκευή (7,9%), ενώ υπέρ των γυναικών σε Θέρμα (20%), Κάτω Κτιμένη (8,1%), Νέα Ζωή (6,7%) και Δασοχώρι (6,4%).
Τέλος, σημειώνεται ειδικά η Μονή Ρεντίνας (Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου Ρεντίνας), η οποία από το 2000 λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή μονή, υπαγόμενη στην Ι. Μητρόπολη Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφαρσάλων.
Ηλικιακή διάρθρωση
Με βάση την Απογραφή 2021, στον Δήμο Σοφάδων κυριαρχεί η ηλικιακή ομάδα 75+ ετών με 3.030 άτομα, αριθμό που υπερβαίνει κατά 3 έως 4 φορές τις περισσότερες λοιπές ομάδες. Έπονται οι ομάδες 50–54, 60–64 και 65–69 ετών.
Στον αντίποδα, οι μικρότερες πληθυσμιακά ομάδες είναι οι 0–4, 30–34 και 25–29 ετών, καθεμία με λιγότερα από 800 άτομα.
Σε γενικές γραμμές, ο Δήμος εμφανίζει διακριτές διαφοροποιήσεις στην εσωτερική κατανομή ηλικιών σε σχέση με τα υπόλοιπα επίπεδα αναφοράς (Χώρα, Περιφέρεια Θεσσαλίας, Π.Ε. Καρδίτσας). Η ανάγνωση των πυραμίδων ηλικιών και των ποσοστιαίων αποκλίσεων αναδεικνύει σαφείς τάσεις και ιδιαιτερότητες της περιοχής.
Σε σύγκριση με την Π.Ε. Καρδίτσας: ο Δήμος Σοφάδων εμφανίζει υψηλότερα ποσοστά έως 29 ετών και στην ομάδα 75+, ενώ υστερεί στις υπόλοιπες ηλικιακές κλάσεις.
Σε σύγκριση με την Περιφέρεια Θεσσαλίας: υπερέχει ποσοστιακά στις ηλικίες έως 14 ετών και από 65+, ενώ υπολείπεται στις λοιπές ομάδες.
Σε σύγκριση με το Σύνολο της Χώρας: καταγράφει μεγαλύτερα ποσοστά έως 19 ετών και από 65+, με χαμηλότερες αναλογίες στις υπόλοιπες ηλικίες.
Συνοψίζοντας, το προφίλ του Δήμου δεν αποκλίνει σημαντικά από το εθνικό μοτίβο ως προς τη δομή ηλικιών: επικρατούν οι μεγαλύτερες ηλικίες (75+), ενώ ακολουθούν οι 50–54.
Παράλληλα, σε σχετική βάση, ο Δήμος παρουσιάζει υψηλότερο μερίδιο νεότερων σε σχέση με Περιφέρεια και Π.Ε., καθώς και υψηλότερο ή παρόμοιο μερίδιο στις μεγαλύτερες ηλικίες (ιδίως 65+). Το συνδυαστικό αυτό σχήμα υπογραμμίζει τις δημογραφικές τάσεις και τις προκλήσεις που θέτει για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό της περιοχής.
Στη συνέχεια παρουσιάζεται η κατανομή πληθυσμού ανά ηλικιακή ομάδα και φύλο στον Δήμο Σοφάδων, σε αντιπαραβολή με το σύνολο της χώρας και τα λοιπά επίπεδα ανάλυσης.
Παιδιά και νέοι (0–9, 10–19)
Στις ηλικίες 0–9, οι αναλογίες είναι σχεδόν ισοβαρείς: 4,6% άνδρες και 4,4% γυναίκες. Παρόμοια εικόνα και στα 10–19, με 5,8% για τους άνδρες και 5,4% για τις γυναίκες. Τα ποσοστά αυτά είναι υψηλότερα από το μέσο της χώρας και των άλλων περιοχών, ιδίως σε σύγκριση με την Π.Ε. Καρδίτσας, όπου παιδιά και έφηβοι αποτελούν μικρότερο μερίδιο.
Νέοι ενήλικες (20–29, 30–39)
Στους 20–29 παραμένει η σχετική ισορροπία (4,8% άνδρες, 4,3% γυναίκες). Αντίστοιχα, στην ομάδα 30–39 καταγράφονται 4,9% για τους άνδρες και 4,1% για τις γυναίκες.
Μέση ηλικία (40–49, 50–59)
Στην ομάδα 40–49 τα δύο φύλα βρίσκονται πρακτικά στο ίδιο επίπεδο (5,8% έκαστο, διαφορά ενός μόνο ατόμου). Στις ηλικίες 50–59, οι άνδρες (7,2%) υπερβαίνουν τις γυναίκες κατά περίπου 1 ποσοστιαία μονάδα.
Ηλικιωμένοι (60+)
Στις μεγαλύτερες ηλικίες εμφανίζεται διττή εικόνα. Στους 60–69 επικρατεί ισορροπία (6,6% έναντι 6,5%). Αντίθετα, από τα 70+ και πάνω, οι γυναίκες υπερέχουν: στις 70–79 με 6,7% έναντι 5,8% των ανδρών και στις 80+ με 6,7% έναντι 4,6%. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται πιθανότατα με το υψηλότερο προσδόκιμο ζωής των γυναικών, τάση που καταγράφεται και αλλού.
Στη συνέχεια, ακολουθεί η ανάλυση δημογραφικών δεικτών καθώς και της μέσης ηλικίας για το σύνολο της χώρας, της Περιφέρειας Θεσσαλίας, της Π.Ε. Καρδίτσας, του Δήμου Σοφάδων και τις Δ.Ε (Σοφάδων, Άρνης, Μενελαϊδας, Ρεντίνης και Ταμασίου). Συγκεκριμένα, για το σύνολο του πληθυσμού:
-Δείκτης Γήρανσης
Ο Δείκτης Γήρανσης αποτυπώνει πόσα άτομα 65+ αντιστοιχούν σε 100 άτομα 0–14.
Στον Δήμο Σοφάδων ο δείκτης είναι 199,92 υψηλότερος από της Χώρας (168,56), πολύ κοντά στην Περιφέρεια Θεσσαλίας (186,05) και χαμηλότερος από την Π.Ε. Καρδίτσας (226,86). Αυτό μεταφράζεται σε νεότερο πληθυσμό σε σχέση με την Π.Ε. Καρδίτσας, παρόμοια εικόνα με την Περιφέρεια και γηραιότερο προφίλ έναντι του εθνικού συνόλου. Η διαφορά από την Π.Ε. Καρδίτσας (26,93 μονάδες) είναι αισθητή και δηλώνει βαρύτερη δημογραφική επιβάρυνση σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας.
Στο εσωτερικό του Δήμου, η Δ.Ε. Ρεντίνης εμφανίζει τον υψηλότερο δείκτη (673,33), υποδηλώνοντας έντονη γήρανση. Ακολουθούν οι Δ.Ε. Ταμασίου και Άρνης, ενώ η Δ.Ε.
Σοφάδων έχει τη χαμηλότερη τιμή (122,87), μάλιστα χαμηλότερη και από τον μέσο όρο της Χώρας.
-Δείκτης Αντικατάστασης
Ο Δείκτης Αντικατάστασης δείχνει τα άτομα 10–14 ανά 100 άτομα 60–64. Στον Δήμο Σοφάδων, ο δείκτης φθάνει τις 92,06 μονάδες, υπερβαίνοντας την Ελλάδα (77,12), τη Θεσσαλία (77,02) και την Π.Ε. Καρδίτσας (66,26). Το γεγονός αυτό παραπέμπει σε ευνοϊκότερες προοπτικές αναπλήρωσης του πληθυσμού συγκριτικά με τα λοιπά επίπεδα. Ενδοδημοτικά, η Δ.Ε. Ρεντίνης καταγράφει τη χαμηλότερη τιμή (10,71), που δηλώνει σοβαρή υστέρηση αντικατάστασης.
Οι Δ.Ε. Ταμασίου και Άρνης εμφανίζουν σαφώς καλύτερες επιδόσεις, ενώ η Δ.Ε. Σοφάδων έχει την υψηλότερη τιμή (127,48), υπερκαλύπτοντας τον μέσο όρο Χώρας, Περιφέρειας και Π.Ε.
-Μέσος Όρος Ηλικίας
Ο Μ.Ο. ηλικίας αποτυπώνει συνολικά τη δομή ηλικιών. Για τον Δήμο Σοφάδων είναι 50,13 έτη, υψηλότερος από Χώρα (46,19) και Θεσσαλία (47,63), και σχεδόν ίσος με την Π.Ε. Καρδίτσας (50,34) — στοιχείο που υποδεικνύει λιγότερο νεανικό πληθυσμό. Εντός Δήμου, η Δ.Ε. Ρεντίνης έχει τον υψηλότερο Μ.Ο. (61,79), επιβεβαιώνοντας τη συγκέντρωση ηλικιωμένων· ακολουθούν Ταμασίου και Άρνης.
Η Δ.Ε. Σοφάδων εμφανίζει τον χαμηλότερο Μ.Ο. (43,44), κάτω και από τα αντίστοιχα μέσα της Χώρας, της Περιφέρειας και της Π.Ε.
Αντίστοιχη ανάλυση ανά φύλο
-Δείκτης Γήρανσης
Σε γενικές γραμμές, ο δείκτης είναι υψηλότερος στις γυναίκες, επιβεβαιώνοντας το μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής. Στον Δήμο Σοφάδων, οι τιμές είναι 176,04 (άνδρες) και 225,53 (γυναίκες). Η γυναικεία τιμή είναι χαμηλότερη από της Π.Ε. Καρδίτσας, αλλά όχι από Χώρα και Περιφέρεια. Για τους άνδρες, ο δείκτης του Δήμου είναι υψηλότερος από Χώρα (145,26) και Περιφέρεια, αλλά χαμηλότερος από την Π.Ε. Καρδίτσας. Εντός Δήμου, οι γυναίκες στη Δ.Ε. Ταμασίου εμφανίζουν την υψηλότερη τιμή (569,15), ενώ οι άνδρες στη Δ.Ε. Ρεντίνης καταγράφουν κορυφαία τιμή 1020.
Η Δ.Ε. Σοφάδων έχει τις χαμηλότερες τιμές (136,07 γυναίκες, 110,80 άνδρες), χαμηλότερες και από Χώρα, Περιφέρεια και Π.Ε.
-Δείκτης Αντικατάστασης
Ο δείκτης τείνει να είναι υψηλότερος στους άνδρες σε όλα τα επίπεδα, με εξαίρεση ορισμένες μικρές Δ.Ε.
Στον Δήμο Σοφάδων οι τιμές είναι 96,76 (άνδρες) και 86,80 (γυναίκες), υψηλότερες και για τα δύο φύλα από Χώρα (83,30/71,50 αντίστοιχα), Περιφέρεια Θεσσαλίας και Π.Ε. Καρδίτσας. Εντός Δήμου, η Δ.Ε. Σοφάδων και οι λοιπές ενότητες ακολουθούν το προαναφερόμενο μοτίβο. Εξαίρεση αποτελεί η Δ.Ε. Ρεντίνης, όπου ο δείκτης είναι μεγαλύτερος για τις γυναίκες και μηδενικός για τους άνδρες, καταδεικνύοντας έντονη ιδιαιτερότητα που σχετίζεται με τη μεγάλη συγκέντρωση γηραιότερων ανδρών στις μικρότερες πληθυσμιακά ενότητες.
-Μέσος Όρος Ηλικίας
Συνεπώς προς τα παραπάνω ευρήματα, ο Μ.Ο. ηλικίας είναι υψηλότερος στις γυναίκες σε όλα τα επίπεδα.
Στον Δήμο Σοφάδων: 48,58 έτη (άνδρες) και 51,69 έτη (γυναίκες). Η διαφορά 3,11 ετών υπερβαίνει τη διαφορά που παρατηρείται σε Χώρα, Περιφέρεια και Π.Ε.
Εντός Δήμου, η Δ.Ε. Μενελαΐδας εμφανίζει τον υψηλότερο Μ.Ο. για τις γυναίκες, έπονται Ταμασίου, Άρνης, Ρεντίνης, Σοφάδων.
Για τους άνδρες, πρώτη η Μενελαΐδας, και ακολουθούν Ρεντίνης, Ταμασίου, Άρνης, Σοφάδων.
Λ.Μ.
