Η πρόσφατη κατάρρευση κτιρίου στα Πετράλωνα επανέφερε με δραματικό τρόπο στο δημόσιο διάλογο το ζήτημα της στατικής επάρκειας των κατασκευών και της ασφάλειας του γερασμένου κτιριακού αποθέματος της χώρας. Με αφορμή το περιστατικό, ο Δρ. Κωνσταντίνος Απ. Καραγιάννης, Διπλωματούχος Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., Δομοστατικός – Συγκοινωνιολόγος M.Sc. PhD και Διδάκτωρ Πολυπαραμετρικού Σχεδιασμού Αστικών Υποδομών και Δικτύων, καταθέτει άρθρο – παρέμβαση, στο οποίο αναλύει τις αιτίες που οδηγούν σε τέτοιου είδους τραγωδίες, επισημαίνει τις ευθύνες που υπάρχουν κατά τη διαδικασία κατασκευής και ελέγχου των έργων και παρουσιάζει συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της ασφάλειας των κτιρίων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη προσεισμικού ελέγχου και στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πλαισίου κρατικής στήριξης για τη στατική θωράκιση των κατασκευών.
Στη συνέχεια παρατίθεται αυτούσιο το άρθρο του Δρ. Κωνσταντίνου Καραγιάννη.
Η πρόσφατη, σοκαριστική κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα συνιστά μια
ηχηρή προειδοποίηση, ένα «καμπανάκι» κινδύνου που αναδεικνύει με τον πλέον
δραματικό τρόπο, αφενός τις δομικές αδυναμίες του κτιριακού μας αποθέματος και
αφετέρου τις παραλείψεις που λαμβάνουν χώρα στις διαδικασίες υλοποίησης και ελέγχου
των τεχνικών έργων.
Με πολυετή εμπειρία στον τομέα της κατασκευής τεχνικών οικοδομικών έργων, με μακρά
θητεία ως ελεγκτής στατικών μελετών, έχοντας υπηρετήσει επί μία δεκαετία ως Πρόεδρος
του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών, αλλά και ως ενεργό Μέλος της Επιτροπής
χορήγησης αδειών ασκήσεως του επαγγέλματος του Πολιτικού Μηχανικού, αισθάνομαι
την ηθική, επιστημονική και επαγγελματική υποχρέωση να τοποθετηθώ δημοσίως. Στόχος
δεν είναι η στείρα κριτική, αλλά η κατάθεση συγκεκριμένων, ρεαλιστικών προτάσεων για
να θωρακίσουμε τις πόλεις μας και να προστατεύσουμε τις πολύτιμες ανθρώπινες ζωές.
Στη γενική κοινή συνείδηση, η αποτίμηση κάθε κτιρίου συνδέεται άρρηκτα με το αισθητικό
του αποτέλεσμα. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνθετη. Ο Διπλωματούχος
Πολιτικός Μηχανικός είναι ο απόλυτος εγγυητής της στατικής επάρκειας, της ευστάθειας
και τελικά, της ασφάλειας κάθε κατασκευής. Είναι εκείνος που καλείται να δώσει «σάρκα
και οστά» στα αρχιτεκτονικά σχέδια, αφού συνεργαστεί αρμονικά με τον Αρχιτέκτονα,
διασφαλίζοντας ότι το κτίριο θα αντέξει στο χρόνο, στη χρήση, στις καταπονήσεις και
φυσικά στην έντονη σεισμική δραστηριότητα που χαρακτηρίζει τη χώρα μας.
Ο Πολιτικός Μηχανικός μπορεί και συνδυάζει την πολυεπίπεδη επιστημονική, θεωρητική
γνώση, με την εμπειρία του εργοταξίου. Κάθε απόφασή του, από την επιλογή του βάθους
και του είδους της θεμελίωσης, της διατομής και της μορφής κάθε δομικού στοιχείου, του
μεγέθους και του τρόπου τοποθέτησης του οπλισμού, κρίνει τη σταθερότητα του
οικοδομήματος. Η υποτίμηση αυτού του ρόλου και η πιθανή προσπάθεια παράκαμψης των
υποδείξεών του στο όνομα του εύκολου κέρδους ή της ταχύτερης αποπεράτωσης, οδηγεί
με μαθηματική ακρίβεια σε τραγικά αποτελέσματα.
Η φάση των εκσκαφών και της θεμελίωσης, καθώς και η διαμόρφωση του φέροντος
οργανισμού (του σκελετού από οπλισμένο σκυρόδεμα), αποτελούν τις πιο κρίσιμες και
επικίνδυνες περιόδους σε μια οικοδομή.
Κατά τη φάση των εκσκαφών, η απομάκρυνση των γαιών μεταβάλλει τις ισορροπίες του
εδάφους. Όταν η εκσκαφή γίνεται σε πυκνοδομημένες αστικές περιοχές, δίπλα σε
υφιστάμενα, παλαιά κτίρια, ο κίνδυνος υποχώρησης των συνήθως ρηχών θεμελίων των
παλαιότερων γειτονικών ιδιοκτησιών είναι ιδιαίτερα υψηλός. Απαιτείται εξειδικευμένη
μελέτη αντιστηρίξεως, σχολαστική εφαρμογή της προτεινόμενης λύσης και συνεχής
παρακολούθηση, ιδιαίτερα όταν η νέα κατασκευή προβλέπει την κατασκευή υπογείων.
Κατά τη διαμόρφωση του σκελετού, η ακριβής τοποθέτηση του σιδηροπλισμού, η σωστή
σκυροδέτηση, η επαρκής συμπύκνωση του σκυροδέματος, καθώς και η τήρηση των
χρόνων ξεκαλουπώματος είναι ζωτικής σημασίας.
Η αυστηρή τήρηση των μέτρων ασφαλείας και η συνεχής παρουσία του επιβλέποντος
Μηχανικού στο εργοτάξιο αποτελούν απαράβατους όρους. Τα ατυχήματα και οι αστοχίες
συμβαίνουν ακριβώς τη στιγμή που η προσοχή χαλαρώνει, ή όταν προκρίνεται η άποψη
του «εμπειρικού» μάστορα, έναντι της επιστημονικής και τεκμηριωμένης προσέγγισης.
Η χώρα μας διαθέτει ένα εξαιρετικά γερασμένο κτιριακό απόθεμα. Ένα μεγάλο ποσοστό,
που ξεπερνά το 65%, των ιδιωτικών και δημοσίων κτιρίων, έχει κατασκευαστεί πριν από
το 1985 (έτος εφαρμογής του πρώτου αυστηρού αντισεισμικού κανονισμού, που
ακολούθησε εκείνον του 1959), δηλαδή με βάση παλαιότερους, κατά πολύ υποδεέστερους
σε απαιτήσεις αντισεισμικούς κανονισμούς σε σχέση με τους σημερινούς.
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στα παλαιά σχολικά συγκροτήματα. Εκεί στεγάζεται το
μέλλον της χώρας μας, τα παιδιά μας. Είναι επιτακτική ανάγκη να ολοκληρωθεί άμεσα ο
καθολικός, πρωτοβάθμιος προσεισμικός έλεγχος σε όλα τα σχολεία, ο οποίος θα
συνοδεύεται από λεπτομερείς στατικές μελέτες αποκατάστασης, όπου εντοπίζονται
προβλήματα. Η ασφάλεια των παιδιών είναι αδιαπραγμάτευτη.
Όπως έχουμε τονίσει επανειλημμένως, ο προληπτικός έλεγχος κοστίζει απείρως λιγότερο
από την εκ των υστέρων αποκατάσταση μιας πιθανής καταστροφής, τόσο σε οικονομικό
όσο, κυρίως, σε ανθρώπινο επίπεδο.
Τα τελευταία χρόνια, η πολιτεία έχει στρέψει το ενδιαφέρον και τους πόρους της, στη
χρηματοδότηση της ενεργειακής αναβάθμιση των κτιρίων (θερμομονώσεις, κουφώματα,
αντλίες θερμότητας). Η προστασία του περιβάλλοντος και η εξοικονόμηση ενέργειας
συνιστούν αναμφίβολα σημαντικές προτεραιότητες.
Ωστόσο, προκύπτει ένα εύλογο, οξύμωρο ερώτημα: Ποιο το νόημα να έχουμε ένα κτίριο
ενεργειακά «πράσινο», αν αυτό κινδυνεύει να καταρρεύσει από έναν σεισμό ή από μια
απρόσεκτη διπλανή εκσκαφή;
Η πολιτεία οφείλει να προχωρήσει σε μια γενναία αναθεώρηση της στρατηγικής της.
Απαιτείται η άμεση θέσπιση χρηματοδοτικών εργαλείων και προγραμμάτων, αντίστοιχων
με το «Εξοικονομώ», που θα επιδοτούν τις μελέτες στατικής επάρκειας και τις στατικές
ενισχύσεις κτιρίων.
Ακολουθεί ένας προτεινόμενος «οδικός χάρτης» με τέσσερις βασικούς «άξονες δράσης».
Υποχρεωτική έκδοσης στατικής ταυτότητας κτιρίου για κατασκευές προ του 1985, με
στόχο την πλήρη χαρτογράφηση της ανθεκτικότητας και της πιθανής επικινδυνότητας του
κτιριακού αποθέματος.
Δημιουργία προγράμματος «Ενισχύω – Θωρακίζω» με κρατική επιδότηση, με στόχο την
παροχή κινήτρων στους πολίτες για δομικό έλεγχο και στατική ενίσχυση των σπιτιών τους.
Προτεραιότητα σε ελέγχους και αποκαταστάσεις σε Σχολεία, Νοσοκομεία και Δημόσιες
Υπηρεσίες, με στόχο τη διασφάλιση της λειτουργίας κρίσιμων υποδομών σε κατάσταση
έκτακτης ανάγκης.
Εντατικοποίηση των ελέγχων ταυτόχρονα από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς, από τις
Υπηρεσίες Δόμησης και τους Ελεγκτές Δόμησης, με στόχο την εκμηδένιση αφενός της
αυθαίρετης και αφετέρου της μη σύμφωνης με τους κανόνες της επιστήμης
κατασκευαστικής δραστηριότητας.
Η τραγωδία στα Πετράλωνα πρέπει να γίνει το ορόσημο για μια νέα εποχή που πρέπει να
επέλθει στην οικοδομή. Δεν έχουμε πλέον το δικαίωμα να εθελοτυφλούμε. Η επιστημονική
γνώση υπάρχει, το έμπειρο δυναμικό των Πολιτικών Μηχανικών είναι έτοιμο να προσφέρει
τις υπηρεσίες του και οι νέες τεχνολογίες δίνουν πλέον όλα εκείνα τα εργαλεία άμεσου και
τεκμηριωμένου ελέγχου που στο παρελθόν φάνταζαν αδιανόητα.
Αυτό που απαιτείται είναι η βούληση για ριζικές τομές. Η ασφάλεια των πολιτών, η στατική
επάρκεια των σπιτιών μας και η θωράκιση των σχολείων μας αποτελούν τον δείκτη
πολιτισμού κάθε οργανωμένης κοινωνίας. Ας δράσουμε τώρα, πριν η επόμενη κατάρρευση,
μας θυμίσει ξανά, με τον πιο σκληρό τρόπο, τις διαχρονικές παραλείψεις μας.
