Τι λέει το βλέμμα μας στους άλλους

Μιλάτε με κάποιον και εκείνος δεν σας κοιτάζει σχεδόν ποτέ στα μάτια. Το βλέμμα του πηγαίνει στο πάτωμα, στο κινητό του ή κάπου πίσω από τον ώμο σας. Είναι πολύ πιθανό να σκεφτείτε ότι δεν σας ακούει, ότι βαριέται ή ότι θέλει να βρίσκεται οπουδήποτε αλλού. Μπορεί, όμως, απλώς να αισθάνεται αμηχανία.

Η βλεμματική επαφή είναι ένα από τα ισχυρότερα μέσα μη λεκτικής επικοινωνίας. Χωρίς να πούμε λέξη, μπορούμε να δείξουμε ενδιαφέρον, προσοχή, συμπάθεια, περιέργεια ή δυσφορία. Έρευνες έχουν συνδέσει το άμεσο βλέμμα με την εντύπωση μεγαλύτερης αξιοπιστίας, ενώ υπάρχουν στοιχεία ότι μπορεί να επηρεάσει ακόμη και το πόσο καλά θυμόμαστε ένα πρόσωπο.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν χρειάζεται μόνο να κοιτάζουμε τον άλλον. Χρειάζεται και να ξέρουμε πότε να στρέψουμε το βλέμμα μας, αλλού.

Πόση ώρα μπορούμε να κοιτάζουμε κάποιον στα μάτια;

Δεν υπάρχει ένας κανόνας που να ισχύει για όλους. Σε παλαιότερη μελέτη σχεδόν 500 άνθρωποι παρακολούθησαν πρόσωπα που τους κοιτούσαν απευθείας για διαφορετικά χρονικά διαστήματα. Κατά μέσο όρο, οι συμμετέχοντες προτιμούσαν η οπτική επαφή να διαρκεί περίπου 3,3 δευτερόλεπτα.

Ένα βλέμμα μπορεί στην αρχή να δείχνει ενδιαφέρον, αλλά εάν κρατήσει περισσότερο απ’ όσο περιμένουμε, μπορεί να αρχίσει να μάς φέρνει σε αμηχανία.

Τα έξι λάθη που κάνουμε με το βλέμμα μας

Αποφεύγουμε εντελώς τη βλεμματική επαφή. Μπορεί να συμβαίνει από συστολή, νευρικότητα ή απλή αμηχανία. Όμως ο άνθρωπος απέναντί μας δεν γνωρίζει την αιτία. Έτσι, μπορεί να ερμηνεύσει την αποφυγή ως αδιαφορία, ανασφάλεια ή ακόμη και έλλειψη ειλικρίνειας.

Κοιτάζουμε υπερβολικά επίμονα. Στο άλλο άκρο βρίσκεται το αδιάκοπο βλέμμα. Στις φυσικές συνομιλίες κοιτάζουμε τον άλλον και στη συνέχεια απομακρύνουμε για λίγο τα μάτια μας. Όταν αυτές οι μικρές διακοπές δεν υπάρχουν, το βλέμμα μπορεί να γίνει άβολο ή ακόμη και απειλητικό. Τα ορθάνοιχτα μάτια και το επίμονο κοίταγμα μπορούν επίσης να συνδεθούν με θυμό ή επιθετικότητα, ακόμη και όταν αυτή δεν είναι καθόλου η πρόθεσή μας.

Κοιτάζουμε επίμονα άλλο σημείο. Όταν δυσκολευόμαστε να κοιτάξουμε κάποιον στα μάτια, μπορεί να καταλήξουμε να κοιτάζουμε το μέτωπο, τα χέρια ή κάποιο άλλο σημείο του σώματός του. Ο άλλος μπορεί να θεωρήσει ότι δεν τον προσέχουμε ή, ακόμη χειρότερα, να αρχίσει να αναρωτιέται γιατί κοιτάζουμε επίμονα το συγκεκριμένο σημείο.

Τα μάτια μας περιφέρονται παντού. Πάτωμα, ταβάνι, παράθυρο, διπλανό τραπέζι. Ένα βλέμμα που μετακινείται συνεχώς μπορεί να δώσει την εντύπωση ότι είμαστε αφηρημένοι, ανυπόμονοι ή αγχωμένοι, ακόμη και όταν ακούμε προσεκτικά.

Ξεχνάμε ότι δεν ισχύουν παντού οι ίδιοι κανόνες. Στις δυτικές κοινωνίες το άμεσο βλέμμα συνδέεται συχνά με αυτοπεποίθηση και ενδιαφέρον. Αυτό όμως δεν είναι παγκόσμιος κανόνας. Έρευνες έχουν δείξει σημαντικές πολιτισμικές διαφορές. Σε ορισμένες κοινωνίες της Ανατολικής Ασίας, για παράδειγμα, το παρατεταμένο άμεσο βλέμμα μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και ασέβεια, ιδιαίτερα απέναντι σε μεγαλύτερους ανθρώπους.

Σε μια παρέα κοιτάζουμε μόνο έναν άνθρωπο. Συχνά επιλέγουμε ασυναίσθητα εκείνον με τον οποίο αισθανόμαστε μεγαλύτερη οικειότητα. Το αποτέλεσμα είναι ότι εκείνος μπορεί να αισθανθεί άβολα και οι υπόλοιποι αόρατοι. Όταν μιλάμε σε μια ομάδα, είναι καλύτερο το βλέμμα μας να μοιράζεται φυσικά σε όλους.

Μπορούμε να μάθουμε να κοιτάζουμε διαφορετικά;

Η βλεμματική επαφή δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε άσκηση με χρονόμετρο. Ούτε υπάρχει λόγος να μετράμε πόσα δευτερόλεπτα κοιτάζουμε τον άλλον.

Μερικές απλές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν:

• Εάν το άμεσο βλέμμα σάς δυσκολεύει, κοιτάξτε συνολικά το πρόσωπο του άλλου και όχι αποκλειστικά τα μάτια του.
• Μετακινείτε φυσικά το βλέμμα ανάμεσα στα μάτια και το στόμα, αντί να το κρατάτε ακίνητο.
• Χρησιμοποιήστε και τα υπόλοιπα σημάδια της μη λεκτικής επικοινωνίας, όπως ένα χαμόγελο, ένα νεύμα ή μια ελαφριά κλίση του σώματος προς τον συνομιλητή.

Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίζουμε τη βλεμματική επαφή σαν μια τεχνική που πρέπει να εκτελέσουμε σωστά. Το βλέμμα λειτουργεί όταν παραμένει φυσικό και αυθεντικό. Μπορεί να δείξει στον άλλον ότι τον ακούμε και ότι είμαστε παρόντες. Και μερικές φορές αυτό αρκεί για να αλλάξει ολόκληρη τη συνομιλία.

Με πληροφορίες από: Verywellmind, SCIAM