Φωτεινή Κωνσταντοπούλου στο ΕΡΤnews: «45 κι ακόμα μετράω» – Η γυναικεία εμπειρία χωρίς φίλτρα και ροζ περιτυλίγματα

Η Φωτεινή Κωνσταντοπούλου με το βιβλίο της «45 κι ακόμα μετράω», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ελληνοεκδοτική, ιχνηλατεί την γυναικεία εμπειρία χωρίς «φίλτρα» και ροζ περιτυλίγματα. Την παρθενική της είσοδο στην ενήλικη λογοτεχνία πριμοδοτούν δεκάξι τίτλοι βιβλίων για παιδιά, μία τιμητική διάκριση από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα – για την συμβολή της στην παγκόσμια εκστρατεία BACK2SCHOOL- και η 28χρονη διαδρομή της στην Ελληνική Αστυνομία.

«45 κι ακόμα μετράω» ο τίτλος του βιβλίου σας. Σε τί αναφέρεται αυτό το «μετράω»; Στα χρόνια που περνούν, στις εμπειρίες που προστίθενται ή στην προσωπική αξία μιας γυναίκας που αποφασίζει να δηλώσει παρούσα στη ζωή της;

Το «μετράω» δεν είναι στατιστική· είναι πράξη αντίστασης. Στα σαράντα πέντε σου συνειδητοποιείς ότι έπαψες να μετράς τα χρόνια για να χωρέσεις σε ηλικιακά καλούπια ή τις προσδοκίες των άλλων. Δεν είναι μια αριθμητική καταγραφή ούτε μια αγωνιώδης προσπάθεια να προλάβεις τον χρόνο. Είναι η στιγμή που σταματάς να είσαι θεατής στη ζωή σου, παίρνεις τον άβακα πίσω και αρχίζεις να μετράς αποκλειστικά τα θέλω σου, τις αντοχές σου και το βάρος που αρνείσαι πια να κουβαλήσεις. Σημαίνει ότι υπάρχεις, μετράς εσύ για σένα και δηλώνεις επιτέλους παρούσα.

Τί σας ώθησε να περάσετε από τη λογοτεχνία για παιδιά στις ενήλικες «μικρές απογραφές» στο χαρτί;

Δεν υπήρχε κανένα θεωρητικό σχέδιο πίσω από τις «μικρές απογραφές». Υπήρχε μόνο η πραγματικότητα, που κάποια στιγμή άρχισε να ζητάει τον δικό της λογαριασμό. Έναν λογαριασμό που περιλάμβανε τις σχέσεις που κρατήσαμε παραπάνω απ’ όσο έπρεπε, τις ενοχές που δεν μας άφηναν να αναπνεύσουμε και τα «δεν πειράζει» που λέγαμε σε φίλους, γείτονες, συναδέλφους, για να μη χαλάσουμε την εικόνα που μας είχαν πείσει ότι έπρεπε να έχουμε. Και δεν ήταν ποτέ μόνο δικά μου «προνόμια»· ήταν κοινή συνθήκη πολλών γυναικών. Κάπως έτσι ένιωσα την ανάγκη να αφήσω πίσω τους ασφαλείς κόσμους των παιδικών βιβλίων, εκεί όπου οι ιστορίες χωράνε πάντα σε ένα τακτοποιημένο κουτί- να στρέψω το μικρόφωνο στον εαυτό μου και να μιλήσω για μια διαδρομή που, τελικά, μοιάζει τόσο πολύ σε τόσες από εμάς.

Γράφετε πως «υπάρχουν άνθρωποι που σε αντιμετωπίζουν σαν διαμέρισμα με προοπτική» το οποίο “ανακαινίζουν” με διορθώσεις και «αλλά». Πόσο δύσκολο είναι για μια γυναίκα να προστατεύσει τα όριά της από όσους/όσες προσπαθούν να τη φέρουν στα δικά τους μέτρα;

Είναι από τις πιο αθόρυβες αλλά εξαντλητικές μάχες που δίνει μια γυναίκα καθημερινά. Την παραβίαση που έρχεται με κραυγές ή βία την αντιλαμβάνεσαι αμέσως. Πολύ πιο δύσκολο είναι να εντοπίσεις το «ξήλωμα» που γίνεται με το γάντι, κάτω από το πρόσχημα της καλοσύνης, της συμβουλής ή της δήθεν αγάπης. Κάποιος μπαίνει στη ζωή σου σαν εργολάβος ψυχών, και συνήθως το καταλαβαίνεις μόνο αφού έχει ήδη σχεδιάσει πάνω σου το σπίτι που θέλει εκείνος να κατοικήσει. Το πιο επίπονο κομμάτι είναι πως πολλές γυναίκες έχουμε μεγαλώσει μαθαίνοντας να θεωρούμε την προσαρμογή ευγένεια και την ανοχή ενδιαφέρον. Έτσι, όταν κάποια στιγμή πεις «ως εδώ», σε κατηγορούν συχνά για «απότομη αλλαγή», για «εγωισμό» ή, το χειρότερο απ’ όλα, για «αχαριστία». Η προστασία του εαυτού σε αυτήν την περίπτωση αρχίζει όταν σταματήσεις να φοβάσαι ακριβώς αυτές τις λέξεις.

Είναι η φράση «για το καλό σου» η μεγαλύτερη παγίδα; Εσείς, πώς διαχωρίζετε την αγαθή παραίνεση από την συναισθηματική χειραγώγηση;

Η φράση από μόνη της δεν κρύβει τίποτα κακό. Το πρόβλημα φαίνεται σε αυτό που ακολουθεί αν αρνηθείς. Έχω μια δοκιμή που χρησιμοποιώ: φαντάζομαι το ίδιο πρόσωπο τη στιγμή που του λέω «όχι» πώς θα αντιδρούσε; Η αγαθή παραίνεση αντέχει ένα «όχι» χωρίς να χάσει τίποτα. Η χειραγώγηση τιμωρεί το «όχι» με σιωπή, με προσβεβλημένο ύφος, με έναν κατάλογο απ’ όσα «θυσίασε» για σένα. Η αγάπη κάποιου δεν σημαίνει ότι ξέρει καλύτερα από σένα τι χρειάζεσαι. Σημαίνει ότι νοιάζεται. Και το νοιάξιμο δεν είναι άδεια να αποφασίζει για λογαριασμό σου.

Ξεκαθαρίζετε ότι το βιβλίο δεν είναι μια ιστορία θεραπείας με έτοιμα βήματα, αλλά μια προσπάθεια να αγαπηθεί η πιο τσαλακωμένη εκδοχή του εαυτού μας. Τί σημαίνει για εσάς «τσαλάκωμα»;

“Τσαλάκωμα” για μένα είναι η στιγμή που παραιτείσαι από την απαίτηση να είσαι αψεγάδιαστη. Είναι όλα εκείνα τα σημάδια, τα λάθη, οι αποτυχίες και οι στιγμές που δεν τα κατάφερες όπως θα ήθελες, τα οποία όμως σε κάνουν ανθρώπινη και αληθινή. Θα μπορούσες να το σιδερώσεις, να το κρύψεις κάτω από το χαλί, να δείχνεις τέλεια στους άλλους. Εγώ προτιμώ να το διαβάζω σαν απόδειξη ότι έζησες, ότι προσπάθησες, ότι έπεσες και ξανασηκώθηκες. Αντί να προσπαθούμε διαρκώς να στεκόμαστε ακίνητες σε ένα καλούπι που δεν επιτρέπει ούτε μια τσάκιση, “αγαπώ την τσαλακωμένη εκδοχή μου” σημαίνει ότι την αποδέχομαι ολόκληρη· μαζί με τις φθορές και τις ατέλειές της.

Ως αστυνομικός, έρχεστε καθημερινά αντιμέτωπη με τη σκληρή πλευρά της πραγματικότητας, την παραβίαση ορίων και την ανάγκη για προστασία. Ως συγγραφέας, στο “45 κι ακόμα μετράω”, κάνετε μια βαθιά βουτιά στην παραβίαση των προσωπικών και συναισθηματικών ορίων μιας γυναίκας. Πόσο επηρέασε η επαγγελματική σας εμπειρία τον τρόπο με τον οποίο κοιτάτε τη ζωή;

Με επηρέασε περισσότερο απ’ όσο ίσως αντιλαμβανόμουν. Η καθημερινή επαφή με ανθρώπους στις πιο δύσκολες στιγμές τους σε κάνει να βλέπεις διαφορετικά όσα συμβαίνουν πίσω από τις κλειστές πόρτες. Μαθαίνεις ότι μια ήσυχη ζωή δεν σημαίνει απαραίτητα και μια εύκολη ζωή και ότι πίσω από πολλές συμπεριφορές υπάρχει μια ιστορία που δεν φαίνεται. Ίσως γι’ αυτό έμαθα να μην παίρνω τίποτα ως δεδομένο και να ψάχνω λίγο περισσότερο τι υπάρχει πίσω από τα λόγια, τις σιωπές και τις σχέσεις των ανθρώπων.

Στο βιβλίο αναφέρεστε και στο υπηρεσιακό «Ελήφθη» με το οποίο περιγράφετε την ψυχρή λήψη και εκτέλεση μιας εντολής ή ενός καθήκοντος. Πώς καταφέρνει τελικά μια γυναίκα να βγάλει τη “στολή” των κοινωνικών προσδοκιών και να μετατρέψει το πειθαρχημένο “Ελήφθη” σε μια ουσιαστική επανάσταση;

Νομίζω ότι η «στολή» δεν βγαίνει με μια θεαματική κίνηση. Βγαίνει λίγο λίγο, κάθε φορά που σταματάς να εκτελείς αυτό που περιμένουν από σένα και αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν είναι πράγματι αυτό που θέλεις. Για χρόνια μπορείς να λες «Ελήφθη» σε εντολές που δεν σου έδωσε κανείς ρητά: να είσαι καλή, διαθέσιμη, δυνατή, να μην απογοητεύεις, να τα προλαβαίνεις όλα. Η ουσιαστική επανάσταση αρχίζει όταν, πριν απαντήσεις «Ελήφθη», κάνεις για πρώτη φορά μια διαφορετική ερώτηση: «Ποιος το αποφάσισε αυτό για μένα;»

Αν η ζωή αλλάζει τη μέρα που ανοίγουμε ξανά τα μάτια μας, τι εύχεστε να κρατήσουν οι αναγνώστες κλείνοντας το «45 κι ακόμα μετράω»;

Θα ήθελα, κλείνοντας το βιβλίο, να θυμηθούν πως η ζωή δεν μετριέται μόνο με όσα μας συνέβησαν. Μετριέται και με όσα, παρά τα όσα μας συνέβησαν, συνεχίσαμε να ονειρευόμαστε, να περιμένουμε, να χαιρόμαστε, να χαμογελάμε. Γιατί τελικά, αυτό είναι το «ακόμα» του τίτλου: όχι πόσα χρόνια πέρασαν, αλλά πόσα πράγματα εξακολουθούμε να έχουμε λόγο να μετράμε.