Η εικόνα με σειρές ολόκληρες από κόκκινα καθίσματα είναι τόσο συνηθισμένη που σπάνια αναρωτιόμαστε γιατί αυτό το χρώμα μοιάζει να έχει το μονοπώλιο.
- Η παράδοση ξεκίνησε στις ευρωπαϊκές όπερες, όπου το κόκκινο χρώμα συνδέθηκε με την εξουσία και τον πλούτο. Οι ακριβές βαφές το καθιστούσαν σύμβολο πολυτέλειας, ενισχύοντας το κύρος των θεατρικών παραστάσεων ως σημαντικών κοινωνικών γεγονότων.
- Το κόκκινο βελούδο καθιερώθηκε και για πρακτικούς λόγους, καθώς η πυκνή υφή του απορροφούσε τον ήχο βελτιώνοντας την ακουστική. Ταυτόχρονα, το σκούρο χρώμα του έκρυβε αποτελεσματικά τους λεκέδες, τη σκόνη και τη φθορά της καθημερινής χρήσης.
- Επιστημονικά, το κόκκινο επιλέχθηκε γιατί το ανθρώπινο μάτι είναι λιγότερο ευαίσθητο σε αυτό σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Έτσι, τα καθίσματα γίνονται λιγότερο αισθητά όταν σβήνουν τα φώτα, στρέφοντας την προσοχή του κοινού αποκλειστικά στη σκηνή.
- Οι κινηματογράφοι του 20ού αιώνα υιοθέτησαν την αισθητική των θεάτρων για να προσδώσουν πολυτέλεια. Το κόκκινο, συνδεδεμένο με το πάθος και το δράμα, ενισχύει την εμπειρία και συνδέει τις σύγχρονες αίθουσες με την ιστορία του θεάματος.
Ίσως να μην το προσέξατε την τελευταία φορά που μπήκατε σε έναν παλιό κινηματογράφο ή σε ένα θέατρο, όμως υπάρχουν πολλές πιθανότητες τα καθίσματα να ήταν κόκκινα. Σε αμέτρητες αίθουσες, σειρές ολόκληρες από πορφυρά καθίσματα απλώνονται προς τη σκηνή ή την οθόνη και στήνουν ένα οικείο σκηνικό πριν καν ξεκινήσει η παράσταση. Η εικόνα είναι τόσο συνηθισμένη που σπάνια αναρωτιόμαστε γιατί αυτό το χρώμα μοιάζει να έχει το μονοπώλιο. Τα εστιατόρια, τα αεροπλάνα και τα σαλόνια των σπιτιών χρησιμοποιούν άνετα κάθε λογής αποχρώσεις. Γιατί λοιπόν οι αίθουσες επιστρέφουν πάντα στο ίδιο βαθύ κόκκινο;
Οι πρώτοι χώροι παραστάσεων συνδέονταν με την εξουσία
Η ιστορία ξεκινά πολύ πριν από τους σύγχρονους κινηματογράφους, με την εξέλιξη των ίδιων των θεάτρων. Στην Ευρώπη, οι πρώτοι χώροι παραστάσεων συνδέονταν συχνά με τη βασιλική εξουσία, τον πλούτο και την τελετουργία. Οι μεγάλες όπερες της Ιταλίας σχεδιάζονταν για να εντυπωσιάζουν το κοινό πριν ακόμη σηκωθεί η αυλαία, με περίτεχνη αρχιτεκτονική, χρυσές λεπτομέρειες, πλούσιο διάκοσμο και πολυτελή υφάσματα.
Το κόκκινο, ειδικότερα, ήταν από παλιά συνδεδεμένο με τον πλούτο και την κοινωνική θέση, επειδή η παραγωγή ζωηρών κόκκινων βαφών ήταν ιστορικά δύσκολη και ακριβή. Το χρώμα εμφανιζόταν στα ενδύματα των βασιλέων, στους θρησκευτικούς χώρους και στο εσωτερικό σημαντικών κτιρίων, κουβαλώντας φυσικά μια αίσθηση κύρους.
Η παρακολούθηση μιας παράστασης ήταν κοινωνικό γεγονός: οι θεατές ντύνονταν για να τους δουν και έμπαιναν σε έναν χώρο σχεδιασμένο να μοιάζει εξαιρετικός. Κατά τον 18ο και τον 19ο αιώνα, τα θέατρα υιοθέτησαν όλο και περισσότερο τη γλώσσα της πολυτέλειας, κάτι που κορυφώθηκε στα πλούσια εσωτερικά της βικτοριανής εποχής.
Τα ακριβά υφάσματα έγιναν σύμβολα κομψότητας και φινέτσας και το βελούδο, ιδίως σε βαθιά, δραματικά χρώματα, θεωρούνταν υλικό πρώτης κατηγορίας. Τα κόκκινα καθίσματα συνέβαλλαν σε αυτή την αίσθηση ξεχωριστής περίστασης. Ακόμη κι όταν η δημοτικότητα της όπερας έφθινε, η παράδοση συνεχίστηκε στα θέατρα και αργότερα στους κινηματογράφους.
Καθοριστική ήταν και η επιλογή του υφάσματος
Εκτός από το χρώμα, καθοριστική ήταν και η επιλογή του υφάσματος. Το βελούδο κυριάρχησε επειδή συνδύαζε την άνεση και την πρακτικότητα με μια πολυτελή εμφάνιση. Το πυκνό του πέλος, οι μικροσκοπικές ίνες που του δίνουν την απαλή υφή, πιάνει και αντανακλά το φως, χαρίζοντάς του ένα πλούσιο, βαθύ τόνο. Κάτω από τον παραδοσιακό φωτισμό των θεάτρων, τα βελούδινα καθίσματα δημιουργούσαν την κομψή ατμόσφαιρα που περίμενε το κοινό.
Η ταπετσαρία είχε και ακουστικό ρόλο, καθώς απορροφούσε τον ήχο και μείωνε την ηχώ που θα προκαλούσαν σειρές από σκληρές επιφάνειες. Οι αίθουσες χρειάζονταν επίσης υλικά που να αντέχουν τη συνεχή χρήση από χιλιάδες επισκέπτες και να παραμένουν ελκυστικά. Το σκούρο κόκκινο βελούδο πρόσφερε την πολυτελή του όψη και ταυτόχρονα ένα χρώμα που «συγχωρούσε» τη σκόνη, τους λεκέδες και τη φθορά της καθημερινότητας.
Η παράδοση και η πρακτικότητα εξηγούν πολλά, υπάρχει όμως και ένας επιστημονικός λόγος. Τα θέατρα ήταν κάποτε πολύ πιο σκοτεινά από ό,τι σήμερα. Πριν από τον ηλεκτρισμό, οι παραστάσεις παρακολουθούνταν υπό το φως των κεριών, των λαμπών αερίου και των πρώτων μορφών φωτισμού σκηνής. Η μετάβαση από ένα φωτεινό φουαγιέ σε μια σκοτεινή αίθουσα απαιτούσε προσαρμογή των ματιών, και οι σχεδιαστές ήθελαν η ίδια η αίθουσα να γίνεται λιγότερο αισθητή μόλις άρχιζε η παράσταση.
Γιατί το κόκκινο ήταν η ιδανική επιλογή
Το κόκκινο ήταν η ιδανική επιλογή, επειδή το ανθρώπινο μάτι είναι λιγότερο ευαίσθητο στα κόκκινα μήκη κύματος σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού. Η ιδέα ότι τα κόκκινα καθίσματα απλώς «εξαφανίζονται» στο σκοτάδι είναι υπεραπλούστευση, όμως το χρώμα πράγματι αποσπά λιγότερο την προσοχή όταν χαμηλώνουν τα φώτα, στρέφοντας το βλέμμα στη σκηνή ή στην οθόνη.
Το κόκκινο κουβαλά επίσης συναισθηματικούς συνειρμούς που ταιριάζουν στην εμπειρία του θεάματος. Είναι ένα τολμηρό, δραματικό χρώμα, συνδεδεμένο με το πάθος, τον ενθουσιασμό και την ενέργεια. Το θέατρο είναι ένας χώρος όπου το κοινό περιμένει να νιώσει κάτι, να γελάσει, να κλάψει ή να ταξιδέψει κάπου αλλού, και το κόκκινο ενισχύει διακριτικά αυτή την αίσθηση δράματος πριν ανοίξει η αυλαία.
Όταν ο κινηματογράφος έγινε δημοφιλής ψυχαγωγία στις αρχές του 20ού αιώνα, οι αίθουσες προβολής δανείστηκαν πολλές ιδέες από τους παραδοσιακούς χώρους παραστάσεων. Τα μεγάλα «παλάτια» του σινεμά των δεκαετιών του 1920 και του 1930 χτίστηκαν για να κάνουν την έξοδο στον κινηματογράφο να μοιάζει με πολυτελές γεγονός, με επιβλητικές σκάλες, περίτεχνα ταβάνια, πολυελαίους, χνουδωτά χαλιά και σειρές από ταπετσαρισμένα καθίσματα που συχνά συνέχιζαν την παράδοση του βαθύ κόκκινου.
Σήμερα δεν ακολουθούν όλες οι αίθουσες την παράδοση: κάποιες επιλέγουν μαύρο, μπλε, γκρι ή πράσινο, για να ταιριάζουν με ένα συγκεκριμένο ύφος ή με την ταυτότητα της επιχείρησης. Τα κόκκινα καθίσματα όμως παραμένουν δημοφιλή, γιατί συνδέουν τις σημερινές αίθουσες με αιώνες ιστορίας του θεάματος, από τις βελούδινες όπερες ως τα κινηματογραφικά παλάτια της χρυσής εποχής του σινεμά.
