Νέα σύννεφα μαζεύτηκαν πάνω από την Ευρωζώνη, καθώς αποδείχθηκε πρόσκαιρη η επιβράδυνση του πληθωρισμού.
Τα προκαταρκτικά στοιχεία από τη Eurostat αποτύπωσαν νέα
ένταση των πληθωριστικών πιέσεων, η οποία σε ουκ ολίγες χώρες “μεταφράστηκε” σε
πληθωρισμό άνω του 4% (Ισπανία) ή ακόμα και του 5%. Το πιο ανησυχητικό είναι,
δε, ότι αυτές οι πιέσεις οφείλονται εν πολλοίς στην Ενέργεια και ειδικότερα στα
υγρά καύσιμα, χωρίς να διαφαίνεται επί του παρόντος το σημείο εξόδου. Ήδη, η
διεθνής τιμή του πετρελαίου “φλερτάρει” με το “μαύρο” σενάριο των 100 δολαρίων,
ενώ η τιμή του φυσικού αερίου έσπασε το φράγμα των 70 ευρώ, βάζοντας “φωτιά”
και στο ρεύμα.
Τι σημαίνει αυτό, πέρα από την προφανή επιβάρυνση των
νοικοκυριών; Ότι η αναμενόμενη νέα αύξηση επιτοκίων από την ΕΚΤ, πιθανώς δεν θα
είναι τελευταία και ήδη τα… στοιχήματα έχουν ξεκινήσει για το αν στη
Φρανκφούρτη θα επικρατήσουν τα “γεράκια” ή τα “περιστέρια”.
Η «μονομαχία»
Το σήμα που εκπέμπουν οι “σκληροί” της ΕΚΤ είναι ότι πρέπει
η νομισματική πολιτική να ευθυγραμμιστεί απολύτως με το όριο του 2%, ειδικά αν
οι κυβερνήσεις αρχίζουν να κλείνουν το μάτι σε μισθολογικές αξιώσεις, που
θεωρητικά μπορεί να ανατροφοδοτήσουν το πληθωριστικό σπιράλ. Το αντεπιχείρημα
από τους “ήπιους” είναι ότι βρισκόμαστε ενώπιον μιας νέας πληθωριστικής κρίσης,
η οποία μπορεί να έχει κοινά στοιχεία με την κρίση του 2021-2022, αλλά διαφέρει
δομικά κι ως εκ τούτου η συνταγή της αύξησης επιτοκίων δεν μπορεί να είναι η
ενδεδειγμένη απάντηση.
Με τα ξίφη των δύο πλευρών ήδη να διασταυρώνονται κι εν
αναμονή του… χρησμού που θα δώσει η Κ. Λαγκάρντ μετά τη συνεδρίαση της
επόμενης εβδομάδας, αποκτά ενδιαφέρον μια εσωτερική ανάλυση της ΕΚΤ για τα
χαρακτηριστικά της τρέχουσας κρίσης, που μπορεί ενδεχομένως να κρίνει τη
“μονομαχία”. Βασικό συμπέρασμα είναι πως οι παράγοντες που οδήγησαν στη νέα
αύξηση του πληθωρισμού διαφέρουν από εκείνους που οδήγησαν στην απότομη αύξηση
μετά την πανδημία. Αυτή τη φορά, το σοκ της ενεργειακής προσφοράς κυριαρχεί,
ενώ η ζήτηση και τα μέτρα τόνωσης της δημόσιας πολιτικής έχουν δευτερεύοντα
ρόλο.
Το «μυστικό» της νέας κρίσης
Σύμφωνα με την ανάλυση της Kristina Barauskaitė
Griškevičienė και του Claus Brand, ο πληθωρισμός αυξήθηκε ξανά το 2026, εν
μέρει επειδή ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ώθησε τις τιμές της ενέργειας προς τα
πάνω. Με την πρώτη ματιά, αυτό μπορεί να μοιάζει με την απότομη αύξηση του
πληθωρισμού του 2021-22, η οποία επίσης ξεκίνησε με υψηλότερες τιμές ενέργειας,
αλλά οι αιτίες είναι διαφορετικές.
Το 2021-22 αρκετές ισχυρές δυνάμεις ενώθηκαν: ελλείψεις
εφοδιασμού που σχετίζονται με την πανδημία, ισχυρή ζήτηση μετά τα lockdown,
υψηλότερο κόστος ενέργειας και στήριξη από την δημόσια πολιτική. Το 2026,
αντίθετα, η αύξηση του πληθωρισμού μέχρι στιγμής οφείλεται σχεδόν εξ ολοκλήρου
στο υψηλότερο κόστος ενέργειας. Έτσι, τα δύο επεισόδια διαφέρουν θεμελιωδώς ως
προς τη φύση και το μέγεθος των παραγόντων του πληθωρισμού.
Ως “κλειδί” μπορούν να χαρακτηριστούν τα δημοσιονομικά μέτρα
στην κρίση του Ουκρανικού, που κατά τους αναλυτές της ΕΚΤ, συνέβαλαν μετρήσιμα
στην απότομη αύξηση του πληθωρισμού το 2021-22. Περίπου 1,5 ποσοστιαίες μονάδες
του πληθωρισμού αποδόθηκε σε επεκτατικά δημοσιονομικά και νομισματικά κίνητρα
(0,6 ποσοστιαίες μονάδες από τη δημοσιονομική πολιτική και 0,9 ποσοστιαίες
μονάδες από τη νομισματική πολιτική) και κάπως έτσι εξηγείται η επίμονη
“γραμμή” της Κομισιόν προς τις κυβερνήσεις, να μην λαμβάνουν οριζόντια μέτρα
στήριξης, παρά μόνο στοχευμένα και προσωρινού χαρακτήρα.
Αυτές οι διαφορές στη δυναμική του πληθωρισμού έχουν
σημαντικές επιπτώσεις στη νομισματική πολιτική. Ενώ η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια
δυναμικά και επίμονα σε απάντηση στην απότομη αύξηση του 2021-22, η αντίδραση
της νομισματικής πολιτικής στο τρέχον επεισόδιο ήταν πιο σταδιακή.
Και κάπου εδώ βρίσκεται το βασικό επιχείρημα όσων υποστηρίζουν ότι η παρέμβαση της ΕΚΤ δεν πρέπει να είναι επιθετική. Το μυστικό βρίσκεται στη δήλωση στρατηγικής της ΕΚΤ, που ορίζει ότι «η ευελιξία του μεσοπρόθεσμου προσανατολισμού λαμβάνει υπόψη ότι η κατάλληλη αντίδραση νομισματικής πολιτικής σε μια απόκλιση του πληθωρισμού από τον στόχο είναι συγκεκριμένη για το εκάστοτε πλαίσιο και εξαρτάται από την προέλευση, το μέγεθος και την επιμονή της απόκλισης”. Με απλά λόγια, από τη στιγμή που η φύση της τρέχουσας πληθωριστικής κρίσης δεν είναι ίδια με αυτήν του 2021- 2022, η απάντηση της ΕΚΤ δεν μπορεί να είναι οι επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων.
