Η αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη εποχή προκαλεί ανησυχία σε πολλούς γονείς. Οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, η κλιματική κρίση, η τεχνητή νοημοσύνη και ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο εργασιακό περιβάλλον, κάνουν πολλούς να αναρωτιούνται πώς μπορούν να προετοιμάσουν καλύτερα τα παιδιά τους για το μέλλον.
Η ψυχική ανθεκτικότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει απλώς «σφίγγω τα δόντια» και συνεχίζω. Σύμφωνα με παιδοψυχίατρο και ανθρωπολόγο με πολυετή εμπειρία στην υποστήριξη παιδιών και οικογενειών που έχουν αντιμετωπίσει διαφορετικές μορφές αντιξοότητας, η πραγματική ανθεκτικότητα συνδέεται με την ικανότητα του παιδιού να αναλαμβάνει δράση, να συνδέεται με τους άλλους και να παραμένει ενεργό στη ζωή ακόμη και όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν όπως θα ήθελε.
Η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Καλλιεργείται μέσα από τις σχέσεις και τις εμπειρίες που αποκτούν τα παιδιά.
1. Αφήστε τα παιδιά να γνωρίσουν τόσο την επιτυχία όσο και την αποτυχία
Τα παιδιά αναπτύσσουν αυτοπεποίθηση όταν αποκτούν εμπειρίες που τους δείχνουν ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν μια δυσκολία και να βρουν λύση.
Οι γονείς μπορούν να τα ενθαρρύνουν να ασχοληθούν με δραστηριότητες που πραγματικά τους αρέσουν, ακόμη κι αν δεν είναι καλά σε αυτές από την αρχή. Μουσική, ζωγραφική, μαγειρική, αθλητισμός ή ακόμη και η φροντίδα ενός κατοικίδιου μπορούν να τους δώσουν την ευκαιρία να προσπαθήσουν, να κάνουν λάθη και σταδιακά να βελτιωθούν.
Όταν ένα παιδί πάρει χαμηλό βαθμό, αποτύχει σε έναν αγώνα ή δεν επιλεγεί σε μια ομάδα, είναι φυσιολογικό να απογοητευτεί. Δεν χρειάζεται όμως οι γονείς να σπεύσουν αμέσως να διορθώσουν την κατάσταση.
Όταν περάσει η ένταση, μπορούν να το βοηθήσουν να δει τι συνέβη με μεγαλύτερη ψυχραιμία, ρωτώντας, για παράδειγμα:
- «Ποιο ήταν το πιο δύσκολο σημείο;»
- «Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά;»
Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι η αποτυχία δεν είναι κάτι για το οποίο πρέπει να ντρέπεται, αλλά μια εμπειρία από την οποία μπορεί να μάθει.
2. Βοηθήστε τα να βρουν προβλήματα που αξίζει να λύσουν
Αντί οι γονείς να προσπαθούν από μικρή ηλικία να αποφασίσουν ποιο επάγγελμα θα ακολουθήσει το παιδί τους, είναι πιο χρήσιμο να παρατηρούν ποια ζητήματα το ενδιαφέρουν πραγματικά. Η αγορά εργασίας είναι δύσκολο να προβλεφθεί σε βάθος δεκαετιών. Αντίθετα, η περιέργεια και το ενδιαφέρον ενός παιδιού μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό οδηγό.
Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί ενδιαφέρεται έντονα για τη ρύπανση των θαλασσών, οι γονείς μπορούν να το ενθαρρύνουν να αναζητήσει πληροφορίες, να μάθει περισσότερα για το πρόβλημα ή ακόμη και να συμμετάσχει σε μια δράση καθαρισμού μιας παραλίας.
Με αυτόν τον τρόπο μαθαίνει να αναγνωρίζει όσα έχουν σημασία για το ίδιο και, κυρίως, να περνά από την ανησυχία στη δράση.
3. Διδάξτε τους πώς να χτίζουν καλές σχέσεις
Πολλές από τις σημαντικότερες δυσκολίες που θα αντιμετωπίσουν τα παιδιά ως ενήλικες θα σχετίζονται με άλλους ανθρώπους.
Η ικανότητα να δημιουργούν σχέσεις εμπιστοσύνης, να ζητούν βοήθεια, να βάζουν όρια, να επιλύουν συγκρούσεις και να αποκαθιστούν μια σχέση όταν έχει πληγωθεί είναι δεξιότητες που καλλιεργούνται μέσα από την καθημερινή εμπειρία.
Όταν ένα παιδί επιστρέφει στο σπίτι θυμωμένο επειδή τσακώθηκε με έναν φίλο, ο γονιός μπορεί να το βοηθήσει να εξετάσει τι συνέβη και από την πλευρά του άλλου παιδιού. Τι μπορεί να ένιωσε; Τι θέλει το ίδιο από αυτή τη σχέση; Αξίζει να προσπαθήσει να τη διορθώσει;
Εξίσου σημαντικό είναι τα παιδιά να βλέπουν τους γονείς τους να αναγνωρίζουν τα δικά τους λάθη. Μια απλή φράση όπως «ήμουν ανυπόμονος μαζί σου το πρωί και λυπάμαι» μπορεί να διδάξει περισσότερα για τις ανθρώπινες σχέσεις από μια μεγάλη συμβουλή.
4. Θυμίστε τους ότι υπάρχουν και οι άλλοι
Όταν τα πράγματα δυσκολεύουν, είναι εύκολο να επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά στον εαυτό μας και σε όσα πήγαν στραβά.
Οι γονείς μπορούν να δίνουν στα παιδιά ευκαιρίες να είναι χρήσιμα στους άλλους. Ένα μικρότερο παιδί μπορεί να αναλάβει τη φροντίδα του κατοικίδιου, ενώ ένα μεγαλύτερο μπορεί να βοηθήσει ένα μικρότερο αδελφάκι στα μαθήματα, να προσφέρει βοήθεια σε έναν ηλικιωμένο γείτονα ή να συμμετέχει σε εθελοντικές δράσεις.
Ο στόχος δεν είναι να ξεχάσει το παιδί τα δικά του προβλήματα, ούτε να ακούσει ότι «άλλοι περνούν χειρότερα». Είναι να συνειδητοποιήσει ότι ακόμη και στις δύσκολες περιόδους μπορεί να προσφέρει, να συνδεθεί με τους άλλους και να έχει σημασία για κάποιον.
5. Μην προσπαθείτε να εξαφανίσετε αμέσως τα δυσάρεστα συναισθήματα
Όταν ένα παιδί είναι στενοχωρημένο, οι γονείς συχνά θέλουν να το κάνουν αμέσως να νιώσει καλύτερα. Αν, για παράδειγμα, δεν προσκληθεί σε ένα πάρτι, μπορεί να προσπαθήσουν να το καθησυχάσουν λέγοντας «μην ανησυχείς» ή «θα υπάρξουν κι άλλα πάρτι».
Όμως η ψυχική ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι ένα παιδί δεν θα νιώσει απογοήτευση, φόβο, ντροπή ή θλίψη. Σημαίνει ότι θα μάθει πως μπορεί να βιώσει αυτά τα συναισθήματα χωρίς να σταματήσει να συμμετέχει στη ζωή του. Μερικές φορές το πιο χρήσιμο που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι απλώς να αναγνωρίσει το συναίσθημα: «Αυτό πραγματικά πονάει. Λυπάμαι που το περνάς».
Το παιδί χρειάζεται χρόνο για να απογοητευτεί και να επεξεργαστεί αυτό που συνέβη. Μέσα από αυτές τις εμπειρίες μαθαίνει σταδιακά κάτι πολύ σημαντικό: ότι έχει ξαναβρεθεί σε δύσκολη κατάσταση, κατάφερε να την ξεπεράσει και μπορεί να αισθανθεί ξανά καλά.
Η ανθεκτικότητα, επομένως, δεν χτίζεται όταν τα παιδιά προστατεύονται από κάθε δυσκολία. Χτίζεται όταν αποκτούν, με την κατάλληλη υποστήριξη, την εμπειρία ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες και να συνεχίσουν μπροστά.
