Ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος μιλά στον εαυτό του -ο εσωτερικός του διάλογος -μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της καθημερινότητας.
Ο διάλογος με τον εαυτό μας είναι μια απολύτως συνηθισμένη συμπεριφορά. Μέσα στην ημέρα αξιολογούμε τις αποφάσεις μας, θυμόμαστε λάθη, προβλέπουμε καταστάσεις και κάνουμε έναν συνεχή εσωτερικό διάλογο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή η εσωτερική συζήτηση μετατρέπεται συστηματικά σε μια αλυσίδα από απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς και αρνητικά μηνύματα.
Ο διάσημος ψυχίατρος Λουίς Ρόχας Μάρκος, ο οποίος έχει διατελέσει διευθυντής των δημόσιων ψυχιατρικών υπηρεσιών της Νέας Υόρκης, μίλησε για τη σημασία αυτού του προσωπικού διαλόγου σε συνέντευξή του στον Άλεξ Φιντάλγκο, αναφέρει το ισπανικό elconfidencial. Όπως εξηγεί, η ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με περισσότερη κατανόηση αποτελεί βασικό στοιχείο για τη διατήρηση μιας υγιούς αυτοεκτίμησης.
«Αν δεν σου αρέσεις, θα περάσεις δύσκολα»
Η αφετηρία της σκέψης του Ρόχας Μάρκος είναι απλή. Ο άνθρωπος με τον οποίο ζούμε 24 ώρες το εικοσιτετράωρο είμαστε εμείς οι ίδιοι. Για τον λόγο αυτό θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό να εξετάζουμε τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε τον εαυτό μας, ιδιαίτερα όταν κάνουμε ένα λάθος ή διαπιστώνουμε κάποια αδυναμία.
«Αν δεν σου αρέσεις, αν δεν αγαπάς τον εαυτό σου, αν δεν τον καταλαβαίνεις, τότε θα περάσεις δύσκολα», επισημαίνει.
Η καλή αυτοεκτίμηση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε τα ελαττώματά μας ή να πείθουμε τον εαυτό μας ότι όλα τα κάνει σωστά. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίζουμε τι χρειάζεται βελτίωση χωρίς η διαπίστωση αυτή να μετατρέπεται σε προσωπική επίθεση.
Ο ψυχίατρος φέρνει ως παράδειγμα έναν άνθρωπο που συνειδητοποιεί ότι δυσκολεύεται να ακούσει τους άλλους. Μπορεί είτε να χρησιμοποιήσει αυτή την αδυναμία ως αφετηρία για να βελτιωθεί είτε να χαρακτηρίσει τον εαυτό του «καταστροφή». Η πρώτη προσέγγιση, σύμφωνα με τον Ρόχας Μάρκος, οδηγεί στην αναζήτηση λύσεων, ενώ η δεύτερη εγκλωβίζει το άτομο στην αυτοϋποτίμηση.
Ο διάλογος με τον εαυτό μας
Τα καθημερινά λάθη, όπως μια καθυστέρηση, ένα επαγγελματικό σφάλμα ή η αποτυχία επίτευξης ενός στόχου, μπορούν εύκολα να προκαλέσουν ιδιαίτερα σκληρές σκέψεις. Όταν όμως αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται για χρόνια, η υπερβολική αυτοκριτική μπορεί να γίνει ο συνηθισμένος τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε κάθε δυσκολία.
Ο Ρόχας Μάρκος συμβουλεύει να δίνουμε προσοχή στη γλώσσα που χρησιμοποιούμε απέναντι στον εαυτό μας. «Να μιλάς καλά στον εαυτό σου», προτρέπει, ζητώντας παράλληλα να αναρωτιόμαστε γιατί χρησιμοποιούμε τόσο σκληρό τόνο όταν εμφανίζονται αρνητικά μηνύματα.
«Είναι δύσκολο να αλλάξεις τον διάλογο, να αλλάξεις την ομιλία. Αλλά είναι πιο δύσκολο να ζήσεις όλη σου τη ζωή μιλώντας άσχημα στον εαυτό σου», τονίζει.
Αντί να παραμένει κάποιος εγκλωβισμένος στο παράπονο και να επαναλαμβάνει ότι κάτι πήγε στραβά ή ότι δεν θα τα καταφέρει, ο ψυχίατρος προτείνει μια πολύ πιο πρακτική ερώτηση: «Τι θα κάνεις τώρα;».
Η αυτογνωσία και η σημασία της βοήθειας
Στόχος είναι να εντοπιστεί τι βρίσκεται πίσω από τη δυσφορία και να γίνει κάτι γι’ αυτό. Ο Ρόχας Μάρκος αναφέρει χαρακτηριστικά την κακή ποιότητα ύπνου ή την υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Αν κάποιος διαπιστώσει ότι η ευερεθιστότητά του εμφανίζεται όταν δεν κοιμάται αρκετά, μπορεί να προσπαθήσει να βελτιώσει τον ύπνο του. Αν εντοπίσει σχέση ανάμεσα σε συγκεκριμένες συνήθειες και τη διάθεσή του, μπορεί να επιχειρήσει να τις αλλάξει.
Όταν, όμως, δεν μπορεί να βρει μόνος του την αιτία, το να ζητήσει βοήθεια αποτελεί επίσης έναν τρόπο να πάρει τα ηνία της κατάστασης. Σύμφωνα με τον ψυχίατρο, αρκετοί άνθρωποι θα μπορούσαν να είχαν γλιτώσει σημαντικό πόνο εάν είχαν αναζητήσει υποστήριξη νωρίτερα.
Η αυτογνωσία παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο. Το να γνωρίζουμε τι μας κάνει να αισθανόμαστε καλά, τι μας προκαλεί δυσφορία και ποιες είναι οι προσωπικές μας ανάγκες μάς βοηθά να λαμβάνουμε πιο συνειδητές αποφάσεις.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλα τα προβλήματα μόνοι μας. Κάποιος μπορεί να αναγνωρίσει ότι αισθάνεται άγχος και να απευθυνθεί σε έναν άνθρωπο που θα τον βοηθήσει να καταλάβει τι του συμβαίνει. Για τον Ρόχας Μάρκος, η αναζήτηση στήριξης αποτελεί και αυτή έναν τρόπο να κατευθύνουμε τη ζωή μας.
Όταν η αυτοκριτική καταστρέφει την ελπίδα
Ο ειδικός προειδοποιεί, τέλος, για τις συνέπειες της υπερβολικής αυτοκριτικής. Ένας διαρκώς καταστροφικός εσωτερικός διάλογος μπορεί να υπονομεύσει την αυτοπεποίθηση και την ελπίδα ότι οι συνθήκες μπορούν να βελτιωθούν. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απώλεια αυτή της ελπίδας μπορεί να συνδέεται με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως η κατάθλιψη.
Η αλλαγή ενός τρόπου σκέψης και ομιλίας που έχει διαμορφωθεί επί χρόνια δεν γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη. Η πρόταση του Ρόχας Μάρκος είναι να ξεκινήσουμε αναγνωρίζοντας τον συγκεκριμένο εσωτερικό διάλογο, να εξετάσουμε τι τον προκαλεί και σταδιακά να αντικαταστήσουμε την αυτοτιμωρία με συγκεκριμένες πράξεις.
