Η μεταναστευτική κρίση που ξέσπασε με αφορμή τη μαζική εισβολή στη Θέουτα, προκάλεσε αντιδράσεις στην Ιταλία η οποία πρότεινε την αναστολή της ζώνης Σένγκεν για την Ισπανία.
- Ο χώρος Σένγκεν αποτελεί βασικό επίτευγμα της ΕΕ, επιτρέποντας την ελεύθερη μετακίνηση πολιτών και υπηκόων τρίτων χωρών χωρίς συνοριακούς ελέγχους. Σήμερα, στη ζώνη συμμετέχουν 29 ευρωπαϊκές χώρες, περιλαμβάνοντας κράτη-μέλη της ΕΕ και τρίτες χώρες.
- Η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν προβλέπει τη δυνατότητα αναστολής συμμετοχής ή αποκλεισμού ενός κράτους-μέλους από τη ζώνη Σένγκεν. Νομικοί εμπειρογνώμονες επιβεβαιώνουν ότι καμία χώρα δεν μπορεί να αποκλείσει μονομερώς μια άλλη από τον χώρο.
- Παρότι ο αποκλεισμός είναι ανέφικτος, ένα κράτος-μέλος μπορεί να επαναφέρει προσωρινούς ελέγχους στα σύνορά του για λόγους ασφαλείας ή μαζικών μετακινήσεων. Ήδη η Γαλλία αποφάσισε την ενδυνάμωση των ελέγχων στα σύνορα με την Ισπανία.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε κατηγορηματικά την πρόταση αναστολής της Ισπανίας, δίνοντας προτεραιότητα στην προστασία των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ. Οι Βρυξέλλες τονίζουν ότι η κρίση παραμένει περιορισμένη στον θύλακα της Θέουτα.
Το γεγονός ότι δεκάδες χιλιάδες μετανάστες, προερχόμενοι από το Μαρόκο, πέρασαν από το φυλάκιο στον ισπανικό θύλακα, ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων σε κράτη μέλη της ΕΕ με αφορμή τη διασφάλιση των συνόρων της ηπείρου.
Η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι βρήκε σύμφωνες τις κυβερνήσεις της Δανίας και της Φινλανδίας.
Όμως, το ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσον η συγκεκριμένη πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι έχει πρακτική βάση ή αν συνιστά μια πολιτική κίνηση δημαγωγικού τύπου, χωρίς δυνατότητα εφαρμογής.
Τι είναι η ζώνη Σένγκεν
Πρόκειται για ένα από τα πιο απτά επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: μια περιοχή ελεύθερης διέλευσης όπου οι έλεγχοι στα σύνορα για τους ταξιδιώτες έχουν εξαλειφθεί.
Ο χώρος Σένγκεν διαμορφώθηκε σταδιακά από το 1985. Η πρώτη ουσιαστική άρση των συνόρων εφαρμόστηκε το 1995 μεταξύ Βελγίου, Γερμανίας, Ισπανίας, Γαλλίας, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας και Πορτογαλίας.
Στην ουσία, εντός της ζώνης, τόσο οι Ευρωπαίοι πολίτες όσο και οι υπήκοοι τρίτων χωρών έχουν τη δυνατότητα να μετακινούνται ελεύθερα, χωρίς να περνούν από συνοριακούς ελέγχους.
Σήμερα, στη ζώνη Σένγκεν μετέχουν 29 χώρες. Περιλαμβάνονται όλα τα κράτη της ΕΕ εκτός από την Κύπρο και την Ιρλανδία, καθώς και οι Ισλανδία, Λιχτενστάιν, Νορβηγία και Ελβετία.
Είναι δυνατή η αναστολή συμμετοχής ενός κράτους μέλους;
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν προβλέπεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
«Το σύστημα Σένγκεν δεν εμπεριέχει μια τέτοια διάταξη: ένα κράτος δεν έχει τη δυνατότητα να αποκλείσει μονομερώς ένα άλλο κράτος μέλος», διευκρινίζει η Marie-Laure Basilien-Gainche, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο της Λυών 3.
Ποιες είναι οι διαθέσιμες επιλογές;
Παρόλο που δεν υφίσταται ζήτημα αποκλεισμού μιας χώρας από τη ζώνη Σένγκεν, ένα κράτος μέλος μπορεί να ενεργοποιήσει εκ νέου ελέγχους εξαιρετικού και προσωρινού χαρακτήρα στα σύνορά του.
Οι σχετικές διαδικασίες καθορίζονται από τον κώδικα Σένγκεν. Οι έλεγχοι αυτοί δικαιολογούνται, για παράδειγμα, όταν υπάρχει «σοβαρή απειλή για την εσωτερική ασφάλεια και τη δημόσια τάξη».
Ως παραδείγματα αναφέρονται η τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα, οι καταστάσεις έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, καθώς και οι «αιφνίδιες και μαζικές μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών μεταξύ κρατών μελών, όταν αυτές ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο τη λειτουργία της ζώνης Σένγκεν που είναι απαλλαγμένη από εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους».
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έδωσε εντολή στον υπουργό Εσωτερικών να «ενδυναμώσει τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία».
«Ωστόσο, δεν υπάρχει κοινό εσωτερικό σύνορο μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας, και πολύ περισσότερο μεταξύ Ισπανίας και Φινλανδίας», σημειώνει η Μαρί-Λορ Μπαζιλιέν-Γκενς.
Η θέση των Βρυξελλών
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έκρινε τις εικόνες από τη Θέουτα ως «απαράδεκτες».Παρ’ όλα αυτά, η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τις Βρυξέλλες.
Απαντώντας σε ερώτηση του AFP, Ευρωπαίος αξιωματούχος ανέφερε ότι «κατανοεί τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων», αλλά διαβεβαίωσε ότι προτεραιότητα δίνεται πρωτίστως στη «διασφάλιση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση τονίζει ότι η εν λόγω κρίση περιορίζεται στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και ότι απαιτούνται επιπλέον έλεγχοι για την είσοδο στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όπου δεν έχει παρατηρηθεί καμία περαιτέρω μετακίνηση.
«Δεν είναι σαν να έφτασαν στην Ισπανία και να κυκλοφορούν ελεύθερα μέχρι τη Γαλλία», υπογραμμίζει ο ανώνυμος Ευρωπαίος αξιωματούχος.
