Μπορεί σήμερα οι βρικόλακες να θεωρούνται αποκυήματα της φαντασίας, αλλά πριν από αιώνες οι άνθρωποι πίστευαν πραγματικά σε αυτούς και τους ξόρκιζαν ακόμα και μετά θάνατον.
- Επιστήμονες δημοσίευσαν έρευνα για τα λείψανα 17χρονης που βρέθηκε σε «νεκροταφείο βρικολάκων» στην Πολωνία. Η ταφή της, με δρεπάνι και λουκέτο, αποτελεί μοναδικό αρχαιολογικό εύρημα, προσελκύοντας παγκόσμιο ενδιαφέρον για την ιστορία της.
- Η νεαρή γυναίκα, γνωστή ως Ζώσια, αρχικά ενταφιάστηκε με λουκέτο στο πόδι. Αργότερα, τα οστά της ξεθάφτηκαν και ξαναθάφτηκαν με ένα δρεπάνι στον λαιμό, μια διπλή προφύλαξη για να αποτραπεί η «ανάστασή» της.
- Παρά τον φόβο που προκαλούσε, η Ζώσια ανήκε σε ευγενή οικογένεια, όπως μαρτυρούν τα μεταξωτά υφάσματα με χρυσά νήματα στον τάφο της. Ήταν πιθανότατα Προτεστάντισσα και έφερε σωματική παραμόρφωση στο στήθος.
- Το αγροτικό χωράφι στο Πιέν λειτουργούσε ως άτυπο νεκροταφείο για «απορριφθέντες» της κοινωνίας, όπως αιρετικούς ή αυτόχειρες. Πολλές ταφές εκεί ήταν «ασυνήθιστες», αντανακλώντας τον φόβο για τους βρικόλακες στην Πολωνία του 17ου αιώνα.
Τις πρακτικές ταφής του «βρικόλακα» αποκαλύπτουν τα λείψανα ενός κοριτσιού του 17ου αιώνα, που βρέθηκαν κατά την διάρκεια ανασκαφών σε ένα χωράφι, κοντά στο χωριό Πιέν στη βόρεια Πολωνία.
Το κορίτσι, με το παρατσούκλι «Ζόσια», ανακαλύφθηκε το 2022 σε έναν χώρο με λείψανα ακόμα και του 15ου και 16ου αιώνα, όπου οι χωρικοί έθαβαν τα λείψανα δεκάδων ανθρώπων που πίστευαν ότι ήταν βρικόλακες ή δαίμονες.
Το φρικιαστικό περιεχόμενο του τάφου έγινε πρωτοσέλιδο διεθνώς, και το ντοκιμαντέρ του 2024 «Field of Vampires» ακολούθησε τους ερευνητές καθώς αναδημιούργησαν το πώς μπορεί να έμοιαζε το πρόσωπό της.
Τώρα, οι επιστήμονες δημοσίευσαν την πρώτη συστηματική έρευνα για τη Ζόσια, χρησιμοποιώντας αρχαίο DNA και άλλες αναλύσεις σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν ποια ήταν η γυναίκα, πώς πέθανε και γιατί αυτή, και ίσως άλλοι που θάφτηκαν στο ίδιο χωράφι πριν από περίπου 400 χρόνια, φαινόταν να θεωρούνται βρικόλακες ή δαίμονες.
Τα λείψανα και τα ευρήματα που ανασκάφηκαν από τον τάφο της «Ζόσια» φανερώνουν την τρομακτική αλλά αληθινή ιστορία της σύντομης ζωής της.
Η ταφή ξεχωρίζει λόγω της ταυτόχρονης παρουσίας ενός δρεπανιού και ενός λουκέτου μέσα στον ίδιο τάφο, ένας συνδυασμός που δεν έχει αναφερθεί προηγουμένως στη δημοσιευμένη αρχαιολογική βιβλιογραφία.
Θάφτηκε με ένα δρεπάνι στον λαιμό και με λουκέτο στα πόδια
Σύμφωνα με τους ερευνητές, η Ζόσια ήταν στην πραγματικότητα ένα κορίτσι ηλικίας μεταξύ 17 και 19 ετών που δεν πέθανε από βία ή ασθένεια – αλλά πιθανότατα κατηγορήθηκε για τοπικό λιμό ή ξέσπασμα ιού, που έπλητταν συχνά την Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία κατά τον 17ο αιώνα.
Αν και ο θάνατος της παραμένει τυλιγμένος σε μυστήριο, οι ειδικοί αναφέρουν ότι η « βρικόλακας της πραγματικής ζωής » ήταν τόσο τρομακτική που θάφτηκε σε έναν κλειδωμένο τάφο με παγίδες.
Η Ζόσια αρχικά θάφτηκε με ένα λουκέτο δεμένο στο δάχτυλο του ποδιού της – μια κοινή πρακτική εκείνη την εποχή λόγω παράλογων φόβων των χωρικών ότι οι νεκροί θα μπορούσαν να αναστηθούν από τον τάφο και να βλάψουν τους ζωντανούς που βρίσκονται κοντά.
Στη συνέχεια, τα οστά της ξεθάφτηκαν και ενταφιάστηκε εκ νέου με ένα δρεπάνι περασμένο στο λαιμό της, που είχε σκοπό να την αποκεφαλίσει, σε περίπτωση που αναζωογονηθεί και προσπαθούσε να βγει από τον τάφο.
«Ήταν ασυνήθιστο το γεγονός ότι υπήρχαν δύο προφυλάξεις, δύο μέθοδοι για να βεβαιωθούν ότι ο σκελετός θα φυλάσσεται στον τάφο – επομένως ο φόβος της επιστροφής του σώματος στη ζωή ήταν μεγαλύτερος», δήλωσε ο Dariusz Poliński, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports.
H έρευνα στα οστά και τα δόντια της διαπίστωσε επίσης μια ανωμαλία στο στήθος της Ζόσια, μια σωματική παραμόρφωση που της προκαλούσε έντονο πόνο και μπορεί να την «σημάδεψε» με αρνητικό τρόπο και να πυροδότησε φόβους ότι είχε υπερφυσικές δυνάμεις.
Επιπλέον, στον ουρανίσκο της βρέθηκε πράσινο χρώμα, που δείχνει ότι ίσως της είχαν βάλει κάποιο χάλκινο αντικείμενο ή φάρμακο στο στόμα.
Ήταν προτεστάντισσα, ευγενικής καταγωγής
Παρά τον φόβο που είχε ενσταλάξει στις καρδιές των γειτόνων της – το κορίτσι θάφτηκε σε φέρετρο φορώντας ένα μεταξωτό σκουφάκι στολισμένο με πραγματικά ασημένια και χρυσά νήματα.
Τα πολύτιμα υφάσματα με το οποία θάφτηκε, επιβεβαιώνουν την υψηλή της κοινωνική τάξη – πρόκειται για ένα σημάδι που, σύμφωνα με τους ερευνητές, δέιχνει ότι προερχόταν από μια πλούσια ή ευγενή οικογένεια και δεν ήταν μια συνηθισμένη χωρική ή αγρότισσα.
Το DNA της έδειξε επίσης μια μακρινή σύνδεση με τη Σκανδιναβία, αν και τα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλωσε στην περιοχή, με τους ερευνητές να χρονολογούν τον θάνατό της στα μέσα του 17ου αιώνα.
Ο τάφος ήταν πιθανότατα προτεσταντικός λόγω της πλήρους απουσίας θρησκευτικών αντικειμένων, όπως σταυροί και άλλα σύμβολα που χαρακτηρίζουν τις καθολικές ταφές.
Σε αυτήν την περιοχή εκείνη την εποχή, προτεσταντικές ομάδες από τη Γερμανία και την Ολλανδία – κυρίως Λουθηρανοί και Μενονίτες – ζούσαν δίπλα στον κυρίως καθολικό πολωνικό πληθυσμό. Ενώ έχουν βρεθεί λουκέτα σε εβραϊκά νεκροταφεία στην Πολωνία, οι συγγραφείς της μελέτης σημείωσαν ότι ο χώρος δεν έφερε άλλα χαρακτηριστικά που να υποδηλώνουν ότι επρόκειτο για εβραϊκό τάφο.
Οι «ασυνήθιστες» ταφές
Αν και η σύγχρονη έννοια των βρικολάκων ήρθε στην Ανατολική Ευρώπη αρκετά αργότερα, οι κάτοικοι των αγροτικών κυρίως περιοχών – πίστευαν ήδη από τον 11ο αιώνα, ότι «μερικοί άνθρωποι που πέθαιναν, θα έβγαιναν από τον τάφο σαν τέρατα που ρουφούσαν αίμα και τρομοκρατούσαν τους ζωντανούς», σύμφωνα με το περιοδικό Smithsonian .
Οι ερευνητές του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Νικόλαος Κοπέρνικος στο Τόρουν της Πολωνίας, ξεκίνησαν τις ανασκαφές στην τοποθεσία Πιέν κοντά στην Ντάμπροβα Τσελμίνσκα το 2005. Το αγροτικό χωράφι χρησιμοποιήθηκε ως άτυπο νεκροταφείο για περίπου τέσσερις γενιές τον 17ο αιώνα, με συνολικά 101 τάφους από αυτή την εποχή να έχουν ανακαλυφθεί στην τοποθεσία.
Αρκετές δεκάδες ταφές στο σημείο που βρέθηκε η Ζόσια περιελάμβαναν διατάξεις σώματος ή αντικείμενα που η μελέτη περιέγραψε ως αποκλίνουσες ή άτυπες.
Αυτές περιελάμβαναν ένα παιδί θαμμένο μπρούμυτα, έναν σκελετό τοποθετημένο σαν σε σταύρωση, τάφους με πέτρες τοποθετημένες γύρω από το κρανίο σαν να αποτρέπουν το δάγκωμα ή την κίνηση, καθώς και άλλους τάφους με δρεπάνια και λουκέτα.
Η τοποθεσία του νεκροταφείου στο Πιέν, μακριά από το χωριό, σε μια πλαγιά δίπλα σε ένα σταυροδρόμι και μακριά από μια εκκλησία ή παρεκκλήσι, υποδηλώνει ότι το χωράφι θα μπορούσε να χρησίμευε ως «τόπος ταφής για άτομα που είχαν απορριφθεί από την κοινωνία, ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση, τα οποία πιθανότατα φοβόντουσαν ακόμη και μετά θάνατον», έγραψαν οι ερευνητές της νέας μελέτης για την Ζόσια.
«Τέτοιοι τόποι ταφής γενικά παραλείπονταν από τις γραπτές πηγές, γεγονός που εξηγεί την απουσία πηγών δεδομένων που τους αφορούσαν. Αυτός ο τρόπος ταφής εφαρμοζόταν σε αυτοκτονίες, αιρετικούς, ξένους χωρίς δημοτική υπηκοότητα, αλήτες, τραγικά νεκρούς», σημείωσε η ομάδα.
Μέχρι τον 17ο αιώνα, «ασυνήθιστες ταφικές πρακτικές έγιναν συνηθισμένες σε όλη την Πολωνία ως απάντηση σε μια αναφερόμενη επιδημία βρικολάκων», ανέφερε από την πλευρά του το Science Alert.
