Μια νέα πολιτική πραγματικότητα διαμορφώνεται στην Τουρκία, καθώς η μεγαλύτερη αντιπολιτευτική δύναμη της χώρας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική διάσπαση, ενώ ο τέως ηγέτης της, Οζγκιούρ Οζέλ δημιουργεί έναν νέο πόλο απέναντι στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
- Η κρίση στο CHP κορυφώθηκε με την αστυνομική έφοδο στα κεντρικά γραφεία του κόμματος στην Άγκυρα. Η επέμβαση, που επανέφερε στην ηγεσία τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, αποτέλεσε το σημείο καμπής για τη διάσπαση του κόμματος.
- Η πίεση προς τον Οζγκιούρ Οζέλ μπορεί να λειτουργήσει πολιτικά υπέρ του, όπως συνέβη με τον ίδιο τον Ερντογάν το 1999. Το προηγούμενο αυτό δημιουργεί προσδοκίες στην αντιπολίτευση για ενίσχυση ενόψει των εκλογών του 2028.
- Η κρίση ακολουθεί την ιστορική εκλογική νίκη του CHP τον Μάρτιο του 2024. Η επιτυχία ανέδειξε τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος απομακρύνθηκε και διώκεται για πλήθος αδικημάτων, μεταξύ των οποίων σχέσεις με το PKK.
- Το «Νέο Κόμμα» του Οζέλ προβάλλει ένα σοσιαλδημοκρατικό πρόγραμμα υπέρ της ΕΕ. Αντιμετωπίζει, ωστόσο, την πρόκληση να αποκτήσει μαζική απήχηση απέναντι στον ισχυρό μηχανισμό και τη συμβολική κληρονομιά του ιστορικού CHP.
Μετά από μήνες δικαστικών συγκρούσεων, αστυνομικών επεμβάσεων και εσωτερικής κρίσης στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), ο Οζέλ και 90 βουλευτές ανακοίνωσαν την αποχώρησή τους και την ίδρυση του «Νέου Κόμματος» (Yeni).
Η κίνηση αυτή αλλάζει τις ισορροπίες στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, καθώς το μέχρι πρότινος ιστορικό κόμμα της αντιπολίτευσης αποδυναμώνεται σημαντικά, ενώ το νέο σχήμα εμφανίζεται πλέον ως η μεγαλύτερη δύναμη απέναντι στο κυβερνών AKP του Ερντογάν.
Από την αστυνομική έφοδο στο CHP στη γέννηση ενός νέου κόμματος
Η κρίση κορυφώθηκε τον Μάιο, όταν η τουρκική αστυνομία εισέβαλε στα κεντρικά γραφεία του CHP στην Άγκυρα, εφαρμόζοντας αμφιλεγόμενη δικαστική απόφαση που επανέφερε στην ηγεσία του κόμματος τον 77χρονο πρώην πρόεδρο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου.
Υποστηρικτές του Οζγκιούρ Οζέλ, επιχείρησαν να εμποδίσουν την είσοδο των αστυνομικών δημιουργώντας αυτοσχέδιο φραγμό με έπιπλα, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Η εικόνα αστυνομικών να εισέρχονται στα γραφεία του ιστορικού κόμματος που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ προκάλεσε σοκ στην τουρκική πολιτική σκηνή και αποτέλεσε το σημείο καμπής για τη διάσπαση, όπως
γράφει ο Τούρκος συγγραφέας και αρθρογράφος στον Guardian, Κάγια Γκεντς.
Μετά την αποχώρηση των βουλευτών που ακολούθησαν τον Οζέλ, το CHP περιορίστηκε σε μόλις 44 έδρες στη Βουλή των 600 εδρών, ενώ το νέο κόμμα διαθέτει 91 βουλευτές.
Η μεγάλη ευκαιρία απέναντι στον Ερντογάν
Η ιστορία της τουρκικής πολιτικής έχει δείξει ότι οι πολιτικοί που θεωρούνται θύματα δικαστικών διώξεων συχνά κερδίζουν πολιτική δυναμική.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος το 1999 φυλακίστηκε για τέσσερις μήνες και λίγα χρόνια αργότερα εξελέγη πρωθυπουργός.
Αυτό το προηγούμενο δημιουργεί προσδοκίες στην αντιπολίτευση ότι η πίεση προς τον Οζέλ μπορεί τελικά να λειτουργήσει υπέρ του, ενισχύοντας τη θέση των προοδευτικών δυνάμεων πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2028.
Το μεγάλο ερώτημα όμως είναι αν το νέο κόμμα μπορεί να ξεπεράσει τα όρια μιας απλής διάσπασης και να μετατραπεί σε πραγματικό αντίπαλο του Ερντογάν.
Η άνοδος του CHP και η υπόθεση Ιμάμογλου
Η σημερινή κρίση έρχεται μετά από μια περίοδο ιστορικής ανόδου για το CHP.
Στις δημοτικές εκλογές του Μαρτίου 2024, το κόμμα σημείωσε μεγάλη νίκη συγκεντρώνοντας 37,8% των ψήφων, ξεπερνώντας για πρώτη φορά το AKP του Ερντογάν, που έλαβε 35,4%.
Η επιτυχία αυτή ανέδειξε μια νέα γενιά πολιτικών, με κορυφαίο παράδειγμα τον δήμαρχο Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος θεωρούνταν ένας από τους πιο επικίνδυνους πολιτικούς αντιπάλους του Τούρκου προέδρου.
Λίγο μετά την ανακοίνωση της υποψηφιότητάς του για τις προεδρικές εκλογές, ο Ιμάμογλου απομακρύνθηκε από το αξίωμά του και βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα τεράστιο κατηγορητήριο 142 αδικημάτων.
Οι κατηγορίες περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, δωροδοκία, παράνομη χρήση προσωπικών δεδομένων, σύσταση εγκληματικής οργάνωσης και σχέσεις με το PKK. Ο ίδιος έχει καταγγείλει ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τη Δικαιοσύνη ως πολιτικό όπλο, κάτι που η Άγκυρα αρνείται.
Μετά τη σύλληψή του, ακολούθησε κύμα συλλήψεων και διώξεων εναντίον στελεχών και δημάρχων του CHP.
Το μεγάλο στοίχημα του «Νέου Κόμματος»
Ο Οζέλ επιχειρεί να παρουσιάσει το νέο κόμμα όχι ως μια ακόμη διάσπαση, αλλά ως τη νέα εκδοχή του ιστορικού CHP.
Το πρόγραμμα του «Yeni» χαρακτηρίζεται σοσιαλδημοκρατικό και δίνει έμφαση στη συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών, εθνοτικών και γλωσσικών ομάδων στην Τουρκία.
Παράλληλα, τάσσεται υπέρ της πλήρους ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και της ενίσχυσης του ρόλου της χώρας στο Συμβούλιο της Ευρώπης και το ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, το εγχείρημα αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες.
Το CHP διαθέτει έναν αιώνα ιστορίας, ισχυρό κομματικό μηχανισμό, οικονομικούς πόρους και τη συμβολική κληρονομιά του Ατατούρκ. Αντίθετα, πολλά νέα κόμματα που δημιουργήθηκαν από πρώην στελέχη μεγάλων παρατάξεων στην Τουρκία απέτυχαν να αποκτήσουν μαζική απήχηση.
Η μάχη μέχρι το 2028
Το πολιτικό στοίχημα του Οζέλ είναι να πείσει τους Τούρκους ψηφοφόρους ότι το νέο κόμμα δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη προσωρινό σχηματισμό, αλλά τη νέα μεγάλη δημοκρατική εναλλακτική απέναντι στον Ερντογάν, όπως σημειώνει ο Τούρκος συγγραφέας στο άρθρο του στον Guardian.
Οι εκλογές του 2028 αναμένεται να αποτελέσουν τη μεγαλύτερη δοκιμασία για την κυριαρχία του Τούρκου προέδρου εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Αν ο Οζγκιούρ Οζέλ καταφέρει να ενώσει την αντιπολίτευση, να αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια από την οικονομική κατάσταση και να μετατρέψει τη δικαστική πίεση σε πολιτικό πλεονέκτημα, μπορεί να εξελιχθεί στον αντίπαλο που θα αμφισβητήσει όσο κανείς άλλος τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Το ερώτημα πλέον είναι αν η Τουρκία βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πολιτική εποχή ή αν το «Νέο Κόμμα» θα αποτελέσει ακόμη μία χαμένη ευκαιρία της αντιπολίτευσης.
