Ήταν η πιο μακροχρόνια σειρά ντοκιμαντέρ που έχει γυριστεί ποτέ – και αναδείχθηκε η πιο επιδραστική βρετανική τηλεοπτική εκπομπή των τελευταίων 50 ετών.
- Η σειρά «Up» ξεκίνησε ως ένα πείραμα για το βρετανικό ταξικό σύστημα. Ο σκηνοθέτης Μάικλ Άπτεντ αποφάσισε να επισκέπτεται τα ίδια παιδιά κάθε επτά χρόνια, δημιουργώντας ένα πρωτοποριακό ντοκιμαντέρ παρά τις δυσκολίες των αρχικών συνεντεύξεων.
- Με την άνοδο της δημοτικότητας, ορισμένοι συμμετέχοντες αντέδρασαν έντονα στις μεθόδους του Άπτεντ. Τον κατηγόρησαν για στερεοτυπικές και αδιάκριτες ερωτήσεις σχετικά με την καταγωγή και τις προσωπικές τους επιλογές, οδηγώντας σε τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις.
- Ο σκηνοθέτης Μάικλ Άπτεντ απεβίωσε πριν από πέντε χρόνια, με τους συμμετέχοντες, παρά τις διαφωνίες, να εκφράζουν τον σεβασμό τους. Στο μεταξύ, η σειρά σημαδεύτηκε και από τον θάνατο δύο πρωταγωνιστών, του Νικ Χίτσον και της Λιν Τζόνσον.
- Το τελευταίο επεισόδιο, «70 Up», ανέλαβε ο σκηνοθέτης Ασίφ Καπάντια, φέρνοντας μια νέα, διαλογική προσέγγιση. Οι πρωταγωνιστές εκφράζουν ικανοποίηση, θεωρώντας πως είναι η κατάλληλη στιγμή για να κλείσει οριστικά ο κύκλος της σειράς.
Έξι δεκαετίες (και κάτι) έχουν περάσει από τη στιγμή που η Τζάκι Μπάσετ εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην τηλεόραση, στα επτά της χρόνια, πηδώντας σε έναν δρόμο με τη μικρότερη αδελφή της. Ήταν το 1964 και οι δάσκαλοι του δημοτικού της, στο ανατολικό Λονδίνο, την είχαν επιλέξει για ένα ντοκιμαντέρ με τίτλο 7 Up.
Η εκπομπή πήρε συνέντευξη από 14 επτάχρονα παιδιά με εντελώς διαφορετικό κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο. Εμπνευσμένη από το ρητό των Ιησουιτών «Δώστε μου το παιδί μέχρι τα επτά και θα σας δείξω τον άνθρωπο», προοριζόταν για μία και μοναδική προβολή: ένα στιγμιότυπο του βρετανικού ταξικού συστήματος και του τρόπου με τον οποίο αυτό διαμορφώνει τα παιδιά από μικρή ηλικία.
Η πιο επιδραστική τηλεοπτική εκπομπή των τελευταίων 50 ετών
«Με διάλεξαν επειδή δεν σταματούσα να μιλάω», είπε η Τζάκι στο BBC, με το κάπως μεταδοτικό γελάκι που δεν έχει αλλάξει από την παιδική της ηλικία. Δεν φανταζόταν ότι γυριζόταν για την πιο μακροχρόνια σειρά ντοκιμαντέρ που έχει γυριστεί ποτέ. Το 2024 αναδείχθηκε η πιο επιδραστική τηλεοπτική εκπομπή των τελευταίων 50 ετών. Τώρα η αυλαία πέφτει, με το τελευταίο επεισόδιο, 70 Up, να προβάλλεται στο ITV την περασμένη Τρίτη.
«Δεν ξέραμε πραγματικά τι κάναμε»
«Δεν ξέραμε πραγματικά τι κάναμε, δεν είχαμε ιδέα τι συνέβαινε», είπε για τη μέρα που εμφανίστηκε το συνεργείο της Granada στο σχολείο της. Στο πρώτο επεισόδιο η Τζάκι εμφανιζόταν με τις φίλες της, τη Λιν και τη Σου, να απαντούν σε ερωτήσεις για τα αγόρια και τα όνειρά τους. Είπε ότι θα ήθελε να παντρευτεί ένα αγόρι «που δεν έχει πολλά λεφτά, αλλά έχει κάποια λεφτά».
Το κοινό γνώρισε και τον Νιλ, που σχεδίαζε να γίνει αστροναύτης ή οδηγός πούλμαν, τον αγχώδη Πολ, που σκεφτόταν ότι κάποτε θα παντρευόταν μια γυναίκα που θα τον ανάγκαζε να τρώει τα λαχανικά του, και τον Μπρους, που είπε ότι «η καρδιά μου λαχταρά να δω τον μπαμπά μου, που είναι 6.000 μίλια μακριά», στη Ροδεσία.
Το πρώτο επεισόδιο σκηνοθέτησε ο Καναδός Πολ Άλμοντ, με βοηθό έναν νεαρό ερευνητή, τον Μάικλ Άπτεντ, που συμμετείχε στην επιλογή των παιδιών. Ο Άπτεντ αποφάσισε να τα ξαναβρεί επτά χρόνια αργότερα. «Το υλικό ήταν απαίσιο. Ως έφηβοι, δεν έλεγαν τίποτα», είπε αργότερα για το δεύτερο επεισόδιο, 7 Plus Seven. «Κι όμως αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε τη δύναμη της ιδέας. Παρόλο που η ταινία δεν ήταν πολύ καλή, όλοι ενδιαφέρονταν».
Ο Άπτεντ έγινε μεγάλο όνομα στο Χόλιγουντ, σκηνοθετώντας μεταξύ άλλων το «Τhe World Is Not Enough» του Τζέιμς Μποντ, αλλά επέστρεφε πάντα στη σειρά και την έλεγε το σημαντικότερο επίτευγμά του. Κάθε επτά χρόνια, εκατομμύρια τηλεθεατές παρακολουθούσαν τα νέα των πρωταγωνιστών. Ο ονειροπόλος Νιλ πέρασε μάχες με την κατάθλιψη, την απομόνωση και την αστεγία, για να εμφανιστεί στα 42 του ως δημοτικός σύμβουλος των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και επτά χρόνια αργότερα ως λαϊκός ιεροκήρυκας. Η Τζάκι, που είχε πει ότι δεν ήθελε παιδιά, στα 42 ήταν στοργική μητέρα τριών αγοριών.
Με την άνοδο της δημοτικότητας, ο Άπτεντ άρχισε να δέχεται αντιδράσεις από συμμετέχοντες που ένιωθαν στερεοτυπικά χαρακτηρισμένοι λόγω καταγωγής. Στα 21 της, ρώτησε την Τζάκι, που είχε μόλις παντρευτεί, αν είχε γνωρίσει «αρκετούς άντρες» πριν αποφασίσει να παντρευτεί. Στη συνέχεια της συνέντευξης κοίταζε κυρίως το πάτωμα, ενώ απαντούσαν η Σου και η Λιν. Χρειάστηκαν 28 χρόνια για να τον αντιμετωπίσει. Στο 49 Up του είπε: «Ήμουν πραγματικά θυμωμένη… δεν θα έκανες αυτή την ερώτηση σε μερικούς από τους άλλους σε αυτό το πρόγραμμα. Θα μοντάρεις αυτό το πρόγραμμα όπως νομίζεις, δεν έχω κανέναν έλεγχο σε αυτό».
Ενθυμούμενη την τεταμένη αυτή στιγμή, είπε ότι ο Άπτεντ δεν ήταν τόσο εξοικειωμένος ως προς τον μεταβαλλόμενο ρόλο των γυναικών. «Νομίζω ότι ακόμη πίστευε ότι ήμασταν όλες μας μέρος της… κουζίνας, όπως του είπα στα 21. Σκέφτηκα: “Γιατί δεν μας ρώτησε ποτέ για πολιτική; Ήταν σχεδόν πάντα ερωτήσεις για οικιακά θέματα”».
Δεν ήταν η μόνη. Ο Τζον Μπρίσμπι, που έγινε διακεκριμένος δικηγόρος, δήλωσε στο 35 Up ότι η εκπομπή ήταν μια «ένεση δηλητηρίου» που του κάνανε ένεση στις φλέβες κάθε επτά χρόνια και ευχήθηκε ο διευθυντής του σχολείου του να μην τον είχε προτείνει. Συνέχισε να εμφανίζεται, αλλά αρνιόταν να δώσει συνέντευξη στον Άπτεντ.
Ο Τσαρλς Φερνό, που δούλεψε στο BBC και έγινε υπεύθυνος προγραμματισμού στο Channel 4, αρνήθηκε να εμφανιστεί μετά το 21 Up, έπειτα από καβγά εκτός κάμερας στον οποίο, όπως παραδέχθηκε ο Άπτεντ, «τρελάθηκε». Ο ίδιος αναγνώριζε ελλείψεις και είπε ότι ήταν «τρομερό λάθος» να υπάρχουν μόνο τέσσερις γυναίκες σε 14 παιδιά.
Ο Άπτεντ πέθανε πριν από πέντε χρόνια, σε ηλικία 79 ετών. Η επίδρασή του στο καστ φαίνεται στο τελευταίο επεισόδιο. Παρά τις διαφορές, η Τζάκι τον σέβεται βαθιά και λέει ότι «άνοιξε έναν κόσμο που δεν θα γνώριζα ποτέ». «Έλεγα πάντα ότι είναι σαν να έχεις έναν θείο στην οικογένεια. Κάποιες φορές τον αγαπάς και τον αγκαλιάζεις, άλλες σκέφτεσαι: μακάρι να έφευγε. Πάντα, πάντα βοηθούσε οποιονδήποτε και οτιδήποτε».
Ο Νικ Χίτσον πέθανε από καρκίνο το 2023, ο δεύτερος του καστ που χάθηκε μετά τη Λιν Τζόνσον, δέκα χρόνια νωρίτερα. Γεννημένος σε αγρόκτημα του Γιορκσάιρ, είχε πει στο 7 Up ότι ήθελε να «μάθει για το φεγγάρι και όλα αυτά» και έγινε επιστήμονας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Στο μνημόσυνό του, ο αδελφός του Άντριου έγραψε ότι ήταν ειδικός στην πυρηνική σύντηξη.
Την σκυτάλη πήρε ο Καπάντια
Μετά τον θάνατο του Άπτεντ, δεν ήταν βέβαιο ότι το 70 Up θα γινόταν. Νωρίτερα φέτος ανακοινώθηκε ότι ο Ασίφ Καπάντια, γνωστός για τα ντοκιμαντέρ για την Έιμι Γουάινχαουζ και τον Ντιέγκο Μαραντόνα, θα σκηνοθετούσε το τελευταίο κεφάλαιο. Η Τζάκι ανησυχούσε για κάποιον άλλον στο τιμόνι, αλλά ένιωσε αμέσως άνετα. Καλωσόρισε τη νέα προσέγγιση, λέγοντας ότι οι συνεντεύξεις του θύμιζαν συζήτηση, ενώ ο Άπτεντ άφηνε συχνά μακριές, αμήχανες παύσεις.
Στο τελευταίο επεισόδιο εμφανίζεται πιο ικανοποιημένη από κάθε φορά από τα επτά της. Αποδίδει την ηρεμία της στη μετακόμιση στο Νόρφολκ από τη Σκωτία, όπου ζούσε από τα τριάντα της. Αγαπά τον ρόλο της μητέρας και γιαγιάς, αλλά είπε ότι «χρειαζόταν χρόνο για μένα». «Έχω αυτή την ηρεμία γύρω μου», είπε.
Και είναι πράγματι το τέλος; «Δεν ξέρω αν κάποιος από εμάς θα έχει την ενέργεια, για να πω την αλήθεια», είπε. «Νομίζω ότι είναι η σωστή στιγμή να σταματήσουμε, πραγματικά». Και πρόσθεσε: «Το εβδομήντα έχει μια συμμετρία. Ξεκινήσαμε στα επτά, τελειώνουμε στα 70, και αυτό ήταν».
Παρά τα εύσημα, η Τζάκι εξακολουθεί να απορεί γιατί η σειρά άφησε τέτοιο αποτύπωμα, αλλά καταλαβαίνει πώς βοήθησε κάποιους να καταλάβουν τη δική τους πορεία. Η σειρά ξεκίνησε για την τάξη, αλλά «ξαφνικά σκέφτηκαν, περιμένετε, αυτό αφορά τη ζωή». «Υπάρχει κάποιος σε εκείνο το πρόγραμμα με τον οποίο σχεδόν όλοι μπορούν να ταυτιστούν. Και νομίζω ότι αυτό θα μας επιβιώσει όλους».
