Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απειλεί το Ιράν με πρωτοφανή οικονομικό πόλεμο, προειδοποιώντας παράλληλα ότι θα υπάρξουν «ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ οικονομικές συνέπειες» για οποιαδήποτε χώρα προσφέρει «οποιαδήποτε σανίδα σωτηρίας στο Ιράν».
Ο Τραμπ υποστήριξε ότι έδωσε στην Τεχεράνη την ευκαιρία να καταλήξει σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά το Ιράν την απέρριψε. Σε ανάρτησή του έγραψε: «Δυστυχώς, για εκείνους, απέτυχαν να την αξιοποιήσουν», πριν ανακοινώσει «ΤΗΝ ΠΙΟ ΣΥΝΤΡΙΠΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΟΤΕ ΕΠΙΒΛΗΘΕΙ ΣΕ ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ ΧΩΡΑ!».
Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την επιχείρηση «οικονομική D-DAY», προαναγγέλλοντας ένα νέο επίπεδο πίεσης όχι μόνο για το Ιράν, αλλά και για χώρες και επιχειρήσεις που συνεχίζουν να συναλλάσσονται μαζί του.
Το ερώτημα πλέον είναι ποιοι είναι οι βασικοί εμπορικοί εταίροι του Ιράν και πόσο εκτεθειμένοι είναι στις αμερικανικές απειλές με το Reuters να αποκαλύπτει.
Κίνα -O μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου
Η Κίνα είναι με διαφορά ο σημαντικότερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και, ως εκ τούτου, βρίσκεται στην κορυφή της λίστας των χωρών που θα μπορούσαν να δεχθούν πρόσθετες αμερικανικές πιέσεις.
Πάνω από το 80% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν διακινείται προς την Κίνα. Σύμφωνα με την Kpler, οι κινεζικές αγορές ιρανικού πετρελαίου ανήλθαν κατά μέσο όρο σε 1,38 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2025.
Την τελευταία δεκαετία, η Κίνα έχει δημιουργήσει ένα σύστημα ανεξάρτητων διυλιστηρίων που επεξεργάζονται κυρίως ιρανικό πετρέλαιο και έχουν περιορισμένη έκθεση στις ΗΠΑ. Το ιρανικό πετρέλαιο που φτάνει στην Κίνα συχνά εμφανίζεται ως πετρέλαιο από τη Μαλαισία και, πιο πρόσφατα, την Ινδονησία, ενώ οι συναλλαγές πραγματοποιούνται σε κινεζικό νόμισμα μέσω μιας αλυσίδας δύσκολα ανιχνεύσιμων μεσαζόντων.
Τον Απρίλιο, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε κινεζικό ανεξάρτητο διυλιστήριο για την αγορά ιρανικού πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ προειδοποίησε και κινεζικές τράπεζες για δευτερογενείς κυρώσεις.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα -O κρίσιμος οικονομικός δίαυλος
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούσαν ιστορικά μία από τις σημαντικότερες οικονομικές διόδους του Ιράν, με τράπεζες του Ντουμπάι να διατηρούν επί χρόνια σημαντικές καταθέσεις που συνδέονται με ιρανικά συμφέροντα, πολλές από τις οποίες έχουν πλέον δεσμευτεί λόγω αμερικανικών κυρώσεων.
Το 2024, τα ΗΑΕ αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των εισαγωγών του Ιράν, αξίας συνολικά 21 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Παράλληλα, αντιπροσώπευαν το 13% των ιρανικών εξαγωγών.
Το μη πετρελαϊκό εμπόριο των δύο χωρών έφτασε τα 6,6 δισ. δολάρια το 2024, με τη συντριπτική πλειονότητα να αφορά επανεξαγωγές.
Ωστόσο, αυτή η σχέση δέχεται πλέον ισχυρό πλήγμα. Αυτή την εβδομάδα, τα ΗΑΕ ανέστειλαν όλες τις χρηματοπιστωτικές και οικονομικές συναλλαγές με το Ιράν μέχρι νεωτέρας, επικαλούμενα τη στρατιωτική κλιμάκωση από την Τεχεράνη και την απειλή πυραυλικών επιθέσεων.
Ενέργεια και βιομηχανικά προϊόντα στην Τουρκία
Η Τουρκία διατηρεί σημαντικούς οικονομικούς δεσμούς με το Ιράν. Η Άγκυρα εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο, ενώ παράλληλα εξάγει προς το Ιράν βιομηχανικά και άλλα μεταποιημένα προϊόντα.
Το διμερές εμπόριο κυμαίνεται περίπου στα 5-6 δισ. δολάρια ετησίως, με τις τουρκικές εξαγωγές προς το Ιράν να ανέρχονται περίπου στα 3 δισ. δολάρια.
Η ενεργειακή διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η Τουρκία εισάγει σχεδόν όλο το φυσικό αέριο που καταναλώνει και το Ιράν αποτελεί σημαντική πηγή, καλύπτοντας περίπου το 13% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της χώρας.
Μέχρι στιγμής, η Τουρκία δεν έχει δείξει διάθεση να περιορίσει τις εμπορικές της σχέσεις με την Τεχεράνη.
Εμπόριο άνω των 10 δισ. δολαρίων με το Ιράκ
Το Ιράκ αποτελεί επίσης κρίσιμο οικονομικό εταίρο του Ιράν. Το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, σύμφωνα με επίσημα ιρακινά στοιχεία.
Η σχέση βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ιρανικές εξαγωγές τροφίμων, καταναλωτικών προϊόντων και άλλων αγαθών προς την ιρακινή αγορά.
Το 2026, ωστόσο, το εμπόριο υποχώρησε μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Οι αυξημένοι κίνδυνοι ασφαλείας, οι διακοπές σε συνοριακά περάσματα και το υψηλότερο κόστος μεταφοράς επηρέασαν σημαντικά τη διακίνηση προϊόντων.
Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το ενεργειακό σκέλος. Το Ιράκ πληρώνει περίπου 4-5 δισ. δολάρια ετησίως στο Ιράν για φυσικό αέριο, το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ομάν -Ο παραδοσιακός μεσολαβητής
Το Ομάν διατηρεί εδώ και δεκαετίες φιλικές σχέσεις με το Ιράν, ακόμη και πριν από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Το Μουσκάτ έχει συχνά λειτουργήσει ως μεσολαβητής μεταξύ του Ιράν και άλλων χωρών, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.
Το εμπόριο αγαθών μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα 1,5 δισ. δολάρια το 2025 και τα 345 εκατ. δολάρια κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του 2026.
Πολύχρονες εμπορικές σχέσεις με το Πακιστάν
Για το Πακιστάν, οποιαδήποτε αμερικανική δράση εναντίον χωρών που συναλλάσσονται ή βοηθούν το Ιράν θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό πλήγμα.
Οι δύο χώρες έχουν δεσμευτεί να αυξήσουν το διμερές εμπόριο στα 10 δισ. δολάρια. Μετά τις προηγούμενες κυρώσεις κατά του Ιράν, το επίσημο εμπόριο είχε σχεδόν σταματήσει, όμως το ανεπίσημο εμπόριο έχει οδηγήσει τις εξαγωγές και εισαγωγές των δύο πλευρών περίπου στα 4 δισ. δολάρια, σύμφωνα με ανεπίσημα στοιχεία.
Οι δύο χώρες ανταλλάσσουν εδώ και χρόνια πετρέλαιο, σιτάρι, ρύζι, ζώντα ζώα και φάρμακα μέσω ανεπίσημων διαύλων.
Το εμπόριο έχει ήδη μειωθεί δραματικά με την Ινδία
Οι εμπορικές σχέσεις Ινδίας και Ιράν μειώθηκαν απότομα το 2020, όταν η Ουάσιγκτον ενέτεινε τις κυρώσεις κατά της Τεχεράνης.
Το διμερές εμπόριο μειώθηκε κατά περισσότερο από τα δύο τρίτα, στα περίπου 4,8 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2019-20, από 17 δισ. δολάρια ένα χρόνο νωρίτερα.
Έκτοτε υποχώρησε ακόμη περισσότερο και έφτασε μόλις τα 1,63 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025/26. Οι ινδικές εξαγωγές, ύψους 1,3 δισ. δολαρίων, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου και αφορούν κυρίως δημητριακά, τσάι, καφέ και μπαχαρικά.
Ινδοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι συγκεκριμένες εξαγωγές πραγματοποιούνται για ανθρωπιστικούς λόγους και θα πρέπει να εξαιρούνται από τις κυρώσεις.
Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν
Το Ιράν αντιπροσώπευε το 2025 το 3,6% του συνολικού εμπορίου της Αρμενίας, με αξία 768 εκατ. δολαρίων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, το εμπόριο έφτασε τα 371,4 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 8,4%.
Περίπου το 20% του εξωτερικού εμπορίου της Αρμενίας περνά μέσω του Ιράν. Παράλληλα, οι δύο χώρες εφαρμόζουν συμφωνία ανταλλαγής «φυσικού αερίου με ηλεκτρική ενέργεια». Η Αρμενία χρησιμοποιεί το ιρανικό φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, μέρος της οποίας επιστρέφει στο Ιράν.
Στο Αζερμπαϊτζάν, το εμπόριο με το Ιράν αυξήθηκε κατά 4,5% το πρώτο εξάμηνο του 2026, φτάνοντας τα 312,6 εκατ. δολάρια, από 299,1 εκατ. το αντίστοιχο διάστημα του 2025.
Οι εισαγωγές από το Ιράν αυξήθηκαν κατά 1,5%, στα 297 εκατ. δολάρια, ενώ οι εξαγωγές του Αζερμπαϊτζάν προς το Ιράν αυξήθηκαν 2,4 φορές, στα 15,6 εκατ. δολάρια.
