Ανήσυχοι, νοικοκυραίοι, σωματικοί στοχαστές ή εργατικοί διασκεδαστές – Οι τέσσερις «τύποι σκέψης» που καθορίζουν την ευτυχία

Νέα έρευνα, ρίχνοντας φως στο σύγχρονο μυαλό, αποκάλυψε μια εικόνα κυριαρχούμενη από δουλειά, την ανάγκη για καφέ και μια επιθυμία να κοιμηθούμε.

Τι σκεφτόμαστε στ’ αλήθεια, μέρα με τη μέρα, όταν κανείς δεν μας παρακολουθεί; Μια νέα έρευνα, ρίχνοντας φως στο σύγχρονο μυαλό, αποκάλυψε μια εικόνα κυριαρχούμενη από τη δουλειά, την ανάγκη για καφέ και μια επίμονη επιθυμία να ξαναγυρίσουμε στο κρεβάτι. Παράλληλα, εντόπισε τέσσερις διακριτές κατηγορίες ανθρώπων ανάλογα με το τι απασχολεί το μυαλό τους περισσότερο: όσους ανησυχούν συνεχώς για τον κόσμο γύρω τους, όσους σκέφτονται κυρίως δουλειές του σπιτιού και οικονομικά, όσους επικεντρώνονται στο σώμα και το μυαλό τους, και όσους συνδυάζουν εντατική δουλειά με έντονη διασκέδαση.

Τι συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μας

Πίσω από την έρευνα βρίσκονται οικονομολόγοι από το Πανεπιστήμιο Κλέρμοντ στην Καλιφόρνια και το Πανεπιστήμιο του Γουχάν στην Κίνα, οι οποίοι αποφάσισαν να διερευνήσουν κάτι που, εκπληκτικά, είχε μελετηθεί ελάχιστα μέχρι σήμερα. «Μεγάλο μέρος του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος αφορά το τι συμβαίνει μέσα στο κεφάλι μας», σχολίασε ο Δρ Τζόσουα Τάσοφ, ένας από τους βασικούς συγγραφείς της μελέτης. «Το γεγονός ότι εμείς, ως οικονομολόγοι, δεν το είχαμε πραγματικά ερευνήσει είναι πραγματικά αξιοσημείωτο».

Για τις ανάγκες της έρευνας, 258 εθελοντές ηλικίας 19 έως 71 ετών κατέβασαν μια εφαρμογή που τους ειδοποιούσε τυχαία οκτώ φορές την ημέρα, για δύο εβδομάδες. Σε κάθε ειδοποίηση, κατέγραφαν τη σκέψη που είχαν εκείνη τη στιγμή, τι έκαναν και πόσο ευτυχισμένοι ένιωθαν. Συγκεντρώθηκαν πάνω από 23.000 απαντήσεις σε πραγματικό χρόνο, και οι ερευνητές διαπίστωσαν πως οι σκέψεις των ανθρώπων ακολουθούν τον ρυθμό της ημέρας: επικεντρωμένες στη δουλειά το πρωί, στη διασκέδαση το βράδυ. Περίπου οι μισές σκέψεις ήταν εσκεμμένες, ενώ οι υπόλοιπες προέκυπταν αυθόρμητα, από περιπλάνηση του νου ή από κάποιο ερέθισμα.

Καφές, δουλειά και ύπνος

Οι αισθητηριακές εντυπώσεις – όπως η κούραση και η νύστα – αντιπροσώπευαν σχεδόν το ένα πέμπτο όλων των σκέψεων. Ακολουθούσε η δουλειά με 17% και το φαγητό με 14%. Περίπου το 10% των σκέψεων αφορούσε χόμπι, παιχνίδια και τέχνη, ενώ παρόμοιο ποσοστό αφορούσε τις σχέσεις. Όταν οι σκέψεις επικεντρώνονταν σε κάτι που οι άνθρωποι επιθυμούσαν, σχεδόν οι μισές αφορούσαν φαγητό ή ποτό – κυρίως καφέ. Αντίστοιχα, ανάμεσα στις ανάγκες που εξέφραζαν, το 29% αφορούσε την ανάγκη για χαλάρωση, ύπνο ή έστω έναν μικρό υπνάκο.

Σπάνια το μυαλό ήταν εντελώς «άδειο» – μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό απαντήσεων ανέφερε πλήρη απουσία σκέψης. Αντίθετα, ακόμη λιγότερες σκέψεις αφορούσαν το σεξ, κάτι που οδήγησε τους ερευνητές να υποψιαστούν πως οι συμμετέχοντες ίσως ένιωθαν διστακτικοί να μοιραστούν τέτοιες σκέψεις. «Μπορεί να υπάρχουν πράγματα που οι άνθρωποι δεν θέλουν να μοιραστούν μαζί μας», σχολίασε ο Τάσοφ. Ένα τέταρτο των ειδοποιήσεων, άλλωστε, έμεινε αναπάντητο, σύμφωνα με προδημοσίευση της μελέτης, η οποία δεν έχει ακόμη περάσει από επιστημονική κρίση.

Η έρευνα δοκίμασε επίσης μια παλιά ρήση του Ρωμαίου αυτοκράτορα και φιλοσόφου Μάρκου Αυρήλιου, ο οποίος είχε πει πως η ευτυχία της ζωής κάποιου εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών του. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως το τι σκέφτονταν οι άνθρωποι προέβλεπε την ευτυχία τους περισσότερο από οτιδήποτε άλλο που εξέτασαν. «Ίσως ο Μάρκος Αυρήλιος να είχε δίκιο», σχολίασαν χαρακτηριστικά.

Οι συγγραφείς της μελέτης προειδοποιούν, ωστόσο, ότι τα ευρήματα δεν πρέπει να γενικεύονται σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς όλοι οι εθελοντές προέρχονταν από δυτικές, μορφωμένες, βιομηχανοποιημένες, πλούσιες και δημοκρατικές κοινωνίες – μια ομάδα πληθυσμού που μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άλλες.

Οι 4 «τύποι σκέψης» που καθορίζουν την ευτυχία

Η πρώτη ομάδα, οι «ανήσυχοι», σκέφτονταν παγκόσμια γεγονότα, πολιτική και κοινωνικά ζητήματα περίπου 60% περισσότερο από τον μέσο όρο, με το μυαλό τους απασχολημένο από πολέμους, την πανδημία Covid και άλλα σημαντικά γεγονότα. Σκέφτονταν επίσης την ασφάλεια και την υγεία τους περίπου 50% περισσότερο από τον μέσο όρο. Στις σκέψεις τους εμφανίζονταν συχνά λέξεις όπως «Covid», «ξύπνιος», «μοναξιά», «πόνος», «πείνα» και «κόπωση». Ενδιαφέρον εύρημα ήταν πως η ομάδα αυτή σκεφτόταν τη μουσική σχεδόν διπλάσια συχνά από τον μέσο όρο – πιθανώς ως τρόπο να μετριάσει το συναισθηματικό βάρος των υπόλοιπων σκέψεών της, σύμφωνα με τους ερευνητές.

Η δεύτερη ομάδα, οι «νοικοκυραίοι», επικεντρωνόταν περισσότερο σε πρακτικά ζητήματα: αφιέρωναν περίπου 50% περισσότερες σκέψεις από τον μέσο όρο σε δουλειές του σπιτιού, οικονομικά, αλλά και ιστορίες από ταινίες, βιβλία και τηλεόραση. Οι λέξεις που περιέγραφαν συχνότερα τις σκέψεις τους ποίκιλλαν αρκετά, όπως «λύση», «διαδικασία», «συζήτηση» και «έγγραφο».

Η τρίτη ομάδα, οι «σωματικοί στοχαστές», ξεχώριζε γιατί κανείς άλλος δεν σκεφτόταν τόσο έντονα τις αισθήσεις, τα συναισθήματα και τις εντυπώσεις για τον εαυτό και τον κόσμο γύρω του. Πρόκειται για τη νεότερη ομάδα, με μέση ηλικία τα 32 χρόνια, όπου σχεδόν τα δύο τρίτα ήταν γυναίκες. Είχε επίσης το υψηλότερο ποσοστό ανεπιθύμητων, παρεισφρητικών σκέψεων, στο 28%. Λέξεις που εμφανίζονταν συχνά στις σκέψεις τους ήταν «θεραπευτής», «πόνος» και «κατακλυσμός».

Η ομάδα αυτή, σύμφωνα με τους ερευνητές, ίσως αντικατοπτρίζει το πώς οι άνθρωποι μετακινούνται από ένα μοτίβο σκέψης σε άλλο – η μεγαλύτερη αναλογία γυναικών μπορεί να σχετίζεται με τον εμμηνορροϊκό κύκλο, αλλά αντανακλά επίσης άτομα που αντιμετώπιζαν σωματικά ή ψυχικά προβλήματα κατά τη διάρκεια της μελέτης και στρέφονταν προς το σώμα, τα συμπτώματα και τη φροντίδα τους.

Η τέταρτη ομάδα, οι «εργατικοί διασκεδαστές», μοίραζε το μυαλό της ανάμεσα στη δουλειά και την ψυχαγωγία, σκεφτόμενη την εργασία 50% περισσότερο από τον μέσο όρο, αλλά και χόμπι, παιχνίδια και τέχνη περίπου 25% περισσότερο. Η ομάδα αυτή είχε το υψηλότερο εισόδημα και τα υψηλότερα ποσοστά ευτυχίας από όλες, με ελαφρώς περισσότερους άνδρες παρά γυναίκες. Λέξεις-κλειδιά στις σκέψεις τους ήταν «χαλάρωση», «παρουσίαση», «πτήση», «νύχι», «πρότζεκτ» και «γυμναστήριο».

Οι ερευνητές τονίζουν πως οι κατηγορίες αυτές δεν είναι απόλυτες – οι άνθρωποι μπορούν να μετακινούνται ανάμεσά τους. Ωστόσο, η μελέτη δείχνει πόσο πολύτιμη μπορεί να είναι η τυχαία καταγραφή των σκέψεων για την κατανόηση της ανθρώπινης νόησης.