«Είναι μια ευκαιρία να υψώσουμε το μεσαίο δάχτυλο στο κατεστημένο, να του πούμε, ειλικρινά, πού να πάει». Δεν τα λέει αυτά όποιος και όποιος…Είναι τα λόγια του Νάιτζελ Φάρατζ, του επικεφαλής του κόμματος Reform UK, αμέσως μετά την παραίτησή του από βουλευτής, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπος με έρευνες για οικονομική υποστήριξη που έλαβε χωρίς να τη δηλώσει.
Έχει επίσης να αντιμετωπίσει ερωτήματα σχετικά με μια αδήλωτη δωρεά 5 εκατομμυρίων λιρών από δωρητή. Όμως η παραίτησή του αποδείχτηκε εντός ολίγων ωρών ότι είναι ένας ελιγμός. Πρώτον, επιχειρεί να προκαλέσει εκ νέου εκλογές στην περιφέρειά του, το Κλάκτον, ισχυριζόμενος ότι οι πολίτες της περιφέρειάς θα τον κρίνουν-και θα τον «αθωώσουν» με την ψήφο τους-, εμφανίζοντας το εγχείρημά του ως αναμέτρηση μεταξύ «λαού και κατεστημένου». Η αντισυστημική του ρητορική όμως, σε σχέση με την επιλογή του να επανεκλεγεί, οδηγεί σε πάγωμα τις έρευνες εις βάρος του. Κερδίζει χρόνο, δηλαδή. Παράλληλα, τα άλλα κόμματα-το Εργατικό, το Συντηρητικό, οι Φιλελεύθεροι-δηλώνουν ότι θα μποϋκοτάρουν τη διαδικασία νέας εκλογής στην επίμαχη περιφέρεια. Η αναμέτρηση μόλις άρχισε.
Καθώς η κρίση βαθαίνει στους Εργατικούς και έχει οδηγήσει σε συρρίκνωση τους Συντηρητικούς, το ερώτημα είναι αν η εξέλιξη αυτή θα επηρεάσει τη σαρωτική δημοσκοπική άνοδο του Reform UK. Αν τελικά επαναληφθεί η διαδικασία και κερδίσει εκ νέου τη βουλευτική του έδρα, θα ενισχυθεί το αφήγημά του ότι οι ψηφοφόροι αδιαφορούν για τις καταγγελίες και συνεχίζουν να τον εμπιστεύονται. Θα την παρουσιάσει ως προσωπική νίκη του ίδιου ενάντια σε όλους και ως επιβεβαίωση της ανόδου του Reform UK.
Αν το αποτέλεσμα είναι
κατώτερο των προσδοκιών, τότε θα πληγεί
το βασικό του πολιτικό κεφάλαιο: η εικόνα
του αδιαμφισβήτητου εκφραστή της λαϊκής
δυσαρέσκειας. Το προσωπικό ρίσκο είναι
μεγάλο, επειδή ο ίδιος έχει μετατρέψει
την εκλογή σε δημοψήφισμα για το πρόσωπό
του.
Όλα αυτά σηματοδοτούν
μια γενίκευση της κρίσης που σαρώνει
το πολιτικό σύστημα της Βρετανίας. Μετά
την παραίτηση Στάρμερ και την κατά
κράτος ήττα των Συντηρητικών στις
εκλογικές αναμετρήσεις με τον Φάρατζ,
ενδέχεται η εξέλιξη με την οικονομική
γκρίζα ζώνη του ιδίου να αφαιρέσει από
το κόμμα του το φωτοστέφανο του
αντισυστημικού παράγοντα. Κι αυτό, την
ώρα που το Reform UK
εδώ και καιρό εμφανίζεται σταθερά ως
πρώτη δύναμη στις δημοσκοπήσεις,
σπάζοντας το παραδοσιακό δίπολο
Εργατικών-Συντηρητικών. Η απειλή να
κυβερνηθεί η χώρα από τον Φάρατζ οδηγεί
τη Σκωτία και την Ουαλία να εξετάζουν
το σενάριο απόσχισης από τη Μεγάλη
Βρετανία και ενσωμάτωσής τους στην
Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν το λες και λύση για
τα πολιτικά αδιέξοδα της Γηραιάς
Αλβιώνας…
Από το περιθώριο
στο κέντρο της πολιτικής ζωής
Η πορεία του Φάρατζ
είναι από τις πιο εντυπωσιακές στη
σύγχρονη βρετανική πολιτική. Στη δεκαετία
του 1990 αποχώρησε από το Συντηρητικό
Κόμμα και εντάχθηκε σε ένα περιθωριακό
σχήμα, το UKIP, με τη θέση
του για αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή
Ένωση να αποτελεί ένα σχεδόν ανύπαρκτο
σενάριο. Για χρόνια το UKIP αντιμετωπιζόταν
ως κόμμα διαμαρτυρίας χωρίς πραγματικές
πιθανότητες εξουσίας. Όμως το 1999 ο Φάρατζ
εξελέγη ευρωβουλευτής, αποκτώντας ένα
θεσμικό βήμα για να κλιμακώσει την
αντιευρωπαϊκή του ρητορική. Ξαφνικά,
στις ευρωεκλογές του 2014 το UKIP
εκτοξεύτηκε στην πρώτη θέση, ασκώντας
πίεση στον τότε πρωθυπουργό Κάμερον να
δεσμευτεί για το δημοψήφισμα για το
Brexit-κάτι που πέτυχε. Η
μεγάλη στιγμή του ήρθε το 2016 όταν
αναδείχτηκε ο διαπρύσιος κήρυκας εξόδου
της Βρετανίας από την Ε.Ε.
Μετά το Brexit ίδρυσε το
Brexit Party, το οποίο αργότερα μετατράπηκε
σε Reform UK. Το κόμμα διεύρυνε την ατζέντα
του από το ευρωπαϊκό ζήτημα σε ευρύτερα
θέματα όπως η μετανάστευση, η οικονομία,
το κράτος και η πολιτισμική ταυτότητα.
Παραδόξως, όσο και αν προσπαθούσε αυτά
τα χρόνια αποτύγχανε να εκλεγεί μέλος
της Βουλής των Κοινοτήτων. Μετά από οκτώ
προσπάθειες, τελικά τα κατάφερε. Σήμερα
όμως τα πράγματα περιπλέκονται.
Είναι ο Φάρατζ η λύση
ή μέρος του προβλήματος στη Μεγάλη
Βρετανία; Προφανώς οι υποστηρικτές
του-που δεν είναι λίγοι πλέον- θεωρούν
ότι έφερε στο προσκήνιο θέματα, που
αγνοούνταν όπως το μεταναστευτικό και
εξέφρασε κοινωνικές ομάδες που ένιωθαν
αποκλεισμένες-αυτές που τελικά ψήφισαν
υπέρ του Brexit. Οι επικριτές
του υποστηρίζουν ότι αξιοποιεί και
ενισχύει τη λαϊκή οργή χωρίς να προσφέρει
πάντα εφαρμόσιμες λύσεις, επενδύει στην
πόλωση της δημόσιας ζωής, ενώ το πολιτικό
του μοντέλο εμφανίζει ένα μεγάλο κενό
στην πρόταση διακυβέρνησης της χώρας.
Παράλληλα, η τάση κατά του Brexit
ενισχύεται με ό,τι αυτό συνεπάγεται για
τη μελλοντική πορεία του Reform
EU.
Φαίνεται όμως πως η
παραίτησή του-ή ακριβέστερα ο πολιτικός
ελιγμός που επιχειρεί-τον βάζει στην
αρχή μιας μεγάλης πολιτικής δοκιμασίας
με αβέβαιη έκβαση. Η ιστορική ειρωνεία
είναι ότι ο Φάρατζ ανδρώθηκε ως
«αντισυστημικός». Σήμερα, έχοντας
αναδιαμορφώσει τη βρετανική πολιτική
περισσότερο ίσως από οποιονδήποτε
Βρετανό πολιτικό εκτός πρωθυπουργίας
τα τελευταία 25 χρόνια, δεν είναι πλέον
απλώς ένας αντίπαλος του συστήματος·
αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος του.
Η διαφθορά και οι ατασθαλίες δεν αποτελούν
πλέον το «προνόμιο» των πολιτικών του
αντιπάλων. Αφορούν τον ίδιον, που
επιχειρεί μια υπέρβαση, προσφεύγοντας
στο «λαό»… Σύντομα αναμένεται να
προσμετρηθεί το πολιτικό κόστος από
αυτήν τη δοκιμασία για τον ίδιον και
για το κόμμα του. Δεν είναι τυχαίο πως
η Ευρώπη παρακολουθεί με ανανεωμένο
ενδιαφέρον την έκβαση της υπόθεσης,
καθώς το ρεύμα Φάρατζ είναι μέρος μιας
γενικότερης ακροδεξιάς και αντισυστημικής
στροφής που ενισχύεται στη Γηραιά
Ήπειρο.
