Ένας πίνακας είναι το αποτέλεσμα μιας
δημιουργικής διαδρομής. Την ίδια στιγμή που το αρχείο ενός καλλιτέχνη
αποκαλύπτει τη διαδρομή του.
Είναι τα πρώτα σχέδια που γεννήθηκαν πριν ακόμη
αποκτήσουν μορφή πάνω στον καμβά. Οι σημειώσεις που καταγράφουν μια σκέψη τη
στιγμή που γεννιέται. Οι απόψεις που
ανταλλάχθηκαν με φίλους, ποιητές, αρχιτέκτονες, συγγραφείς και ανθρώπους που
καθόρισαν την πνευματική ζωή μιας χώρας. Οι
φωτογραφίες που απαθανατίζουν στιγμές καθημερινότητας, δημιουργίας, ταξιδιών
και προσωπικών σχέσεων. Είναι όλα εκείνα που δεν προορίζονταν ποτέ να εκτεθούν
σε μια γκαλερί, αλλά τελικά αφηγούνται με τον πιο αυθεντικό τρόπο την ιστορία
ενός δημιουργού.
Γι’ αυτό και τα προσωπικά καλλιτεχνικά αρχεία
αποτελούν σήμερα έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της πολιτιστικής έρευνας
διεθνώς. Δεν φωτίζουν μόνο το έργο ενός καλλιτέχνη, αλλά όλη την εποχή που
μεγαλούργησε. Παράλληλα, αποκαλύπτουν τις ιδέες που διαμόρφωσαν μια γενιά, τις
καλλιτεχνικές αναζητήσεις, τις ανθρώπινες σχέσεις, ακόμη και τις κοινωνικές
συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν ορισμένα από τα σημαντικότερα έργα της
ιστορίας.
Αυτή ακριβώς είναι και η αξία του οικογενειακού αρχείου του Γιάννη Μόραλη. Ενός αρχείου που δεν αποτελεί απλώς μια συλλογή πολύτιμων τεκμηρίων, αλλά μια ζωντανή αφήγηση της νεότερης ελληνικής τέχνης. Σήμερα, χάρη στη συνεργασία του Qualco Foundation με την «Εταιρεία Μελέτης, Έρευνας και Προβολής της Νεοελληνικής Τέχνης – Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης», αυτός ο πολύτιμος θησαυρός περνά σε μια νέα εποχή. Μέσα από την καταγραφή, την επιστημονική τεκμηρίωση και την ψηφιοποίησή του, ένα μοναδικό πολιτιστικό απόθεμα προστατεύεται από τη φθορά του χρόνου και αποκτά τη δυνατότητα να συνεχίσει να παράγει γνώση, έρευνα και πολιτισμό.
Το Εργαστήριο Γιάννης Μόραλης, που ιδρύθηκε το 2019 με σκοπό τη μελέτη, τη διατήρηση και την ανάδειξη του έργου του μεγάλου ζωγράφου αλλά και της νεοελληνικής τέχνης συνολικά, υπηρετεί μια αποστολή με βαθιά πολιτιστική σημασία, συγκεντρώνοντας και αξιοποιώντας κάθε στοιχείο που μπορεί να εμπλουτίσει τη γνώση γύρω από τη ζωή και το έργο του δημιουργού.
Ένα υλικό ανεκτίμητης αξίας
Περίπου 200 ζωγραφικά έργα, περισσότερα από 400 σχέδια, σχεδόν 600 φωτογραφίες, πάνω από 500 τεκμήρια επικοινωνίας περισσότερα από 300 σκίτσα και ιδιόχειρες σημειώσεις, μαζί με δημοσιεύματα, μελέτες, έντυπα και δεκάδες ακόμη ευρήματα συνθέτουν ένα αρχείο εξαιρετικής ιστορικής, καλλιτεχνικής και ερευνητικής αξίας. Κάθε αντικείμενο αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι στο παζλ της δημιουργικής πορείας του Γιάννη Μόραλη, αποτυπώνοντας όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα, αλλά και τη διαδικασία που οδήγησε σε αυτό.
Αναφέρει χαρακτηριστικά η ανηψιά του μεγάλου εικαστικού, κ. Χριστίνα
Μόραλη: «Για το Εργαστήριο, η
συνεργασία με το Qualco Foundation σημαίνει ότι ένα έργο που θεωρούσαμε
απολύτως αναγκαίο μπορεί πλέον να προχωρήσει. Η καταγραφή και η ψηφιοποίηση
αυτού του μοναδικού οικογενειακού αρχείου αποτελεί ουσιαστικό βήμα για τη
διαφύλαξη και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς».
Ξεχωριστή θέση κατέχουν οι πηγές με την επικοινωνία
του Γιάννη Μόραλη. Πρόκειται για ένα υλικό ανεκτίμητης
σημασίας, μέσα από το οποίο αναδύονται οι σχέσεις του με κορυφαίες
προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, οι διάλογοι που διαμόρφωσαν την
πολιτιστική ζωή της χώρας, οι προβληματισμοί μιας ολόκληρης εποχής και οι
μικρές, ανθρώπινες στιγμές που σπάνια καταγράφονται στις επίσημες βιογραφίες.
Το αρχείο, όμως, αποκαλύπτει ταυτόχρονα και τον άνθρωπο πίσω από το έργο. Τον δημιουργό που πειραματίζεται, αμφιβάλλει, διορθώνει, σχεδιάζει ξανά και ξανά μέχρι να φτάσει στην απόλυτη ισορροπία της σύνθεσης. Τον δάσκαλο που συνομιλεί με άλλους δημιουργούς. Τον φίλο, τον συνοδοιπόρο, τον παρατηρητή μιας Ελλάδας που αλλάζει. Είναι μια σπάνια ευκαιρία να δούμε τον Μόραλη όχι ως εμβληματική μορφή της ιστορίας της τέχνης, αλλά ως έναν άνθρωπο που έζησε, δημιούργησε και επηρέασε βαθιά τον πολιτισμό της χώρας.
Και μπορούμε με βεβαιότητα να μιλάμε για κάτι
περισσότερο από την απλή συντήρηση ενός αρχείου. Πρόκειται για μια διαδικασία
που μετατρέπει την ιδιωτική μνήμη σε συλλογική γνώση. Για μια επένδυση που επιτρέπει
στα τεκμήρια να αποκτήσουν νέα ζωή μέσα από την έρευνα, την πανεπιστημιακή
διδασκαλία, τα εκπαιδευτικά προγράμματα, τις εκθέσεις, τις διεθνείς συνεργασίες
και τις νέες ψηφιακές εφαρμογές.
Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε τον πολιτισμό, η ψηφιοποίηση δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική διαδικασία. Είναι μια πράξη δημοκρατίας απέναντι στη γνώση. Επιτρέπει σε ένα αρχείο που μέχρι σήμερα ήταν προσβάσιμο σε ελάχιστους να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για ιστορικούς της τέχνης, ερευνητές, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και, τελικά, για κάθε άνθρωπο που επιθυμεί να γνωρίσει βαθύτερα την πολιτιστική ιστορία της Ελλάδας.
Αυτή είναι και η ουσία της συγκεκριμένης
πρωτοβουλίας του Qualco Foundation, η οποία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό για τον Πρόεδρο του
Ομίλου Qualco και του Qualco Foundation, Ορέστη Τσακαλώτο, καθώς ο Γιάννης
Μόραλης υπήρξε μέρος της προσωπικής και οικογενειακής του διαδρομής. Η σύνδεση
αυτή προσδίδει μια ανθρώπινη διάσταση σε μια πρωτοβουλία που δεν αφορά μόνο την
προστασία ενός σπουδαίου καλλιτέχνη, αλλά και τη διατήρηση μιας μνήμης που
περνά από τη μία γενιά στην επόμενη.
Όπως
σημειώνει χαρακτηριστικά ίδιος ο Πρόεδρος: «Ο Γιάννης Μόραλης υπήρξε για εμένα
μέρος μιας οικογενειακής μνήμης που συνδέεται άρρηκτα με την ελληνική τέχνη και
τον πολιτισμό. Η διαφύλαξη του αρχείου του δεν αφορά μόνο τη διατήρηση
σπουδαίων έργων, αλλά και τη διάσωση των ιστοριών, των σκέψεων και των
ανθρώπινων στιγμών που τα συνόδευσαν.»
Επίσης, η κ. Χριστίνα Μόραλη τονίζει: «Το οικογενειακό αρχείο περιλαμβάνει τα πρώτα μαθητικά σχέδια του Γιάννη Μόραλη, υλικό από τα χρόνια των σπουδών του, μελέτες, συνεργασίες, προσωπικές στιγμές από ταξίδια και εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Μέσα από αυτή τη μοναδική καταγραφή μπορεί κανείς να παρακολουθήσει όχι μόνο την πορεία του ίδιου του καλλιτέχνη, αλλά και ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της νεοελληνικής τέχνης και του ελληνικού πολιτισμού».
Και ίσως
τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία ενός αρχείου. Δεν διατηρεί μόνο όσα
δημιούργησε ένας μεγάλος καλλιτέχνης. Διασώζει τον τρόπο με τον οποίο
σκεφτόταν, δημιουργούσε, επικοινωνούσε και ζούσε. Και όταν αυτή η μνήμη περνά
με ασφάλεια στο ψηφιακό μέλλον, δεν προστατεύεται απλώς το παρελθόν.
Δημιουργείται ένα νέο σημείο εκκίνησης για όσους θα θελήσουν να το μελετήσουν,
να εμπνευστούν και να συνεχίσουν τον διάλογο με την Τέχνη.
