Η ανακοίνωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ότι η ΕΕ θα εξετάσει το ενδεχόμενο να καταστεί ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της, προβλημάτισε τα κράτη-μέλη για πιθανά ανταλλάγματα ή επιπτώσεις.
Κατά τη διάρκεια της ετήσιας ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης στο Στρασβούργο, η Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έριξε την ιδέα της αναβάθμισης των σχέσεων με την Οτάβα, προκειμένου να καλυφθεί η ανάγκη να «επαναπροσδιορίσουμε επειγόντως τις εταιρικές μας σχέσεις» και να «οικοδομήσουμε παγκόσμιες συμμαχίες για την ανθεκτικότητα και τις δημοκρατίες μας».
Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η ΕΕ και ο Καναδάς θα ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην άμυνα, την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, την ενέργεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις μπαταρίες, την κβαντική τεχνολογία και την κυβερνοασφάλεια, ενώ χαρακτήρισε την Αρκτική εμβληματικό κοινό εγχείρημα.
«Θέλουμε να αναβαθμίσουμε τη σχέση με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο», τόνισε, προτείνοντας παράλληλα να εργαστούν από κοινού για να ανοίξει ο δρόμος ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο “associate member” (συνδεδεμένο μέλος) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή να αποκτήσει μια νέα, ιδιαίτερα στενή μορφή εταιρικής σχέσης με την ΕΕ, χωρίς να αποτελεί κράτος-μέλος.
«Πρέπει επειγόντως να επαναπροσδιορίσουμε τις συνεργασίες μας. Επομένως, θα ήθελα να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ. Μοιραζόμαστε έναν ωκεανό, ένα σύνολο αξιών, έναν τρόπο να βλέπουμε τον κόσμο. Και τώρα θα οικοδομήσουμε και το κοινό μας μέλλον», είπε απευθυνόμενη στον Μαρκ Κάρνεϊ.
Ο Καναδάς, ο οποίος βρίσκεται εγκλωβισμένος σε έναν κλιμακούμενο εμπορικό πόλεμο με την κυβέρνηση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, θα αρχίσει να «ανοίγει την πόρτα» ώστε να καταστεί «το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ».
Δεν γνώριζε κανένας για την πρόταση
Η πρόταση αυτή αιφνιδίασε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, με τρεις διπλωμάτες, που θέλησαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, να αναφέρουν στο Politico ότι κανένας δεν είχε κληθεί να εγκρίνει την συγκεκριμένη ιδέα πριν την ομιλία της Φον ντερ Λάιεν.
Επιπλέον, η χορήγηση ιδιότητας μέλους στην ΕΕ αποτελεί αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ενώ δεν υφίσταται κανένα μοντέλο «ιδιότητας συνδεδεμένου μέλους».
«Κανείς δεν γνωρίζει πραγματικά τι σημαίνει αυτό», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες που συμμετείχαν πρόσφατα σε συνομιλίες με την Επιτροπή σχετικά με τις σχέσεις με τον Καναδά. «Τα κράτη-μέλη προσπάθησαν να διαχειριστούν τις προσδοκίες. Υπάρχουν μόνο θετικά αισθήματα για την Οτάβα, αλλά πρέπει να γνωρίζουμε τις λεπτομέρειες».
Ένας δεύτερος διπλωμάτης το έθεσε διαφορετικά, προβλέποντας ότι, αν και θα μπορούσε να προσφερθεί στον Καναδά κάτι αντίστοιχο με τις Συμφωνίες Βαθιών και Ολοκληρωμένων Ζωνών Ελεύθερων Συναλλαγών της ΕΕ —μια ρύθμιση πρόσβασης στην αγορά που προσφέρθηκε στη Γεωργία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία— υπάρχει ελάχιστη πολιτική βούληση για περαιτέρω οικονομική ή πολιτική ενοποίηση. «Τα κράτη-μέλη δεν θα συμφωνήσουν σε τίποτα άλλο», δήλωσε ο διπλωμάτης.
Ένας τρίτος διπλωμάτης πρόσθεσε ότι οποιοδήποτε καθεστώς συνδεδεμένου μέλους θα απαιτούσε τροποποιήσεις στις θεμελιώδεις συνθήκες της ΕΕ -κάτι που κρίνεται «αδύνατο» λόγω έλλειψης υποστήριξης.
Τα εμπορικά ζητήματα
Πέρα από τα θεσμικά ζητήματα, βαθύτερη οικονομική ενσωμάτωση του Καναδά στην ενιαία αγορά θα άνοιγε και μια σειρά από δύσκολες εμπορικές διαπραγματεύσεις.
Μεταξύ των θεμάτων που επισημαίνουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες είναι η καναδική πολιτική «Made in Canada», η οποία θα μπορούσε να συγκρουστεί με τους κανόνες της ενιαίας αγοράς, αλλά και ο ανταγωνισμός της καναδικής χαλυβουργίας με την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Στο τραπέζι θα έμπαιναν επίσης οι επιβαρύνσεις στις εξαγωγές ευρωπαϊκών αυτοκινήτων, οι περιορισμοί στις εισαγωγές ευρωπαϊκών αλκοολούχων ποτών και οι διαφορετικοί κανόνες για τα γενετικά τροποποιημένα αγροτικά προϊόντα.
Οι επιφυλάξεις
Η πρόταση δεν αντιμετωπίστηκε με τον ίδιο τρόπο από όλες τις πολιτικές δυνάμεις. Ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ιρλανδίας, Τόμας Μπερν, δήλωσε ότι η διεύρυνση της Ένωσης τόσο με πλήρη όσο και ενδεχομένως με συνδεδεμένα μέλη εξυπηρετεί, κατά την άποψή του, τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης.
Από την άλλη πλευρά, η ευρωβουλευτής της Αριστεράς, Μανόν Ομπρί, έθεσε ζήτημα πολιτικής νομιμοποίησης της πρωτοβουλίας, ρωτώντας τη φον ντερ Λάιεν ποιος της έδωσε «δημοκρατική και λαϊκή εντολή» για την πρόταση.
Η συζήτηση θυμίζει και μια προηγούμενη πρωτοβουλία του καγκελάριου της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος είχε προτείνει την «associate membership» ως πιθανό ενδιάμεσο σχήμα για την Ουκρανία. Η ιδέα δεν είχε κερδίσει ευρεία υποστήριξη και το Κίεβο είχε επιμείνει στην προοπτική πλήρους ένταξης.
