Υπάρχουν άνθρωποι που θα πουν «ευχαριστώ» πολλές φορές ακόμη και για μια εντελώς μικρή καθημερινή εξυπηρέτηση. Ένα αντικείμενο που τους έδωσε κάποιος, μια θέση που τους κράτησε ή μια απλή χάρη, μπορεί να προκαλέσει μια αντίδραση ευγνωμοσύνης πολύ μεγαλύτερη από αυτή που θα περίμενε κανείς.
- Έρευνα διακρίνει την ευγνωμοσύνη που ενισχύει τις σχέσεις, από την αίσθηση χρέους, η οποία συνδέεται με την επιθυμία ανταπόδοσης μιας χάρης. Τα δύο συναισθήματα μπορούν να συνυπάρχουν όταν κάποιος δέχεται βοήθεια.
- Για ορισμένους, η αποδοχή μιας χάρης χωρίς άμεση ανταπόδοση προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα. Τα συνεχή «ευχαριστώ» λειτουργούν ως τρόπος για να μειωθεί η αμηχανία που δημιουργεί η αίσθηση ότι «χρωστούν» κάτι.
- Η συχνή έκφραση ευγνωμοσύνης δεν είναι από μόνη της ανησυχητική. Κρίσιμο στοιχείο είναι το συναίσθημα που τη συνοδεύει, δηλαδή αν πρόκειται για χαρά και εκτίμηση ή για άγχος και ενοχική ανάγκη ανταπόδοσης.
Με την πρώτη ματιά, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να μοιάζει απλώς με ένδειξη καλής ανατροφής ή ενός ιδιαίτερα ευγενικού χαρακτήρα. Ωστόσο, η ψυχολογία διαχωρίζει την ευγνωμοσύνη από ένα διαφορετικό συναίσθημα που μπορεί να εμφανιστεί όταν δεχόμαστε βοήθεια: την αίσθηση ότι χρωστάμε κάτι στον άλλον.
Η διάκριση αυτή μπορεί να εξηγήσει γιατί ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται την ανάγκη να ευχαριστούν διαρκώς, ή να ανταποδίδουν μια χάρη όσο το δυνατόν πιο γρήγορα.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι πίσω από κάθε «ευχαριστώ πολύ» κρύβεται κάποιο βαθύτερο ζήτημα. Το σημαντικό στοιχείο είναι το πώς αισθάνεται το ίδιο το άτομο όταν δέχεται βοήθεια.
Όταν το «ευχαριστώ» συνοδεύεται από την ανάγκη ανταπόδοσης
Η αποδοχή μιας χάρης μπορεί να προκαλέσει ταυτόχρονα ευγνωμοσύνη και αίσθηση χρέους. Έρευνα ερευνητών από το Tilburg University και το Vrije Universiteit Amsterdam, που δημοσιεύθηκε στο Cognition and Emotion, εξέτασε τη διαφορετική λειτουργία των δύο συναισθημάτων.
Η ευγνωμοσύνη συνδέεται περισσότερο με την ενίσχυση του δεσμού και την προσέγγιση του ανθρώπου που προσέφερε τη βοήθεια. Αντίθετα, η αίσθηση χρέους συνδέεται περισσότερο με την επιθυμία να ανταποδώσουμε τη χάρη.
Έτσι, ένα άτομο μπορεί να νιώθει πραγματική ευγνωμοσύνη και ταυτόχρονα να αισθάνεται ότι «τώρα πρέπει να κάνω κάτι κι εγώ».
Τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από την υπερβολική ευγνωμοσύνη
Ένα άτομο μπορεί να είναι ειλικρινά ευγνώμον για τη βοήθεια που έλαβε, αλλά παράλληλα να αισθάνεται ότι δημιουργήθηκε μια υποχρέωση απέναντι στον άλλον. Οι δύο αντιδράσεις συνδέονται, αλλά δεν ταυτίζονται. Η ευγνωμοσύνη μπορεί να ενισχύσει τη σχέση, ενώ το αίσθημα χρέους μπορεί να δημιουργήσει την ανάγκη για άμεση ανταπόδοση.
Για ορισμένους ανθρώπους, το να δεχτούν κάτι χωρίς να μπορέσουν να το ανταποδώσουν είναι δυσάρεστο. Ακόμη και μια μικρή εξυπηρέτηση μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι «χρωστούν» κάτι.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αλλεπάλληλα «ευχαριστώ» ή η προσπάθεια να ανταποδώσουν αμέσως τη χάρη, μπορεί να λειτουργούν ως τρόπος να μειώσουν αυτή την αμηχανία.
Η ανταποδοτικότητα είναι μέρος των ανθρώπινων σχέσεων
Η ανταπόδοση αποτελεί συνηθισμένο στοιχείο των κοινωνικών σχέσεων και μπορεί να συμβάλλει στη διατήρηση μιας αίσθησης ισορροπίας μεταξύ των ανθρώπων.
Γι’ αυτό και δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται κάθε επαναλαμβανόμενο «ευχαριστώ» ως ένδειξη ανασφάλειας ή κάποιου προβλήματος. Η συμπεριφορά μπορεί απλώς να αντανακλά την ανατροφή, την προσωπικότητα ή τις συνήθειες ενός ανθρώπου.
Δεν είναι απαραίτητα σημάδι ανασφάλειας
Η συχνή έκφραση ευγνωμοσύνης από μόνη της δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας, ούτε μπορεί να οδηγήσει σε ασφαλή συμπεράσματα για την ψυχολογία ενός ανθρώπου.
Κάποιοι άνθρωποι απλώς έχουν μάθει να εκφράζουν έντονα την ευγνωμοσύνη τους. Άλλοι μπορεί να έχουν μεγαλώσει σε περιβάλλον όπου η ανταπόδοση θεωρείται σημαντικό στοιχείο των σχέσεων.
Επομένως, μεγαλύτερη σημασία έχει το συναίσθημα που συνοδεύει τη συμπεριφορά: αν ένα απλό «ευχαριστώ» εκφράζει χαρά και εκτίμηση ή αν συνοδεύεται από άγχος, ενοχή και έντονη ανάγκη να επιστραφεί αμέσως η χάρη.
