«Χαμηλές πτήσεις» καταγράφει προς ώρας η διείσδυση των δυναμικών τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς το ενδιαφέρον των καταναλωτών παραμένει περιορισμένο.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) δείχνουν ότι μέχρι και τον Απρίλιο μόλις 6 οικιακοί καταναλωτές είχαν επιλέξει κάποιο από τα διαθέσιμα δυναμικά, ή αλλιώς «πορτοκαλί», τιμολόγια.
Αντίστοιχα, στην κατηγορία των επιχειρήσεων οι πελάτες που είχαν στραφεί στη δυναμική τιμολόγηση ανέρχονταν σε 103. Πρόκειται για αριθμούς που δείχνουν πως η διείσδυση των νέων προϊόντων παραμένει τουλάχιστον προς ώρας αμελητέα.
Διαφορετικό μοντέλο τιμολόγησης
Παράγοντες της αγοράς χαρακτηρίζουν πάντως φυσιολογική την αργή εκκίνηση των πορτοκαλί τιμολογίων, καθώς πρόκειται για προϊόντα που εισάγουν έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο τιμολόγησης του ηλεκτρικού ρεύματος. Ο καταναλωτής καλείται ουσιαστικά να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς, κάτι που απαιτεί χρόνο μέχρι να γίνει κατανοητό και να αποκτήσει ευρύτερη αποδοχή.
Η βασική διαφορά είναι η «χρέωση με την ώρα». Σε αντίθεση με τα σταθερά ή τα υπόλοιπα κυμαινόμενα προϊόντα, στο δυναμικό τιμολόγιο η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας μεταβάλλεται μέσα στο 24ωρο, ακολουθώντας τις τιμές της αγοράς επόμενης ημέρας. Έτσι, δύο κιλοβατώρες που καταναλώνονται σε διαφορετικές ώρες της ίδιας ημέρας μπορεί να έχουν σημαντικά διαφορετικό κόστος.
Το μοντέλο αυτό μπορεί να προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες εξοικονόμησης, υπό την προϋπόθεση όμως ότι ο καταναλωτής έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει μέρος της κατανάλωσής του στις ώρες κατά τις οποίες οι χονδρεμπορικές τιμές διαμορφώνονται σε χαμηλά επίπεδα. Διαφορετικά, η έκθεση στις υψηλές τιμές μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα και να περιορίσει ή ακόμη και να εξαλείψει το οικονομικό όφελος.
Το «στοίχημα» του απογεύματος
Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα εμφανές κατά τις απογευματινές ώρες. Την περίοδο της υψηλής ηλιοφάνειας, τα φωτοβολταϊκά οδηγούν τις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς σε πολύ χαμηλά επίπεδα -ακόμη και σε αρνητικές τιμές- καθώς η άφθονη παραγωγή ΑΠΕ καλύπτει μεγάλο μέρος της ζήτησης. Όταν όμως ο ήλιος δύει, η παραγωγή των φωτοβολταϊκών υποχωρεί απότομα, ενώ η ζήτηση παραμένει υψηλή.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η DAM να ακολουθεί έντονα ανοδική τροχιά κατά τις απογευματινές και πρώτες βραδινές ώρες. Τον ρόλο της οριακής μονάδας αναλαμβάνουν τότε σε μεγάλο βαθμό οι μονάδες φυσικού αερίου, με αποτέλεσμα το κόστος καυσίμου να αποκτά καθοριστική σημασία για τη διαμόρφωση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας.
Ως εκ τούτου, τα πορτοκαλί τιμολόγια φαίνεται να ταιριάζουν περισσότερο σε επιχειρήσεις που έχουν ελάχιστη ή μηδενική κατανάλωση μετά τη δύση του ήλιου – δηλαδή τότε «κατεβάζουν ρολά». Για παράδειγμα, μία επιχείρηση που ολοκληρώνει τη λειτουργία της το απόγευμα μπορεί να αξιοποιήσει τις πολύ χαμηλές τιμές των μεσημεριανών ωρών, αποφεύγοντας παράλληλα την έκθεση στις ακριβότερες ώρες της αγοράς.
Αντίθετα, η εικόνα είναι πιο σύνθετη για τα νοικοκυριά. Το απόγευμα είναι συνήθως η χρονική περίοδος κατά την οποία επιστρέφουν στο σπίτι τα μέλη της οικογένειας και αυξάνεται η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Φωτισμός, μαγείρεμα, κλιματισμός, τηλεόραση και άλλες οικιακές συσκευές συμπίπτουν χρονικά με την περίοδο κατά την οποία οι χονδρεμπορικές τιμές μπορεί να αρχίζουν να ανεβαίνουν.
Έτσι, η δυναμική τιμολόγηση δεν αποτελεί προς το παρόν προϊόν που απευθύνεται αδιακρίτως στο σύνολο των καταναλωτών, αλλά κυρίως σε ειδικές κατηγορίες με τη δυνατότητα να μεταφέρουν τη ζήτησή τους στις φθηνότερες ώρες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα νοικοκυριά με ηλεκτρικό αυτοκίνητο, τα οποία μπορούν να προγραμματίσουν τη φόρτιση κατά τις νυχτερινές ώρες, όταν η ζήτηση και οι τιμές της αγοράς υποχωρούν. Αντίστοιχη δυνατότητα υπάρχει σε σπίτια με αντλίες θερμότητας, οι οποίες αναλαμβάνουν να παράσχουν θερμική άνεση στους κατοίκους του σπιτιού και κατά τις νυχτερινές ώρες.
Η γεωπολιτική κρίση
Στους παραπάνω περιορισμούς, έρχεται να προστεθεί το γεγονός ότι το δυναμικό τιμολόγιο είναι διαθέσιμο μόνον για καταναλωτές που διαθέτουν «έξυπνο» μετρητή. Παράλληλα, στη δεδομένη συγκυρία υπάρχει ένα επίσης μεγάλο «αγκάθι», το οποίο είναι η αβεβαιότητα που έχει προκαλέσει η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.
Ο λόγος είναι πως η δυναμική τιμολόγηση προϋποθέτει ότι ο καταναλωτής αποδέχεται την έκθεση στις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς. Στην παρούσα συγκυρία, ωστόσο, το «ταβάνι» των τιμών είναι πολύ δυσκολότερο να προβλεφθεί. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς για τις ώρες κατά τις οποίες τα φωτοβολταϊκά παύουν να παράγουν και η αγορά «στρέφεται» στο φυσικό αέριο.
Η πολεμική σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν και η ευρύτερη γεωπολιτική αστάθεια έχουν αυξήσει σημαντικά την αβεβαιότητα στις αγορές φυσικού αερίου. Καθώς το κόστος του καυσίμου αποτελεί βασικό παράγοντα για το μεταβλητό κόστος των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, μία νέα απότομη άνοδος των τιμών του αερίου μπορεί να μεταφερθεί στην αγορά ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα στις ώρες υψηλής ζήτησης και χαμηλής παραγωγής ΑΠΕ. Ενδεικτικό είναι ότι οι τιμές στον ολλανδικό κόμβο κινούνται αυτή τη στιγμή στα 62 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, το οποίο υψηλό υψηλό τριών εβδομάδων.
Η συνθήκη αυτή λειτουργεί ανασταλτικά για έναν καταναλωτή που εξετάζει τη μετάβαση σε δυναμικό τιμολόγιο. Ουσιαστικά, καλείται να ανταλλάξει τη βεβαιότητα μιας προκαθορισμένης χρέωσης με την προοπτική χαμηλότερου κόστους, αλλά και με την ανάληψη του κινδύνου πολύ υψηλών τιμών σε συγκεκριμένες ώρες.
Έτσι, όσο παραμένει αυξημένη η μεταβλητότητα στις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, η επιλογή ενός πορτοκαλί τιμολογίου απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή και κυρίως δυνατότητα ενεργού διαχείρισης της κατανάλωσης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αγορά δεν θεωρεί ότι τα σημερινά χαμηλά επίπεδα διείσδυσης σημαίνουν ότι τα δυναμικά τιμολόγια θα αποτύχουν. Αντίθετα, εκτιμάται ότι η ανάπτυξή τους θα είναι σταδιακή και θα συνδεθεί άμεσα με την εξάπλωση των «έξυπνων» μετρητών, όσο και τη διείσδυση των ηλεκτρικών οχημάτων, των αντλιών θερμότητας και γενικότερα των τεχνολογιών που επιτρέπουν στον καταναλωτή να «μεταφέρει» τη ζήτησή του για ρεύμα.
Προς το παρόν, πάντως, τα πορτοκαλί τιμολόγια παραμένουν ένα προϊόν για λίγους και όχι για τη μαζική αγορά, με τη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τις έντονες διακυμάνσεις στις τιμές του φυσικού αερίου να προσθέτουν έναν ακόμη λόγο για τον οποίο οι καταναλωτές τηρούν στάση αναμονής.
