Τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν πάνω στις επικείμενες εξαγγελίες για τους συνταξιούχους, τις ελαφρύνσεις σε μικρομεσαίες και επαγγελματίες, τις εισοδηματικές ενισχύσεις σε μισθωτούς και οικογένειες.
Ωστόσο, το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα- ως βασική παράμετρος
της ακρίβειας- είναι το στεγαστικό. Δύο αριθμοί αποτυπώνουν την ένταση του
προβλήματος: μέσα σε περίπου επτά χρόνια οι τιμές των ακινήτων έχουν αυξηθεί
κατά περίπου 47%, ενώ τα ενοίκια “φούσκωσαν” κατά 53%!
Τα μέτρα που έρχονται
Οι έως τώρα παρεμβάσεις μάλλον μοιάζουν με σταγόνα στον
ωκεανό, καθώς δεν αντιμετώπισαν τη ρίζα του προβλήματος, που είναι η έλλειψη
διαθέσιμων κατοικιών. Οι δύο φάσεις του “Σπίτι μου” κάλυψαν περίπου 24.000
νοικοκυριά, αλλά αν λάβει κανείς υπόψιν ότι το έλλειμμα ζήτησης- προσφοράς,
υπολογίζεται σε 200.000 ακίνητα, γίνεται αντιληπτό ότι το βάρος πρέπει να πέσει
στην αύξηση των ακινήτων που είτε διατίθενται προς πώληση είτε εκμισθώνονται.
Η στρατηγική στέγασης, που αναμένεται να αποτελέσει μέρος των εξαγγελιών στη ΔΕΘ, εστιάζει ακριβώς εκεί και το πρώτο πρόγραμμα που θα “τρέξει” μέσα στους επόμενους μήνες είναι το νέο “Ανακαινίζω”, με επιδότηση επισκευών 36.000 ευρώ (μέγιστο όφελος). Στην πρώτη φάση, που ολοκληρώνεται εντός του μήνα, θα φανεί πόσα από τα περίπου 700.000 “κλειστά” ακίνητα, θα μπορούσαν να ξαναπέσουν στην αγορά. Πρόκειται κυρίως για παλιές κατοικίες, οι οποίες έμειναν ασυντήρητες την περίοδο της οικονομικής κρίσης και για να επανενταχθούν στην αγορά χρήζουν ανακαινίσεων, επισκευών και ενεργειακών αναβαθμίσεων. Ήδη έχουν πάρει βεβαίωση επιλεξιμότητας, για την επιδότηση επισκευών, πάνω από 11.000 ακίνητα και υπολογίζεται ότι ως το τέλος της εκδήλωσης ενδιαφέροντος θα έχουν ενταχθεί γύρω στις 20.000 κατοικίες.
Προφανές είναι ότι το νέο “Ανακαινίζω” δεν είναι αρκετό. Με αυτό το δεδομένο, μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, θα “τρέξουν” προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης για περίπου 60.000 κατοικίες, που θα μπορέσουν να αποκτήσουν αντλίες θερμότητας, ηλιακούς θερμοσίφωνες, ηλιακά πάνελ, είτε είναι ιδιοκατοικούμενα είτε προορίζονται για εκμίσθωση.
Η τρίτη παρέμβαση θα στοχεύει στην κατασκευή κοινωνικών κατοικιών, τομέας που η Ελλάδα έχει μείνει πολύ πίσω σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Το πλάνο προβλέπει, κατ’ αρχάς, την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα, μέσω προγραμματικών συμβάσεων μεταξύ του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Οι δικαιούχοι κοινωνικοί μισθωτές θα επιλέγονται με κοινωνικά κριτήρια, με στόχευση σε ευάλωτα νοικοκυριά, οικογένειες με παιδιά, μονογονεϊκές οικογένειες και άτομα με αναπηρία. Για την πρώτη πιλοτική υλοποίηση του προγράμματος έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, συνολικού ποσού 435 εκ ευρώ, προκειμένου να αξιοποιηθούν 4 ανενεργά στρατόπεδα που βρίσκονται, μεταξύ άλλων, στις Αχαρνές στην Αττική, στον Εύοσμο – Κορδελιό στην Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα. Αναμένεται να κατασκευαστούν 2.350 κοινωνικές κατοικίες υψηλής ενεργειακής κατηγορίας (Α+), ενώ το πρόγραμμα περιλαμβάνει και την κατασκευή 1 βρεφονηπιακού σταθμού σε κάθε στρατόπεδο.
Ο δεύτερος πυλώνας της παρέμβασης στηρίζεται στην αξιοποίηση
δημόσιας περιουσίας για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών και την εξασφάλιση
κοινωνικής μίσθωσης, με δυνατότητα εξαγοράς. Επί του παρόντος, έχουν καθοριστεί
με κοινές υπουργικές αποφάσεις τα 8 ακίνητα σε Παιανία, Λάρισα, Καλαμάτα και
Πύργο που θα αξιοποιηθούν στο πλαίσιο του α’ διαγωνισμού κοινωνικής
αντιπαροχής, παράγοντας 130 μονάδες προσιτής κατοικίας.
Οι δικαιούχοι θα επιλέγονται βάσει αντικειμενικών
κοινωνικών κριτηρίων. Τα κριτήρια αυτά περιλαμβάνουν ιδίως το εισόδημα, την
οικογενειακή κατάσταση και την ηλικία των τέκνων των δικαιούχων, ενώ τα
ειδικότερα κριτήρια επιλεξιμότητας προβλέπεται να καθοριστούν σε επόμενο
στάδιο. Το ύψος του μισθώματος που θα καταβάλλουν οι δικαιούχοι μισθωτές
κοινωνικής κατοικίας θα είναι σαφώς μικρότερο του ενοικίου που
διαμορφώνεται σύμφωνα με τις συνθήκες της αγοράς για κατοικία αντίστοιχων
ποιοτικών χαρακτηριστικών με την κοινωνική κατοικία.
Ο τρίτος πυλώνας της παρέμβασης, προβλέπει την παροχή
χρηματοδοτικών κινήτρων σε εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων για την κατασκευή
προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση. Τα
κίνητρα περιλαμβάνουν χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις, επιδοτήσεις επιτοκίου ή
άλλα συγχρηματοδοτικά εργαλεία, με στόχο τη μείωση του κόστους ανάπτυξης και τη
δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών που θα διατίθεται με όρους κοινωνικής ή
προσιτής στέγασης. Πρόκειται για κατηγορία παρεμβάσεων που χρηματοδοτείται
κατεξοχήν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), καθώς και από λοιπούς
ευρωπαϊκούς και διεθνείς χρηματοδοτικούς φορείς, “πατώντας” πάνω στο αντίστοιχο
τσεχικό μοντέλο.
Με τον ίδιο ακριβώς στόχο, την αύξηση των διαθέσιμων ακινήτων, αναμένεται η παράταση της απαλλαγής από τον φόρο εισοδήματος για εισόδημα από ενοίκιο, για διάστημα τριών ετών, σε ιδιοκτήτες που μετατρέπουν κενό ακίνητο ή ακίνητο που διατίθεται σε βραχυχρόνια μίσθωση σε μακροχρόνια μίσθωση. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να αποκλειστούν νέοι, στοχευμένοι περιορισμοί στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που θα δώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα κράτη- μέλη της Ε.Ε.
Η ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης
Αυτήν τη στιγμή, το ποσοστό ιδιοκατοίκησης έχει πέσει κάτω από το 70%, χάνοντας δηλαδή περίπου 7 ποσοστιαίες μονάδες στη διάρκεια της οικονομικής. Ο λόγος είναι προφανής. Η απώλεια εισοδημάτων την περίοδο 2010- 2019, ο πληθωριστικός “πυρετός” που “ροκάνισε” την αύξηση των εισοδημάτων της περιόδου 2019- 2026 και ο “πυρετός” στην κτηματαγορά, που πυροδοτήθηκε κι από το αυξημένο ξένο επενδυτικό ενδιαφέρον, έχουν καταστήσει όνειρο απατηλό τη στέγη ειδικά για τους πιο νέους.
Σύμφωνα με ανθρώπους της αγοράς, ζητούμενο για την κυβέρνηση
θα πρέπει να είναι και η τόνωση της ζήτησης, δηλαδή η παροχή “εργαλείων” που θα
καταστήσουν προσβάσιμη την αγορά κατοικίας για τους νέους και τα νοικοκυριά με
χαμηλότερα εισοδήματα. Το “Σπίτι μου” είχε αυτήν τη στόχευση, αλλά εκτός των
άλλων προβλημάτων, είχε κι ένα εγγενές “κενό”: για να συνάψει κάποιος το φτηνό
στεγαστικό δάνειο του προγράμματος, θα έπρεπε να έχει και ίδια κεφάλαια, πράγμα
μάλλον αδύνατον αν λάβει κανείς υπόψιν τα αρνητικά στοιχεία αποταμίευσης. Μόνο
τυχαίο δεν είναι ότι οι ωφελούμενοι του “Σπίτι μου 2” έχουν κατά μέσο όρο
ηλικία 38 ετών, δηλαδή είναι κατά βάση νοικοκυριά με “στρωμένη” δουλειά και
έστω μικρομεσαίο εισόδημα.
Όπως προκύπτει από έρευνα της Prosperty, μια οικογένεια με
παιδιά και μηνιαίο εισόδημα 3.000 ευρώ, που μένει σε σπίτι με ενοίκιο 950 ευρώ,
για να μπορέσει να αγοράσει κατοικία 100 τ.μ. στο Περιστέρι, θα πρέπει να έχει
στην “άκρη” γύρω στις 55.000 ευρώ ως προκαταβολή στεγαστικού δανείου. Για να
μαζέψει αυτό το ποσό, θα πρέπει να αποταμιεύει, ούτε λίγο ούτε πολύ, περί τα 13
χρόνια.
Η σκέψη για ένα νέο “Σπίτι μου”, με διαφορετικά χαρακτηριστικά, υπάρχει προ πολλού, παρά το ότι δεν υπάρχουν πια τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Θα μπορούσε, ωστόσο, να υιοθετηθεί το γαλλικό μοντέλο, με την παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τις τράπεζες, στις περιπτώσεις που χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους. Η παρέμβαση μπορεί να συνδυαστεί με άλλες πολιτικές, όπως ο Λογαριασμός Στέγασης Νέων, ιδίως για την κάλυψη της ιδίας συμμετοχής που απαιτείται για την αγορά πρώτης κατοικίας.
