Έρευνες έχουν δείξει ότι οι τακτικές επισκέψεις σε μουσεία και πινακοθήκες σχεδόν μειώνουν στο μισό τον κίνδυνο κατάθλιψης την επόμενη δεκαετία.
- Νέα βρετανική μελέτη συγκεντρώνει επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν ότι η τακτική επαφή με την τέχνη μειώνει το άγχος, τον κίνδυνο κατάθλιψης και άνοιας, ενισχύοντας τη γνωστική λειτουργία και παρατείνοντας ενδεχομένως το προσδόκιμο ζωής.
- Η έρευνα προτείνει η επαφή με την τέχνη να θεωρείται συμπεριφορά προαγωγής υγείας, όπως η άσκηση. Ιδιαίτερα, η θέαση πρωτότυπων έργων συνδέεται με 22% μεγαλύτερη μείωση της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες.
- Τα ευρήματα εγείρουν το ζήτημα της επαρκούς χρηματοδότησης των βρετανικών μουσείων, με το 36% να έχει ήδη μειώσει το ωράριό του. Για να στηρίξουν τη δημόσια υγεία, απαιτείται σταθερή δημόσια επένδυση στον κλάδο.
- Ως πρότυπο αναδεικνύεται η Ελλάδα, όπου η «πολιτιστική συνταγογράφηση» έχει ήδη θεσμοθετηθεί. Οι γιατροί μπορούν να συνταγογραφούν πολιτιστικές δράσεις, με την πρακτική να κερδίζει έδαφος και σε άλλες χώρες, όπως η Σκωτία.
Μία ώρα τον μήνα σε ένα μουσείο ή σε μια πινακοθήκη μπορεί να βελτιώσει αισθητά τη σωματική και την ψυχική υγεία. Το υποστηρίζει νέα έκθεση από τη Βρετανία, η οποία ζητά η επαφή με την τέχνη να γίνει εξίσου τακτική συνήθεια με την άσκηση και τη σωστή διατροφή. Τη μελέτη ανέθεσε ο βρετανικός φιλανθρωπικός οργανισμός Art Fund, σε συνεργασία με την Ντέιζι Φάνκορτ, καθηγήτρια στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου. Η σύστασή της είναι απλή και συγκεκριμένη: τουλάχιστον εξήντα λεπτά κάθε μήνα μπροστά σε έργα τέχνης, σε μουσεία και πινακοθήκες.
Η πραγματικότητα απέχει πολύ από τον στόχο. Έρευνα σε 2.000 ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε ότι το 89% δεν φτάνει αυτή την «ελάχιστη δόση». Σε επίπεδο πληθυσμού, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 49,5 εκατομμύρια ανθρώπους.
«Συνιστώμενη δόση τέχνης»
Η έκθεση έχει τίτλο «Η συνιστώμενη δόση τέχνης: Συνταγή για υγεία και ευεξία». Η Φάνκορτ και η διευθύντρια του Art Fund Τζένι Γουόλντμαν φωτογραφήθηκαν μαζί της στη Συλλογή Γουάλας του Λονδίνου. Η μελέτη συγκεντρώνει επιστημονικά δεδομένα σύμφωνα με τα οποία η τακτική επαφή με τον πολιτισμό μειώνει το άγχος, ενισχύει τη γνωστική υγεία και ενδεχομένως παρατείνει το προσδόκιμο ζωής. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι τακτικές επισκέψεις σε μουσεία και πινακοθήκες σχεδόν μειώνουν στο μισό τον κίνδυνο κατάθλιψης την επόμενη δεκαετία. Άλλες μελέτες συνδέουν τη συμμετοχή στα πολιτιστικά δρώμενα με μικρότερο κίνδυνο άνοιας και λιγότερη μοναξιά.
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αφορά την ίδια την εμπειρία του αυθεντικού. Η θέαση πρωτότυπων έργων μέσα σε πινακοθήκη συνδέθηκε με κατά 22% μεγαλύτερη μείωση της κορτιζόλης, της ορμόνης του στρες, σε σύγκριση με την παρατήρηση αντιγράφων. Με άλλα λόγια, ο πίνακας στον τοίχο της αίθουσας δεν ισοδυναμεί με την αναπαραγωγή του σε μια οθόνη.
Η Φάνκορτ, που φέτος κυκλοφόρησε το βιβλίο «Art Cure» για τα επιστημονικά τεκμηριωμένα οφέλη της τέχνης, υποστηρίζει ότι η τακτική επαφή με την τέχνη πρέπει να θεωρείται συμπεριφορά που προάγει την υγεία, όπως η άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή και ο χρόνος στη φύση.
«Οδηγίες όπως οι πέντε μερίδες φρούτα και λαχανικά την ημέρα ή τα 10.000 βήματα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές, βοηθώντας μας να δίνουμε προτεραιότητα σε υγιεινές συνήθειες μέσα στην πολύβουη καθημερινότητά μας», αναφέρει σε δήλωσή της. «Αν προσθέσουμε σε αυτή τη λίστα την τακτική επαφή με τις τέχνες, θα έχουμε έναν απλό και χαρούμενο τρόπο να επενδύσουμε ακόμη περισσότερο στην υγεία και την ευεξία μας».
Τα ευρήματα ανοίγουν όμως και ένα δύσκολο ερώτημα: έχουν τα βρετανικά μουσεία, που ήδη δυσκολεύονται, τους πόρους να δεχτούν περισσότερους επισκέπτες πιο συχνά; Η Γουόλντμαν δήλωσε στην εφημερίδα The Art Newspaper ότι η έρευνα ενισχύει το αίτημα για σταθερή δημόσια χρηματοδότηση του κλάδου.
Αυτό περιλαμβάνει τη διατήρηση της δωρεάν εισόδου στα εθνικά μουσεία και τη στήριξη των τοπικών και περιφερειακών συλλογών. «Θέλουμε σταθερή, μακροπρόθεσμη δημόσια επένδυση σε όλο τον χώρο των μουσείων, ώστε όλα να έχουν τους πόρους να φροντίζουν τις συλλογές τους και να υποδέχονται όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό», τόνισε.
Η ίδια αναγνώρισε ότι η κατάργηση του εισιτηρίου από μόνη της δεν αρκεί για να ξεπεραστούν τα εμπόδια, όπως η προσβασιμότητα και οι περιορισμένοι πόροι των ιδρυμάτων. Έρευνα του Art Fund σε διευθυντές μουσείων έδειξε ότι το 36% των μουσείων έχει μειώσει το ωράριο λειτουργίας του λόγω ανεπαρκούς χρηματοδότησης και έλλειψης προσωπικού. «Αν θέλουμε τα μουσεία να παίξουν μεγαλύτερο ρόλο στη δημόσια υγεία, πρέπει να επενδύσουμε στον κλάδο και να τους δώσουμε τα μέσα να το κάνουν», πρόσθεσε.
Η Γουόλντμαν έδειξε και τι γίνεται διεθνώς, ξεχωρίζοντας την Ελλάδα. Εδώ η «πολιτιστική συνταγογράφηση» έχει πλέον θεσμοθετηθεί. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2021 με μνημόνιο συνεργασίας των υπουργείων Πολιτισμού και Υγείας και εντάχθηκε στο πρόγραμμα «Ελλάδα 2.0», με προϋπολογισμό περίπου 2,65 εκατ. ευρώ για το ερευνητικό της σκέλος.
Τον Φεβρουάριο του 2025, η Βουλή ψήφισε τροπολογία με την οποία οι γιατροί που είναι συμβεβλημένοι με τον ΕΟΠΥΥ μπορούν να συνταγογραφούν τη συμμετοχή σε πολιτιστικές δράσεις και εκδηλώσεις, κυρίως για ανθρώπους με προβλήματα ψυχικής υγείας, και ο Οργανισμός να την αποζημιώνει. Έτσι η Ελλάδα βρέθηκε ανάμεσα στις πρώτες χώρες που εφαρμόζουν κάτι τέτοιο σε εθνικό επίπεδο.
Η Γουόλντμαν στάθηκε επίσης στην ολοένα μεγαλύτερη αναγνώριση των πολιτιστικών οργανισμών ως πόρων δημόσιας υγείας, και σε κινήσεις πιο κοντά στη Βρετανία. «Ο επικεφαλής ιατρός της Σκωτίας, σερ Γκρέγκορ Σμιθ, δημοσίευσε πρόσφατα έκθεση που αναγνωρίζει τους καλλιτεχνικούς οργανισμούς ως σημαντικούς πόρους δημόσιας υγείας. Ζητά οι τέχνες και ο πολιτισμός να ενσωματωθούν ευρύτερα στην πολιτική της Σκωτίας για τη δημόσια υγεία», σημείωσε.
