Επιμέλεια: Αλεξία Σβώλου
Ο αριθμός των γυναικών που καταψύχουν τα ωάριά τους, προκειμένου να εξασφαλίσουν παράταση της γονιμότητάς τους διαρκώς αυξάνει.
Ο Δρ. Θάνος Παράσχος, Γυναικολόγος- Μαιευτήρας και Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής emBIO είναι ο ειδικός που επιλέξαμε για να απαντήσει στις πιο συχνές ερωτήσεις που του κάνουν οι γυναίκες που τον επισκέπτονται με σκοπό να μάθουν περισσότερα για την διαδικασία της κατάψυξης ωαρίων.
Ποιες γυναίκες χρειάζεται να σκεφτούν την κατάψυξη ωαρίων
Εκτός από τις γυναίκες που πρόκειται να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία – η οποία ως γνωστό μπορεί να πλήξει αρνητικά τη γονιμότητά τους- κάθε γυναίκα που διανύει τη δεκαετία των 30 και δεν αναμένεται σύντομα να κάνει παιδί, είτε γιατί δεν έχει βρει τον κατάλληλο σύντροφο είτε γιατί χρειάζεται ν’ αναβάλλει τη μητρότητα λόγω σπουδών και καριέρας, καλό θα ήταν να συζητήσει με τον γιατρό της αυτή την εναλλακτική, που εξασφαλίζει μια παράταση της γονιμότητας, δεδομένου ότι αυτή αρχίζει να φθίνει ήδη από τα 35. Επίσης, αν η μητέρα της είχε παρουσιάσει πρόωρη εμμηνόπαυση, δηλαδή πριν τα 40, θα πρέπει να ενημερώσει τον γιατρό της, μια και μπορεί να έχει και η ίδια κληρονομήσει αυτή την τάση, οπότε θα πρέπει να προνοήσει, καταψύχοντας τα ωάριά της, αφού μία σημαντική επίπτωση της πρόωρης εμμηνόπαυσης είναι η ωοθηκική ανεπάρκεια. Δεν είναι όμως μόνο οι γυναίκες με προβλήματα υγείας που μπορούν να επωφεληθούν. Λόγω της αυξανόμενης τάσης των γυναικών να αναβάλλουν τη μητρότητα και να γίνονται μητέρες σε μεγαλύτερες ηλικίες, η κατάψυξη ωαρίων απευθύνεται πλέον σε κάθε γυναίκα που φαίνεται να καθυστερεί την τεκνοποίηση για διάφορους λόγους π.χ. οικονομικούς, καριέρας ή σπουδών ή επειδή δεν έχει βρει ακόμα τον κατάλληλο σύντροφό.
Σε τι χρησιμεύει η εξέταση ΑΜΗ
Η εξέταση ΑΜΗ μας δίνει πληροφορίες για το απόθεμα ωαρίων μιας γυναίκας. Αν η εξέταση δείξει ότι το απόθεμα αυτό είναι χαμηλό, ακόμα κι αν είναι νέα σε ηλικία, προτείνεται να γίνει πιο νωρίς κατάψυξη των ωαρίων που μπορεί να χρησιμοποιήσει η γυναίκα σε δεύτερο χρόνο. Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να τονίσω ότι, παρόλο που η εξέταση ΑΜΗ είναι ένας δείκτης γονιμότητας, δεν διασφαλίζει ότι μια γυναίκα είναι γόνιμη, γιατί μια γυναίκα μπορεί να έχει υπογονιμότητα που οφείλεται σε άλλα αίτια όπως απόφραξη σαλπίγγων, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, ινομυώματα ή πολύποδες μήτρας.
Ποια είναι η καλύτερη ηλικία για να καταψύξει τα ωάριά της μια γυναίκα
Θεωρητικά η καλύτερη ηλικία είναι στη δεκαετία των είκοσι. Επειδή όμως ο χρόνος συντήρησης και χρήσης των κατεψυγμένων ωαρίων έχει περιορισμούς, ίσως δεν έχει νόημα να καταψύξει μια γυναίκα τα ωάριά της σε τόσο νέα ηλικία. Παίρνοντας όμως ως δεδομένο ότι η γονιμότητα αρχίζει να μειώνεται μετά την ηλικία των 30 ετών, η κατάψυξη ωαρίων συνίσταται σε γυναίκες 30-35 χρόνων που δεν έχουν αποκτήσει ακόμα παιδιά. Αυτό αυξάνει τις πιθανότητες γονιμοποίησης των ωαρίων τους στο μέλλον, ακόμα κι αν η ηλικία τους είναι προχωρημένη. Σε αυτές τις ηλικίες είναι πιο αυξημένες οι πιθανότητες και να καταψυχθούν περισσότερα ωάρια αλλά και η ποιότητά τους να οδηγήσει σε επιτυχή γονιμοποίηση αργότερα.
Πόσα ωάρια χρειάζεται να καταψύξει για μελλοντική χρήση
Από τα ωάρια που καταψύχονται δεν επιβιώνουν όλα μετά την απόψυξη ούτε επιτυγχάνεται σε όλα η γονιμοποίηση. Γι’ αυτό συνήθως απαιτούνται να καταψυχθούν τουλάχιστον 10 ωάρια. Από τα δέκα συνήθως τα έξι μπορούν να χρησιμοποιηθούν μετά την απόψυξη. Οι περισσότερες πάντως γυναίκες κάτω των 35 μπορούν να παράγουν 10 με 15 ωάρια κατά τη διάρκεια ενός κύκλου διέγερσης των ωοθηκών.
Πότε χρειάζεται επανάληψη της διαδικασίας
Ο σκοπός της διέγερσης ωοθηκών είναι να επιφέρει επαρκή αριθμό ωαρίων για την κατάψυξή τους. Η εξατομίκευση της διαδικασίας και της φαρμακευτικής αγωγής είναι το κλειδί για να διασφαλιστεί ότι ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός ωαρίων θα ανακτηθεί κατά τη διάρκεια μίας και μόνο φοράς. Σε περίπτωση ανάκτησης ανεπαρκούς αριθμού ωαρίων – για παράδειγμα όταν το απόθεμα ωαρίων στις ωοθήκες έχει μειωθεί λόγω ηλικίας – συνιστάται επανάληψη της διαδικασίας, προκειμένου να αυξηθεί η συσσωρευμένη ποσότητα ωαρίων.
Η διαδικασία αποφασίζει να χρησιμοποιήσει τα κρυοσυντηρημένα ωάριά της
Ξεκινά μια απλή διαδικασία που δεν απαιτεί να πάρει η γυναίκα ορμόνες, γιατί δεν θα γίνει διέγερση των ωοθηκών. Είναι απαραίτητο μόνο να προετοιμαστεί το σώμα με τα κατάλληλα φάρμακα για να υποδεχτεί το έμβρυο η μήτρα της και να προγραμματιστεί η κατάλληλη στιγμή για εμφύτευση στη μήτρα. Εν τω μεταξύ, τα ωάρια θα αποψυχθούν και θα γονιμοποιηθούν χρησιμοποιώντας το σπέρμα του συντρόφου στο εργαστήριο και το έμβρυο που θα προκύψει θα μεταφερθεί στη μήτρα της γυναίκας. Η ωοληψία είναι ανώδυνη και πραγματοποιείται μέσω μιας απλής κολπικής διαδικασίας κατά την οποία η γυναίκα είναι ελαφρώς ναρκωμένη. Τα έμβρυα που δεν μεταφέρονται μπορούν να καταψυχθούν για μελλοντικούς κύκλους εξωσωματικής γονιμοποίησης.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση διαζυγίου
Τα ωάρια που καταψύχθηκαν κατά τη διάρκεια του γάμου της μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για εξωσωματική γονιμοποίηση με το σπέρμα του συζύγου της. Αν πάρει διαζύγιο, τα ωάρια θεωρούνται μόνο δικά της και μπορεί να τα χρησιμοποιήσει για εξωσωματική με το νέο της σύντροφο.
Τι συμβαίνει σε περίπτωση απουσίας συντρόφου
Μια γυναίκα που αποφασίζει να γίνει μοναχική μητέρα μπορεί να χρησιμοποιήσει σπέρμα δότη. Τα ωάρια γονιμοποιούνται με σπέρμα που προέρχεται από την τράπεζα σπέρματος και μόλις γεννηθεί το παιδί καταχωρείται νόμιμα ως παιδί μονογονεϊκής οικογένειας. Αν δεν είναι κατάλληλα τα δικά της ωάρια, μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τη διαδικασία της εξωσωματικής εκτός από το σπέρμα δότη και ωάρια δότριας.
Πόσο καιρό αντέχουν τα ωάρια στην κατάψυξη
Μόλις τα ωάρια κρυοσυντηρηθούν, παραμένουν στην ίδια κατάσταση και δεν αλλοιώνονται. Δεν καταστρέφονται με την πάροδο του χρόνου, όσο χρόνια και να περάσουν. Ως ασφαλές ωστόσο χρονικό διάστημα κρυοσυντήρησης των ωαρίων ορίζονται τα δέκα χρόνια. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που το χρονικό αυτό διάστημα μπορεί να επεκταθεί περισσότερο.
Μέχρι ποιο έτος ηλικίας μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα κρυοσυντηρημένα ωάρια
Με βάση τη νέα νομοθεσία για το ηλικιακό όριο της γυναίκας που χρειάζεται να κάνει εξωσωματική γονιμοποίηση, μια γυναίκα μπορεί να τα χρησιμοποιήσει μέχρι τα 54 της χρόνια. Αν είχε καταψύξει τα ωάριά της σε νεότερη ηλικία έχει πιθανότητες να επιτευχθεί η εγκυμοσύνη με τα δικά της ωάρια. Θα πρέπει να λάβουμε υπόψη όμως ότι όσο μεγαλύτερη ηλικιακά είναι μια γυναίκα την χρονική περίοδο που κάνει εξωσωματική τόσο μειώνονται οι πιθανότητες να συλλάβει. Αν δεν έχει καταψύξει δικά της ωάρια, μπορεί να χρησιμοποιήσει ωάρια δότριας, πράγμα που αυξάνει τις πιθανότητες να συλλάβει.
Πόσο βέβαιο είναι ότι θα καταφέρει να μείνει έγκυος
Η επιτυχία της εξωσωματικής με τη χρήση καταψυγμένων ωαρίων εξαρτάται από την ηλικία της γυναίκας την ώρα που κατέψυξε τα ωάρια. Πιο συγκεκριμένα, η πιθανότητα να προκύψει εγκυμοσύνη με ωάριο που καταψύχθηκε στην ηλικία των 30 είναι περίπου 40 με 50%. Στα 35 το ποσοστό επιτυχίας αγγίζει το 30 με 35% όμως στα 40 η πιθανότητα αυτή μπορεί να πέσει στο 10%. Με την κατάψυξη ωαρίων πάντως τα ωάρια της παραμένουν ανέπαφα στο πέρασμα του χρόνου. Με την κατάλληλη προετοιμασία και το πιθανότερο φαρμακευτική υποστήριξη στα πλαίσια της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, μία γυναίκα μπορεί να πετύχει σύλληψη των δικών της αποψυγμένων ωαρίων στη δεκαετία των 40. Καλό ωστόσο είναι να μην αναβάλλει γενικά τη μητρότητα, γιατί όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία της τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες και για επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και αποβολή, ακόμα κι αν καταφέρει να μείνει έγκυος με τα καταψυγμένα της ωάρια.
Τι γίνεται με τα κρυοσυντηρημένα ωάρια αν δεν χρησιμοποιηθούν
Εάν, τελικά, η γυναίκα αποφασίσει να μην χρησιμοποιήσει τα κατεψυγμένα ωάριά της, μπορεί να επιλέξει τι θα κάνει με αυτά. Υπάρχουν τρεις πιθανές επιλογές. Μία από αυτές είναι η δωρεά των ωαρίων, έτσι ώστε κι άλλα ζευγάρια να έχουν την ευκαιρία να γίνουν γονείς. Μπορεί επίσης να δωρίσει τα ωάρια για την έρευνα της επιστήμης ή να ζητήσει να καταστραφούν.
Διαβάστε όλα όσα θέλετε να μάθετε για την εξωσωματική γονιμοποίηση
Γυναικολόγος- Μαιευτήρας και Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής emBIO
A: EmBIO IVF, 77 Ethn. Antistaseos st., 15231 Athens, Greece
