Όπου και να έχουμε γεννηθεί, είτε έχουμε ταξιδέψει πολύ είτε όχι, υπάρχει ένα νησί το οποίο μοιάζει οικείο, ακόμα κι αν δεν το έχουμε δει ποτέ από κοντά. Οι Σπέτσες, λοιπόν, πρωταγωνιστούν διαχρονικά στα σχολικά μας βιβλία, καθώς είναι ταυτισμένες με την Επανάσταση: ήταν από τα πρώτα νησιά που ύψωσαν τη σημαία της, ο σπετσιώτικος στόλος συνέβαλε τα μάλα στον Αγώνα, ενώ η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα έμεινε στην ιστορία για τη συμμετοχή της σε πολεμικές επιχειρήσεις και πολιορκίες με την κορβέτα «Αγαμέμνων».
Η πρόσβαση στο νησί είναι εύκολη, είτε από τον Πειραιά, είτε οδικώς μέχρι την Κόστα και μετά με καραβάκι ή θαλάσσιο ταξί. Το καλό νέο είναι ότι στο νησί απαγορεύονται τα ιδιωτικά αυτοκίνητα, κάτι που, εκτός από την ηρεμία στην οποία συμβάλλει, βοηθά και στη συμπίεση του κόστους των ακτοπλοϊκών.
Πρώτη ημέρα
«Νησί των Αρωμάτων» («Isola delle Spezie») αποκαλούσαν, κατά τους μεσαιωνικούς και νεότερους χρόνους, οι Ενετοί ναυτικοί την κατάφυτη από πευκοδάση «Πιτυούσα» της αρχαιότητας, με τα αρώματα πιθανότατα να συνδέονται με τα αρωματικά φυτά του νησιού. Με το πέρασμα του χρόνου η ονομασία αυτή εξελληνίστηκε, για να φτάσουμε στο σημερινό όνομα «Σπέτσες».
Οι Σπέτσες εξελίχθηκαν σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας, προσελκύοντας επισκέπτες πλούσιους, ισχυρούς και διάσημους.
Κατά τον 18ο αιώνα οι Σπέτσες εξελίχθηκαν σε ένα από τα σημαντικότερα ναυτικά και εμπορικά κέντρα της Ελλάδας, με τους κατοίκους να κατασκευάζουν μεγάλα εμπορικά πλοία και να οργώνουν τη Μεσόγειο, σωρεύοντας πλούτο και αποκτώντας σημαντική ναυτική εμπειρία.
Μετά την επιτυχία της Επανάστασης, στην οποία οι Σπέτσες έπαιξαν σημαντικό ρόλο, και με την εμφάνιση των ατμόπλοιων, η παραδοσιακή ναυτιλία του νησιού άρχισε να παρακμάζει. Το νησί έχασε την παλιά του ακμή και αντιμετώπισε οικονομικές δυσκολίες. Καθοριστικό ρόλο στην αναγέννησή του έπαιξε ο Σωτήριος Ανάργυρος, ένας πλούσιος επιχειρηματίας με καταγωγή από τις Σπέτσες, που είχε αποκτήσει μεγάλη περιουσία στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ανάργυρος επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, χρηματοδότησε την κατασκευή του ιστορικού Poseidonion Grand Hotel (1914), εμπνευσμένος από τα μεγάλα ξενοδοχεία της Ευρώπης, ίδρυσε, μαζί με τον Μαρίνο Κοργιαλένη, την Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή, έκανε έργα υποδομής και φρόντισε για την αναδάσωση του νησιού.
Χάρη στο «μαγικό άγγιγμα» του μεγάλου ευεργέτη, οι Σπέτσες εξελίχθηκαν σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας, προσελκύοντας επισκέπτες πλούσιους, ισχυρούς και διάσημους.
Φτάνοντας στο νησί καταλαβαίνει κανείς εύκολα τον λόγο για τον οποίο εξακολουθεί να γοητεύει –εκτός από «ταπεινούς» ταξιδιώτες– εστεμμένους και σταρ από όλον τον κόσμο.
Το γραφικό λιμάνι της Ντάπιας είναι η πρώτη εικόνα που θα αντικρίσετε, με τα οθωμανικά κανόνια, τα παραδοσιακά αρχοντικά, τις άμαξες και τα καΐκια που είναι αραγμένα στην προκυμαία.
Ανάμεσά τους λάμπει το εμβληματικό Poseidonion Grand Hotel –έργο του αρχιτέκτονα Παναγιώτη Ζίζηλα–, το φωτογενές σύμβολο της αναγέννησης του νησιού, μπροστά στο οποίο ποζάρουμε όσοι δεν μπορούμε να μπούμε στα ενδότερα· αξίζει ωστόσο να απολαύσετε το κατιτίς σας στο καφέ/μπαρ, αγναντεύοντας τη θάλασσα.
Στην πλατεία της Ντάπιας, στην παραλία, θα δείτε και το επιβλητικό ορειχάλκινο άγαλμα της μοναδικής Ελληνίδας ναυάρχου, της Μπουμπουλίνας (1985), έργο της διακεκριμένης γλύπτριας Ναταλίας Μελά, που κατάφερε να εικονοποιήσει τη λεβεντιά της σπουδαίας αυτής γυναίκας.
Περπατήστε στα στενά δρομάκια, δείτε τα παλιά αρχοντικά των καπεταναίων που στέκουν αδιάψευστοι μάρτυρες της ναυτικής δύναμης του παρελθόντος, αγοράστε αφράτα αμυγδαλωτά και ύστερα κατευθυνθείτε προς το Παλιό Λιμάνι, ένα από τα πιο γραφικά και ιστορικά σημεία του νησιού, που υπήρξε το βασικό αγκυροβόλιο των σπετσιώτικων καραβιών.
Ταβερνάκια δίπλα στη θάλασσα σάς περιμένουν, για να χαλαρώσετε και να γεμίσετε τις μπαταρίες σας με νοστιμιές. Μην ξεχάσετε να παραγγείλετε ψάρι αλά σπετσιώτα – βρίσκεστε στην έδρα του.
Δεύτερη ημέρα
Η μέρα ξεκινά με μια επίσκεψη στο Μουσείο Μπουμπουλίνας, που στεγάζεται στο αρχοντικό της ηρωίδας της Επανάστασης, το οποίο χρονολογείται κοντά στα τέλη του 18ου αιώνα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα σπετσιώτικης αρχιτεκτονικής.
Τις εντυπώσεις κλέβει το περίφημο φλωρεντινό ξυλόγλυπτο ταβάνι από εφτά διαφορετικά είδη ξύλου, ενώ στους χώρους του φιλοξενούνται προσωπικά αντικείμενα, όπλα, έγγραφα και κειμήλια που φωτίζουν την προσωπικότητα και τη δράση της Λασκαρίνας Πινότση –όπως ήταν το επώνυμό της–, που έδωσε τα πάντα για τον Αγώνα.
Τα οστά, ωστόσο, της Μπουμπουλίνας φυλάσσονται στο Μουσείο Σπετσών, που φιλοξενείται στο υπέροχο οίκημα Χατζηγιάννη Μέξη (1795-98). Στις συλλογές του μουσείου συγκαταλέγονται αρχαιολογικά ευρήματα, εκθέματα που σχετίζονται με τη ναυτική παράδοση των Σπετσών, καθώς και κειμήλια της Επανάστασης – ανάμεσά τους και η επαναστατική σημαία που υψώθηκε στον ιστορικό ναό του Αγίου Νικολάου με το αριστουργηματικό καμπαναριό, κοντά στο Παλιό Λιμάνι.
Κοντά στο Μουσείο Μπουμπουλίνας βρίσκεται το χαρακτηρισμένο ως Έργο Τέχνης και Ιστορικό Μνημείο αρχοντικό του Σωτηρίου Αναργύρου, γνωστό και ως «Νηίθ» (1904). Επηρεασμένος από τον αιγυπτιακό πολιτισμό, καθώς έζησε στην Αίγυπτο για χρόνια, ο ευεργέτης έδωσε στο νεοκλασικό το όνομα της αιγυπτιακής θεότητας της σοφίας και του πολέμου –vibes θεάς Αθηνάς– και το διακόσμησε με αιγυπτιακά στοιχεία, έχοντας ως σήμα κατατεθέν τις χαρακτηριστικές Σφίγγες στην είσοδο.
Αν αγαπάτε τα παλιά σκαριά και την τέχνη του καραβομαραγκού, κάντε μια βόλτα στα παραδοσιακά καρνάγια, που βρίσκονται στην Μπάλτιζα, στο Παλιό Λιμάνι, και αποτελούν ζωντανό κομμάτι της ναυτικής ιστορίας του τόπου, καθώς λειτουργούν εδώ και πολλές γενιές, από την εποχή που οι Σπετσιώτες διέθεταν ισχυρό εμπορικό στόλο.
Στην άκρη του Παλιού Λιμανιού, σε έναν πευκόφυτο λόφο, βρίσκεται και ο μικρός αλλά χαρακτηριστικός φάρος (1885) με την πανοραμική θέα προς το Αιγαίο και το άνοιγμα του κόλπου.
Σε μικρή απόσταση από την Ντάπια βρίσκεται η Κουνουπίτσα, ένας παραδοσιακός, παραθαλάσσιος οικισμός γνωστός για τις μικρές συνεχόμενες παραλίες με βοτσαλάκι και τα ταβερνάκια παρά θίν’ αλός – ανάμεσά τους και η ψαροταβέρνα Πάτραλης, η παλαιότερη ταβέρνα των Σπετσών, που λειτουργεί από το 1935.
Επόμενο σημείο ενδιαφέροντος είναι η Αναργύρειος και Κοργιαλένειος Σχολή (1928), ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα, με τις εγκαταστάσεις της σήμερα να χρησιμοποιούνται για πολιτιστικές εκδηλώσεις και εκπαιδευτικές δράσεις.
Εδώ δίδαξε αγγλικά για δύο χρόνια (1951-3) ο διάσημος συγγραφέας Τζον Φόουλς και η εμπειρία του στο νησί μάς χάρισε τον «Μάγο», ένα μεταμοντέρνο μυθιστόρημα το οποίο διαδραματίζεται στο «Lord Byron School», που σαφέστατα παραπέμπει στη Σχολή.
Μια καλή ιδέα για να φτάσετε στο πευκοδάσος όπου βρίσκεται η Σχολή είναι να νοικιάσετε ποδήλατο, το οποίο θα αποδειχθεί χρήσιμο για την εξερεύνηση του νησιού – να σημειωθεί ότι εδώ θα βρείτε και το Καΐκι, μια μεγάλη και εξαιρετικά δημοφιλή οργανωμένη παραλία.
Παραλίες οι Σπέτσες έχουν αρκετές: οι Άγιοι Ανάργυροι, η Αγία Μαρίνα, η Ζωγεριά, η Ξυλοκέριζα, ο Βρέλλος, ο Κουζουνός είναι μερικές μόνο από αυτές και καλύπτουν τόσο τους κοινωνικούς όσο και τους μοναχικούς.
Αυτή όμως που πρέπει να φροντίσουν να επισκεφθούν οι ρομαντικές ψυχές είναι η «Σπηλιά του Μπεκίρη» aka «Ερωτοσπηλιά». Με σταλαγμίτες και μια μικρή αμμουδιά στο εσωτερικό της, είναι η σπηλιά μέσα στην οποία η Τζένη Σκούταρη και ο Νίκος Μαντάς μπλέχτηκαν στα δίχτυα του έρωτα στην ταινία «Τζένη Τζένη», χαρίζοντάς μας ένα από τα πιο αστεία και αξιαγάπητα ζευγάρια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.
Είναι πλανεύτρες οι Σπέτσες. Δεν ξέρεις ποτέ τι θα συμβεί.
