Σύμφωνα με το τελικό σχέδιο της συμφωνίας με τις ΗΠΑ, το Ιράν πρόκειται να λάβει ευρείας κλίμακας οικονομικά κίνητρα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να πωλεί άμεσα πετρέλαιο, να αξιοποιήσει ένα αναπτυξιακό ταμείο ύψους 300 δισ. δολαρίων και να αποκτήσει τελικά πρόσβαση στα δεσμευμένα περιουσιακά του στοιχεία.
Παρότι τα βασικά σημεία του μνημονίου κατανόησης (MOU) κυκλοφορούν εδώ και ημέρες, το νεότερο έγγραφο – αντίγραφο του οποίου περιήλθε στην κατοχή του Bloomberg – παρέχει μέχρι στιγμής την πληρέστερη εικόνα των οικονομικών οφελών που αναμένεται να λάβει το Ιράν, με αντάλλαγμα τον τερματισμό του ασφυκτικού ελέγχου που ασκεί στα Στενά του Ορμούζ και την επαναβεβαίωση της δέσμευσής του να μην επιδιώξει ποτέ την απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επί του κειμένου την Κυριακή και σχεδιάζουν να το υπογράψουν επισήμως στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία, ανοίγοντας τον δρόμο για 60 ημέρες συνομιλιών με στόχο τον οριστικό τερματισμό του πολέμου και την επιβολή αυστηρών νέων περιορισμών στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δώσει επίσημα στη δημοσιότητα το κείμενο, ωστόσο οι ΗΠΑ έχουν ήδη αρχίσει να το διανέμουν σε συμμαχικές χώρες στο πλαίσιο της Συνόδου της G7 στη Γαλλία, σύμφωνα με πηγή. Ένα ακόμη πρόσωπο με γνώση του περιεχομένου του εγγράφου, το οποίο ζήτησε να μην κατονομαστεί, δήλωσε στο Bloomberg ότι εξακολουθούν να επεξεργάζονται τεχνικές λεπτομέρειες. Αυτό υποδηλώνει ότι η ακριβής διατύπωση ενδέχεται να αλλάξει πριν από την υπογραφή.
Σύμφωνα με τους όρους του σχεδίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει «εξαιρέσεις» (waivers) για τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετροχημικών προϊόντων και των παραγώγων τους αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου. Οι ΗΠΑ θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό τους και οι δύο χώρες θα συνεργαστούν ώστε η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ να επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών.
Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περιφερειακοί τους εταίροι θα καταρτίσουν σχέδιο για την αποκατάσταση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, με χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων. Το κείμενο παραμένει ασαφές ως προς την αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, αναφέροντας μόνο ότι οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την υποχρέωση τα κεφάλαια αυτά «να αποδεσμευθούν και να καταστούν πλήρως διαθέσιμα», χωρίς να ορίζεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Ερωτηθείς σχετικά, Αμερικανός αξιωματούχος αρνήθηκε να σχολιάσει τις λεπτομέρειες του προσχεδίου, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το Ιράν θα επωφεληθεί από τη συμφωνία μόνο εφόσον τηρήσει τις δεσμεύσεις του. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η οριστική αποχή από την απόκτηση πυρηνικού όπλου, η εξουδετέρωση του εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού που διαθέτει και η διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προηγουμένως διαψεύσει ότι οι ΗΠΑ θα κατέβαλλαν στο Ιράν 300 δισ. δολάρια. Το προσχέδιο αναφέρει μόνο ότι οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους θα εξασφαλίσουν χρηματοδότηση αυτού του ύψους.
Το Ιράν υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή ατομικής βόμβας και είχε αναλάβει ανάλογη δέσμευση στο πλαίσιο της συμφωνίας για τα πυρηνικά, γνωστής ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), που είχε συναφθεί επί προεδρίας Ομπάμα.
Το Ιράν τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις από την επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τον Σάχη. Σύμφωνα με ανάλυση του Atlantic Council, περίπου 12 δισ. δολάρια ιρανικών κεφαλαίων δεσμεύθηκαν εκείνη την περίοδο. Τις επόμενες δεκαετίες επιβλήθηκαν πρόσθετες αμερικανικές κυρώσεις, καθώς και κυρώσεις από άλλες χώρες, ιδιαίτερα κατά την περίοδο που προηγήθηκε της εφαρμογής του JCPOA το 2015.
Οι εκτιμήσεις για το συνολικό ύψος των ιρανικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν δεσμευμένα σε λογαριασμούς ανά τον κόσμο ποικίλλουν σημαντικά, από 24 δισ. έως και πάνω από 100 δισ. δολάρια.
Το 2023, η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν σχεδίαζε να διαθέσει στο Ιράν 6 δισ. δολάρια από έσοδα πετρελαίου μέσω ειδικού λογαριασμού ανθρωπιστικής βοήθειας που διαχειριζόταν το Κατάρ. Ωστόσο, το σχέδιο ανεστάλη μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ από τη Χαμάς.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δώσει αντικρουόμενες πληροφορίες σχετικά με το πότε θα δημοσιοποιηθεί το κείμενο της συμφωνίας. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα δοθεί στη δημοσιότητα μετά την τελετή υπογραφής της Παρασκευής, ενώ ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε τη Δευτέρα ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί μέσα στις επόμενες ημέρες.
Η τελετή προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί στο Bürgenstock, ορεινό θέρετρο με θέα στη λίμνη Λουκέρνη, σύμφωνα με το ελβετικό υπουργείο Εξωτερικών. Επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας αναμένεται να είναι ο Τζέι Ντι Βανς, ενώ το Ιράν πιθανότατα θα εκπροσωπηθεί από τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου, Mohammad Bagher Ghalibaf.
Με πληροφορίες από Bloomberg
